II SA/Łd 531/25

Dnia 18 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Asystent sędziego Tomasz Stańczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2025 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2025 roku znak: 010070/680/171330/2024 postępowanie: [...] w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i zobowiązania do zwrotu jego nienależnej części uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2024 roku, znak: 010070/680/171330/2024, postępowanie: [...]. Decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r., znak sprawy: 010070/680/171330/2024, postępowanie: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, powoływanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576, dalej również jako: "u.p.p.w.d.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2024 r. zmieniającą wysokość przyznanego M. B. świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. Organ wskazał, iż na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. stronie przysługuje świadczenie wychowawcze w kwocie 400 zł miesięcznie. Ponadto organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: Wnioskiem z dnia 1 lutego 2024 r. M.B. wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna F. S. i córki – L.S. i L. S. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Informacją z dnia 16 lutego 2024 r., znak sprawy: 010070/680/171330/2024, postępowanie: [...] przyznano wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na córkę L.S. w kwocie 800 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Pismem z dnia 16 lipca 2024 r. organ I instancji wezwał M.B. do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze na córkę L.S. poprzez dostarczenie dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Organ ustalił bowiem na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. [...], iż opieka nad dziećmi sprawowana jest w sposób naprzemienny. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 8 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmienił wysokość przyznanego M.B. świadczenia wychowawczego na dziecko L.S.. Organ wskazał, iż na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. stronie przysługuje świadczenie wychowawcze w kwocie 400 zł miesięcznie. Ponadto organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Na uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. [...] ustalił, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, a więc, w myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. B., przedkładając skany protokołu rozprawy z dnia 31 sierpnia 2022 r., toczącej się przed Sądem Okręgowym w Łodzi w sprawie o sygn. [...]. Wynika z nich, iż w trakcie rozprawy skarżąca i jej ówczesny mąż oświadczyli zgodnie, że wszelkie świadczenia socjalne w postaci 500+, 300+ będzie pobierała pozwana. Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych w Warszawie nie znalazł podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż w dniu 29 lipca 2024 r. inna osoba złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na to samo dziecko na kolejny okres świadczeniowy. Dlatego też organ I instancji wezwał skarżącą do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi sygn. akt [...] z dnia 31 sierpnia 2022 r., prawomocny od dnia 8 września 2022 r., z którego wynika, że po rozwiązaniu związku małżeńskiego zawartego pomiędzy skarżącą, a dzieci, w tym L.S., znajdują się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Zgodnie zaś z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przyznawane jest przez ZUS uprawnionemu rodzicowi na podstawie złożonego wniosku. Jeżeli drugi rodzic nie skorzystał z prawa ubiegania się o świadczenie wychowawcze, nie ma to wpływu na wysokość tego świadczenia przysługującego rodzicowi na podstawie art. 5 ust 2a ww. ustawy. Jeśli dziecko - zgodnie z orzeczeniem sądu - jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, każdy z nich może otrzymać świadczenie wychowawcze w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia. Jeżeli prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest w sytuacji, gdy po rozwodzie rodzice sprawują nad dzieckiem opiekę naprzemienną, wniosek powinien złożyć każdy z rodziców, ubiegający się o przyznanie prawa do świadczenia. Wówczas, po ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego obydwojgu uprawnionym rodzicom, suma ww. świadczenia jest równa pełnej kwocie. Jeśli natomiast wniosek złoży tylko jeden z uprawnionych rodziców, świadczenie wychowawcze dla dziecka wynosi odpowiednio 400 zł i nie jest podwyższane do kwoty odpowiednio 800 zł rodzicowi, który wniosek złożył. Niezłożenie wniosku przez drugiego, uprawnionego rodzica, w ocenie organu, nie ma wpływu na podniesienie kwoty wynikającej art. 5 ust 2a ww. powoływanej ustawy. Jak wcześniej wspomniano, w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia wychowawczego. Natomiast, zdaniem organu, niedopuszczalne jest przyznawanie świadczenia na podstawie porozumień, również tych zawartych przed sądami, ponieważ co do zasady nie mają one charakteru trwałego. