II SA/Łd 51/18

Dnia 18 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. i J. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2018 roku w sprawie ze skargi R. G. i J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2018 roku. A.B. R. G. i J. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W toku postępowania skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił R. G. i J. G. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...], uznając że okolicznością determinującą negatywne rozpatrzenie wniosku skarżących jest fakt posiadania przez nich znacznych zasobów pieniężnych w oszczędnościach i produktach oszczędnościowych. Pismem dnia 4 maja 2018 r. R. G. i J. G. złożyli sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podkreślili, że produkty oszczędnościowe zawierane są na określone okresy czasu i zerwanie ich przed terminem - w wyniku czego skarżący byliby w stanie ponieść koszty postępowania - spowodowałoby niewspółmierne do zamierzonego celu obciążenie finansowe. Zerwanie jakiejkolwiek umowy rodziłoby bowiem koszty rzędu około 3000 zł, co biorąc pod uwagę, że solidarnie są zobowiązani do uiszczenia kwoty 2500 zł, spowodowałoby koszt około 6000 zł. Autorzy sprzeciwu wskazali, że uiszczą kwotę z tytułu wpisu sądowego, jeśli tylko sąd zawiesi bieg sprawy i odroczy termin płatności do czasu umownego zakończenia terminów umów zawartych z bankiem. W dalszej kolejności wnioskujący o przyznanie prawa pomocy wskazali, że J. G. dysponuje kwotą 6354 zł w oszczędnościach oraz 3080,68 zł z tytułu emerytur, zaś R. G. dysponuje kwotą 7081 zł w oszczędnościach oraz 1715 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę miesięcznie, co biorąc pod uwagę, że są to kwoty dla bieżącego utrzymania trzyosobowej rodziny z małym dzieckiem nie jest kwotą znaczną. Skarżący zauważyli jednocześnie, że referendarz sądowy wydający postanowienie w przedmiocie kosztów skrupulatnie wyliczył tylko aktywa skarżących, zaledwie wspominając, że posiadają oni jakiekolwiek wydatki. Ponadto skarżący podnieśli argument, że złożyli do Sądu pięć skarg, które są identycznej treści i dotyczą identycznych orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący wskazali, że składali wnioski o połączenie tych spraw do wspólnego rozpatrzenia. W konkluzji sprzeciwu R.G. i J. G. wskazali, że mając na uwadze ekonomikę prowadzonych postępowań fakt, że nakazuje ona połączenie wszystkich ich spraw, wnoszą o orzeczenie przyznania częściowego prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie czterech postępowań, czyli orzeczenie, że powinni uiścić koszty jednego postępowania w wysokości 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz.1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z kolei jak stanowi 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Należy zaznaczyć, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Z formularza PPF złożonego przez J. G. wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżeństwo utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3080,68 zł netto. Skarżąca posiada oszczędności w wysokości 6354 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 48458 zł, a także udział 5/12 w 93-metrowym domu o wartości 180000 zł łącznie z działką. W uzasadnieniu wniosku skarżąca, wskazując na stałe koszty utrzymania i leczenia podała, że ma orzeczoną niepełnosprawność I stopnia i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oszczędności przeznacza na leki, wizyty lekarskie, a także na planowaną wymianę dachu w domu oaz inne prace remontowe. Z kolei - jak wynika z danych przedstawionych przez R. G. - prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną i dwuletnim synem. Podał, że jest bezrobotny i utrzymuje go żona z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1715 zł netto. Wskazał, że posiada oszczędności w wysokości 7081 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 61480 zł i produkty ubezpieczeniowo-inwestycyjne o wartości 9987 zł, a także udział 1/6 w 93-metrowym domu o wartości 180000 zł łącznie z działką. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oszczędności przeznacza na bieżące potrzeby, remont kuchni, przyszłą edukację dziecka oraz jako zabezpieczenie na przyszłość. Jednocześnie skarżący dodał, że na dziecko otrzymuje świadczenie z programu 500+. Na podstawie przedstawionych w niniejszej sprawie danych o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i wydatkach Sąd doszedł do wniosku, że skarżący nie dowiedli, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania własnego, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji przedstawionych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący dysponują majątkiem znacznej wartości, na który składają się nieruchomości oraz liczne zasoby pieniężne. W tym miejscu podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (vide postanowienia NSA: z dnia 28 stycznia 2015r. sygn. akt II OZ 39/15, z dnia 19 października 2011r. sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012r. sygn. akt II GZ 98/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zaznaczyć, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że skarżący zainwestowali znaczne zasoby pieniężne w fundusze inwestycyjne, co do których przedterminowe zerwanie zawartych umów bankowych będzie pociągało za sobą negatywne dla nich skutki finansowe. Nawet bowiem uwzględniając same kwoty środków pieniężnych zgromadzonych na bieżących rachunkach bankowych oraz w gotówce należy dojść do wniosku, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie przekracza możliwości finansowych skarżących. Kilkutysięczne kwoty, jakimi dysponują skarżący poza środkami zgromadzonymi w funduszach inwestycyjnych są bowiem wystarczające dla uczynienia zadość obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu wnioskodawcy są w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które w niniejszym postepowaniu są stosunkowo niskie, bowiem łączą się aktualnie z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, a w przyszłości z ewentualną opłatą za wniosek o uzasadnienie wyroku w kwocie 100 zł czy opłatą za wniesienie środka zaskarżenia w kwocie 250 zł. Należy mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom ubogim, nieposiadającym majątku, bez stałego źródła dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Fakt, że skarżący są zobowiązani ponieść koszty innych postępowań sądowych nie stanowi również okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Posiadanie bowiem majątku wielokrotnie przewyższającego wysokość kosztów sądowych we wszystkich prowadzonych przed tut. Sądem sprawach przemawia bowiem za uznaniem, że skarżący posiadają wystarczające środki na sfinansowanie udziału w tychże postępowaniach. Należy przy tym zauważyć, że w prowadzonych przed tut. Sądem sprawach skarżący zostali wezwaniu wezwani do uiszczenia wpisu sądowego solidarnie, co oznacza, że uiszczenie wpisu przez którekolwiek ze skarżących zwalnia drugiego skarżącego obowiązku jego uiszczenia. Powyższe wskazuje, że uiszczenie kosztów sądowych we wszystkich sprawach, o których mowa, nie będzie stanowiło dla skarżących nadmiernego obciążenia finansowego. Na marginesie dodać należy, że dla oceny istnienia przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych nie ma znaczenia także argument podnoszony przez autorów sprzeciwu, iż wszystkie sprawy powinny zostać połączone do wspólnego rozpoznania, bowiem każda z ww. spraw dotyczy innego aktu administracyjnego, co z kolei oznacza, że wszczyna odrębne postępowanie sądowoadministracyjne i winna zostać być oddzielnie opłacona. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący posiadają wystarczające środki na sfinansowanie udziału w przedmiotowym postępowaniu sądowym. Strata finansowa, jakiej mogą potencjalnie doznać biorąc udział w niniejszym postępowaniu - w ocenie Sądu - nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych dla własnego utrzymania skarżących oraz ich rodzin. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. A.B.