II SA/Łd 52/18

Dnia 25 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. i J. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2018 roku w sprawie ze skargi R. G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2018 roku. M.K. R. G. i J. G. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 roku starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W piśmie z dnia [...] skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący podnieśli, że posiadane przez nich tzw. produkty oszczędnościowe to nic innego jak fundusze inwestycyjne, które zawierane są na określone okresy czasu i których zerwanie przed terminem spowodowałoby niewspółmierne obciążenie finansowe. W związku z tym skarżący wnieśli o odroczenie terminu płatności wpisu sądowego do czasu zakończenia terminów wynikających z umów zawartych z bankiem. Skarżący wyjaśnili następnie, że J. G. dysponuje kwotą 6354 zł w oszczędnościach oraz 3080,68 zł z tytułu emerytury. Skarżący R. G. dysponuje natomiast kwotą 7081 zł w oszczędnościach oraz 1715 zł z wynagrodzenia za pracę miesięcznie, którą przeznacza na bieżące utrzymanie trzyosobowej rodziny. Skarżący zarzucili, że w zaskarżonym postanowieniu pominięto, że ponoszą również wydatki. Wskazali na konieczność poniesienia kosztów związanych z remontem "zagrzybionej kuchni" i przeciekającego dachu. Skarżący wskazali również, że złożyli do sądu pięć skarg o identycznej treści, które dotyczą identycznych orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Ponadto, skarżący składali wnioski o połączenie tych spraw do wspólnego rozpoznania. Mając na uwadze ekonomikę prowadzonych postępowań i fakt, że nakazywałaby ona połączenie wszystkich spraw, skarżący wnieśli o orzeczenie przyznania częściowego prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie czterech postępowań, czyli orzeczenie, że powinni uiścić koszty jednego postępowania w wysokości 500 zł, co w odczuciu skarżących jest zgodne z poczuciem sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym do sądu sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego skarżący wnieśli natomiast o przyznanie częściowego prawa pomocy w zakresie czterech postępowań. Jeżeli zatem intencją skarżących było żądanie zwolnienia ich z kosztów sądowych proporcjonalnie w każdej ze spraw, tak aby koszty te w łącznej wysokości nie przekroczyły kwoty 500 zł we wszystkich sprawach, to oznacza, iż skarżący zobowiązani byli do wykazania, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przedstawione przez skarżących informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie posiadają środków na opłacenie kosztów w pełnej wysokości. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz sprzeciwu wynika, że J. G. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżeństwo utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3080,68 zł netto. Skarżąca posiada oszczędności w wysokości 6354 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 48458 zł, a także udział 5/12 w 93-metrowym domu o wartości 180000 zł (wraz z działką). W uzasadnieniu wniosku skarżąca, wskazując na stałe koszty utrzymania i leczenia podała, że ma orzeczoną niepełnosprawność I stopnia i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oszczędności przeznacza na leki, wizyty lekarskie, a także na planowaną wymianę dachu w domu. Z kolei R. G. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i niespełna trzyletnim synem. Podał, że jest bezrobotny i utrzymuje go żona z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1715 zł netto. Wskazał, że posiada oszczędności w wysokości 7081 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 61480 zł i produkty ubezpieczeniowo-inwestycyjne o wartości 9987 zł, a także udział 1/6 w 93-metrowym domu o wartości 180000 zł (wraz z działką). W uzasadnieniu wniosku skarżący, wskazując na stałe koszty utrzymania podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oszczędności przeznacza na remont kuchni, przyszłą edukację dziecka oraz jako zabezpieczenie na przyszłość. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego podkreślić przede wszystkim należy, że posiadany przez skarżących majątek jest znacznej wartości i zdaniem sądu swobodnie pozwala na opłacenie pełnych kosztów sądowych nie tylko w jednej, ale nawet we wszystkich prowadzonych sprawach ze skarg R. G. i J. G. Wartość posiadanego przez skarżących majątku wielokrotnie przewyższa bowiem wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Posiadanie udziału w nieruchomości o znacznej wartości, a przede wszystkim oszczędności pieniężnych, świadczy o tym, że w żaden sposób nie można uznać, iż skarżący są osobami ubogimi. Nawet uwzględniając jedynie zasoby pieniężne poza środkami ulokowanymi w funduszach inwestycyjnych należy dojść do wniosku, że wpis sądowy nie przekracza możliwości finansowych skarżących. Natomiast opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, jak również wpis od skargi kasacyjnej to jedynie ewentualne koszty sądowe, które wcale nie muszą powstać. Co więcej, przyszłe koszty, gdyby powstały, byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozwala na takie zagospodarowanie swoimi zasobami finansowymi, aby umożliwić ich pokrycie przez skarżących. Wskazać w tym miejscu należy, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma przy tym istotnego znaczenia fakt, że skarżący zainwestowali środki pieniężne w tzw. produkty oszczędnościowe, których przedterminowe zerwanie będzie pociągało dla skarżących negatywne konsekwencje finansowe wynikające z umów bankowych. To skarżący ponoszą ryzyko swoich decyzji inwestycyjnych. Przy czym jak wynika z akt sprawy każde z nich dysponuje kilkutysięczną kwotą na bieżące wydatki. Koszty sądowe zalicza się do wydatków bieżących, a skoro tak, to skarżący nie mogą oczekiwać przyznania im prawa pomocy przez zwolnienie ich z tych kosztów, czy to w całości, czy nawet w części. Poza tym prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie stanowi również fakt prowadzenia przez skarżących kilku postępowań sądowoadministracyjnych. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011r., sygn. akt II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia także wymaga, że w każdej z pięciu wszczętych przed tutejszym sądem spraw skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego solidarnie, co oznacza, że uiszczenie wpisu przez jedną osobę zwalnia drugiego ze skarżących ze zobowiązania. Jeżeli zatem oboje skarżący zdecydują się opłacić wpis sądowy w równej wysokości, na każde z nich przypadnie połowa kwoty należnej we wszystkich pięciu sprawach, co zdaniem sądu, w zestawieniu z posiadanym majątkiem, nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia finansowego. Wspomnieć też należy, że termin do uiszczenia wpisu sądowego jest terminem ustawowym, który nie podlega skracaniu ani przedłużaniu. Nie ma zatem podstaw prawnych do tego, aby uwzględnić żądanie skarżących co do odroczenia terminu płatności wpisu sądowego do czasu zakończenia terminów wynikających z umów bankowych. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał za prawidłowe stanowisko starszego referendarza sądowego, według którego skarżący posiadają środki na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. M.K.