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa jasno katalog osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia, w przypadku ubiegania się o świadczenie rodziców sprawujących opiekę naprzemienną. Ponadto w myśl art. 21 ust. 3 przytaczanej ustawy wnioski o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku, aż do 31 maja roku następującego. Wobec powyższego, jeśli skarżąca złożyła wniosek 1 lutego 2024 r., nie oznaczało to, że do 31 maja 2025 r. drugi uprawniony rodzic nie miał prawa do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, nad którym zgodnie z orzeczeniem sądu sprawuje opiekę naprzemienną. Tak też się stało, ponieważ ojciec dziecka pomimo porozumień, na które skarżąca się powołuje, złożył dnia 29 lipca 2024 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. i po spełnieniu warunków wynikających z cytowanej ustawy, ww. świadczenie w odpowiedniej wysokości tj. 400 zł miesięcznie na określony okres otrzymał. W przedmiotowej sprawie ZUS musi brać pod uwagę postanowienie sądu w kwestii opieki naprzemiennej i dbać o to, by żaden z rodziców nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. Dlatego, w oparciu o wskazany wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi, ZUS dokonał weryfikacji świadczenia wychowawczego, którego wysokość zmieniono zaskarżoną decyzją. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, iż nie znajduje uzasadnienia podnoszony w odwołaniu zarzut uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się w sprawie. Do wniosku z dnia 1 lutego 2024 r. skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów, w tym w szczególności wyroku rozwodowego, wobec czego organ rozpatrzył sprawę na podstawie danych zawartych we wniosku oraz danych z rejestrów centralnych, o których mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Następnie po załączeniu istotnych dowodów w sprawie, będących w obiegu prawnym od sierpnia 2022 r., ZUS zaskarżaną decyzją dokonał zmiany w kontekście wysokości świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. zgodnie ze stanem faktycznym oraz prawnym. Skargę na powyższą decyzję złożyła M. B., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. a. art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. przez błędne jego zastosowanie i pominięcie faktu, że odwołująca oraz jej były mąż P.S. w toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Łodzi [...] Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt [...] zgodnie ustalili, że wszelkie świadczenia socjalne związane z dzieckiem L.S. w postaci 500plus i 300plus będzie pobierała odwołująca M. B.; b. art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. polegające na zmianie wysokości świadczenia wychowawczego należnego M.B. na dziecko L.S., w sytuacji, gdy nie uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, skarżąca nienależnie nie pobrała świadczenia wychowawczego, ani nie wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego; c. art. 25 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. poprzez przyjęcie, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego i przyjęcie że pobrane świadczenie jest nienależne, mimo że nie zostały spełnione przesłanki świadczenia nienależnego określone w ust. 2 pkt. 2, 5 i 6 u.p.p.w.d. 2. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj., a. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tj. brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i pominięcie dowodu z dokumentu urzędowego, jakim jest protokół rozprawy z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie [...] toczącej się przed Sądem Okręgowym w Łodzi [...] Wydział Cywilny, potwierdzający ustalenia stron, że skarżąca będzie w całości pobierać świadczenie wychowawcze na wspólne dziecko; b. art 10 § 1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącej czynnego udziału w sprawie oraz uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się przed wydaniem zaskarżonej decyzji co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań i w konsekwencji naruszenie zasady praworządności, słusznego interesu społecznego i obywateli oraz podważenie zaufania do władzy publicznej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w II instancji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w I instancji w całości, a także zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż nie została przez organ I instancji powiadomiona o toczącym się postępowaniu w sprawie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego, czym organ naruszył art. 10 § 1 k.p.a., przez co nie mogła przedstawić protokołu z rozprawy o rozwód, z którego wynika sposób pobierania świadczenia 500plus. Ponadto strony sprawują opiekę naprzemienną nad małoletnią L.S., jednakże w kwestii zasad pobierania świadczenia wychowawczego skarżąca i jej były mąż P.S. zawarli na rozprawie przed wskazanym Sądem tego samego dnia porozumienie co do zasad pobierania świadczeń socjalnych (500plus i 300plus itp.) na wspólne dziecko L.S., z którego wynika, że skarżąca będzie w całości pobierać te świadczenia oraz ustaliły, że miejscem zamieszkania L.S. będzie miejsce zamieszkania M.S. Zgodnie zaś z przyjętą linią orzeczniczą WSA, jeżeli rodzice zawarli porozumienie