II SA/Łd 463/12

Dnia 5 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji p o s t a n a w i a : - oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. A. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez stronę formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i pełnoletnim synem. Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a jej mąż przebywa na rencie inwalidzkiej, która wynosi 700 zł. Syn skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, która miesięcznie daje dochód w kwocie 6.000 zł i uczy się zaocznie. Mimo wysokich dochodów, po odliczeniu wszystkich kosztów i opłat, kwota która pozostaje do dyspozycji rodziny nie jest wysoka. Rodzina mieszka w domu o powierzchni ok. 164 m2 i posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł. Wartościowym przedmiotem, który posiada rodzina jest samochód dostawczy o wartości ok. 28.000 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012 roku oddalił wniosek o przyznanie prawo pomocy. Skarżąca, z zachowaniem terminu, wniosła sprzeciw od tego postanowienia wnioskując o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z dochodu osiąganego przez syna z działalności gospodarczej. Dochód syna należy zmniejszyć o ok. 2/3, bowiem tyle wynoszą koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazane oszczędności zostały zgromadzone przez rodzinę dużym wysiłkiem i zapewne w najbliższym czasie przeznaczone zostaną na bieżące utrzymanie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 6 września 2012 roku, w związku z tym, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwano skarżącą do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez każdego z małżonków, jak i ich syna rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; złożenia kopii rocznego zeznania podatkowego w podatku od osób fizycznych obojga małżonków i syna za rok 2010 i 2011 oraz złożenia kopii deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące (tj. maj, czerwiec i lipiec 2012 roku). Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z przesłanych przez stronę skarżącą dokumentów wynika, iż mąż skarżącej w roku 2010 osiągnął dochód w kwocie 13.730 zł, małżonkowie w roku 2011 nie osiągnęli dochodu. Syn skarżących w roku 2011 opodatkowany był w formie ryczałtu, który wynosił 42 zł miesięcznie. Ze złożonej przez skarżącą dokumentacji wynika, iż syn prowadzi działalność gospodarczą w formie sklepu internetowego. Średnie miesięczne wpływy na wszystkich trzech rachunkach bankowych syna to kwota ok. 18.195 zł, przy średnich miesięcznych wydatkach w kwocie 13.766 zł. Natomiast na rachunku stanowiącym własność skarżącej średnie miesięczne wpływy w okresie od czerwca do września 2012 roku wyniosły 1.256 zł, a wydatki – 544 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek strony skarżącej podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W myśl art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem, a ich majątek stanowi dom o powierzchni ok. 164 m2. Z treści wniosku i sprzeciwu wynika, że dochód rodziny wynosi ok. 6.700 zł. Z oświadczenia skarżącej wynika, iż wydatki rodziny są wysokie. Twierdzenie w tym zakresie nie zostało poparte przez stronę żadnym dowodem. Obroty na rachunkach bankowych syna skarżącej wynoszą między ok. 13.000 zł, a 18.000 zł miesięcznie. Na rachunku skarżącej średnie wpływy wynosiły ok. 1.256 zł, a wydatki – 544 zł. Z oświadczenia strony wynika, że rodzina posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ustalonym stanie faktycznym Sąd ocenił, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż dochody rodziny pozwalają na sfinansowanie ciężaru kosztów postępowania sądowego. Za taką oceną sytuacji materialnej rodziny skarżącej przemawia jej dochód (w kwocie ok. 6.700 zł). Przy czym Sądowi nie są znane wydatki rodziny związane z jej utrzymaniem, gdyż strona nie złożyła w tym zakresie żadnego oświadczenia (w szczególności w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej), ani przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów. Oszczędności rodziny, zgodnie z oświadczeniem strony wynoszą ok. 10.000 zł. Z tego zestawienia wynika, że posiadany przez rodzinę dochód pozwala stronie na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż na obecnym etapie postępowania strona ma obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Konkludując Sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. a.tp.