II SA/Łd 448/12

Dnia 12 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. A. o przyznanie prawa pomocy po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. S. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. Jednocześnie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym formularzu skarżąca podała następujące informacje: skarżąca jest wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu emerytury w kwocie 1.016,64 zł (netto). Skarżąca posiada dom o powierzchni 70 mkw., położony na działce o powierzchni 1800 mkw. Strona zadeklarowała posiadanie oszczędności w kwocie 11.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że emeryturę przeznacza na utrzymanie domu i siebie, a zgromadzone oszczędności zamierza przeznaczyć na remont domu. Postanowieniem z dnia 14 maja 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącej dnia 22 maja 2012 r. Pismem z dnia 29 maja 2012 r. skarżąca wniosła sprzeciw na rozstrzygnięcie referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazała, że oszczędności które zbiera od lat, przeznacza na remont domu, opał, leki i lekarzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 – dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ocena zdolności płatniczych strony nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów). Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Analiza przedstawionych przez skarżącą informacji daje podstawy do twierdzenia, iż jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Ze złożonych we wniosku informacji wynika, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą i uzyskującą stały dochód w postaci emerytury w wysokości 1016,64 zł. netto. Jak sama wskazała, dochód ten przeznacza na własne utrzymanie i koszty związane z utrzymaniem domu. Dodatkowo posiada lokaty bankowe na kwotę 11.000 zł. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis (w niniejszej sprawie w wysokości 500 złotych), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. W niniejszej sprawie skarżąca tego wymogu nie spełniła, albowiem wobec treści złożonego przez nią oświadczenia należy dojść do wniosku, że środki pozostające do jej dyspozycji pozwalają na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że skarżąca uzyskuje stały dochód, oszczędności, majątek w postaci nieruchomości i nie posiada żadnej dodatkowej osoby na utrzymaniu. Remont domu, na który powołuje się skarżąca, nie stanowi w ocenie Sądu niezbędnego wydatku. W ocenie Sądu, w świetle uzyskanych informacji nie sposób przypisać skarżącej cechy ubóstwa, którego stwierdzenie warunkuje przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu. n.k.