co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy naprzemiennej nad dzieckiem i ustalili, że jedno z rodziców ma pobierać świadczenia na podstawie ustawy to porozumienie jest wiążące, a organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Protokół rozprawy jest zaś dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a ustalenia z niego wynikające, w tym zgodne oświadczenia stron są wiążące. W ocenie skarżącej świadczenie nie było również nienależnie pobrane za wskazany w decyzji okres. W kwestionowanych decyzjach nie wskazano i nie uzasadniono, w jaki sposób skarżąca naruszyła art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Skarżąca podkreśliła natomiast, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. Zatem okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne. Z treści zaskarżonych decyzji nie wynika, żeby organ I czy II instancji kwestionował, że skarżąca wydatkowała środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi w ustawie. Organ I i II instancji uznał natomiast, że wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest fakt, że skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości ze względu na sprawowaną opiekę naprzemienną. Skarżąca wydatkowała środki na potrzeby małoletniej córki L.S., co nie było kwestionowane w sprawie i nie może zatem powodować, że w części środki te były "nienależnie pobranymi świadczeniami". Skarżąca wskazała również, że obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Skarżąca nie miała i nie mogła mieć świadomości, że pobiera świadczenie nienależnie, gdyż zawarła wiążące z porozumienie, że to ona w całości ma pobierać świadczenia socjalne (500plus, aktualnie 800plus, 300plus), co wprost wynika z treści protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym w Łodzi [...] Wydział Cywilny z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie sygn. akt [...]. Skarżąca pobierała świadczenie i zaspokajała z tych środków potrzeby dziecka, wspierała jego wychowanie i rozwój. Skarżąca miała przekonanie, że ojciec dziecka P.S. to akceptuje, gdyż tak to ustalili na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2022 r. Pobierane przez skarżącą świadczenie wychowawcze było przeznaczane w całości na zaspokajanie potrzeb jej małoletniej córki L.S. (nie zostało to zakwestionowane przez organ), przy pełnej wiedzy byłego męża P.S., że świadczenie to pobierane jest w pełnej kwocie przez skarżącą. Nawet zatem hipotetyczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że wypłacone świadczenie, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 omawianej ustawy. Z uwagi na powyższe okoliczności skarżąca wniosła jak w petitum skargi. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wskazując, że to skarżąca, mimo znajomości art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. oraz stosownego pouczenia znajdującego się we wniosku o przyznanie świadczenia, nie nadesłała organowi I instancji wyroku sądu, z którego wynika obowiązek opieki naprzemiennej. Takie zatajenie okoliczności mającej wpływ na wysokość świadczenia trudno uznać za postępowanie praworządne. Ponadto strona uczestniczyła w postępowaniu, miała zapewnione prawo składania dokumentów i wniosków mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jednak z nich nie skorzystała, pomimo pouczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1576, dalej jako: "u.p.p.w.d."), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1), przysługuje ono matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1). Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W myśl art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z kolei stosownie do art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; oraz świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d.). Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że charakter i cel przedmiotowego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Istotne jest to, że łączna kwota świadczenia wynosi obecnie 800 zł i do takiej kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy, narusza konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP), (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2020 r., II SA/Gl 659/20; wszystkie powoływane wyroki sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowany został pogląd, zgodnie z którym decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d.). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) na podstawie art. 25 u.p.p.w.d. a następnie decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia. W sytuacji zaś, kiedy świadczenie wychowawcze zostało skonsumowane, a więc okres wypłaty świadczenia zakończył się, regulacja art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. nie znajduje już zastosowania (por. np. wyroki WSA w Białymstoku z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 357/23, sygn. akt II SA/Bk 585/23, wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 612/23). W przypadku pobrania przez stronę świadczenia nienależnego organ zobowiązany jest - na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. - wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależne. Nie jest to jednak przedmiot postępowania w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. (por. wyroki NSA: z 19 września 2025 r., sygn. I OSK 2198/23; z 28 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1014/21; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1269/19; z 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2390/19; z 7 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1894/17; z 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 196/16). Odnosząc powyższe do realiów badanej sprawy należało zatem stwierdzić, że organ wadliwie orzekł o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego za cały okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., bowiem jak wynika z decyzji, świadczenie za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. zostało już wypłacone, w wysokości ustalonej w informacji z dnia 16 lutego 2025 r. Tymczasem w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostały zatem wydane z naruszeniem przepisu art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., które to naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast nie zasługują na uwzględnienie podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. (w zakresie w jakim decyzja zmieniająca wysokość świadczenia wywołuje skutki na przyszłość) wobec faktu, że odwołująca oraz jej były mąż w toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Łodzi zgodnie ustalili, że wszelkie świadczenia socjalne związane z dziećmi będzie pobierała skarżąca. W pierwszej kolejności trzeba wskazać ugruntowane poglądy judykatury, podzielane przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co do tego, że jeżeli rodzice zawarli porozumienie co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji publicznej nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który daje tylko możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc. Jeżeli jednak rodzice uzgodnią, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać pełne świadczenie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji. Celem świadczenia wychowawczego określonym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., jest bowiem dobro dziecka i wsparcie finansowe Państwa w jego wychowywaniu i zaspokajaniu jego potrzeb życiowych. Kwota pomocy finansowej powinna być w całości przekazywana przez rodziców lub rodzica na zaspokajanie potrzeb dziecka. W orzecznictwie reprezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest podjęcie między rodzicami ustaleń (o różnym stopniu sformalizowania), które nie staje się integralną częścią wyroku, a zostaje zawarte w dopuszczalnej prawem formie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 marca 2025 r., sygn. IV SA/Wr 490/24). Jednakże powyższe ustalenia organ winien respektować o tyle, o ile drugi rodzic dziecka dostosował się do ich treści i świadomie, realizując zawarte porozumienie, nie wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Istotne jest bowiem to, aby łączna kwota wypłacanego na dziecko świadczenia nie przekraczała sumy, do jakiej zgodnie z ustawą Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Natomiast w kontrolowanej sprawie, w okresie świadczeniowym 2024/2025 ojciec dziecka, pomimo porozumień, na które powołuje się skarżąca, wystąpił z własnym wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego, do czego był uprawniony wobec sprawowania opieki naprzemiennej i (jak podaje organ w zaskarżonej decyzji) po spełnieniu warunków wynikających z ustawy otrzymał świadczenie w wysokości 400 złotych miesięcznie. Odnośnie uznania wypłaconego skarżącej świadczenia w kwocie przewyższającej 400 zł miesięcznie za świadczenie nienależnie pobrane, należało dokonać oceny zamieszczonego w decyzji organu pierwszej instancji rozstrzygnięcia, że wypłacone świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.d. oraz że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze skarżąca jest zobowiązana wpłacić na rachunek bankowy ZUS. W pierwszej kolejności wypada zaznaczyć, że kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego określona została w art. 25 u.p.p.w.d. i stanowi odrębną sprawę administracyjną, załatwianą decyzją administracyjną. W aktach kontrolowanej sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, aby wobec skarżącej wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, które mogłoby się zakończyć wydaniem decyzji administracyjnej. Samo rozstrzygnięcie decyzji pierwszej instancji nie wskazuje precyzyjnie łącznej kwoty świadczenia uznanego za nienależnie pobrane, która ma podlegać zwrotowi. Należy podkreślić, że jednym z elementów decyzji administracyjnych jest rozstrzygnięcie (art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a.), które musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny. Jest ono jednym z najważniejszych składników decyzji administracyjnej. Wynika to z władczego charakteru decyzji, która kształtuje prawa i obowiązki stron. Obowiązek precyzyjnego formułowania osnowy decyzji administracyjnej wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Nadto, w zakresie w jakim organ miałby rozstrzygać kwestię nienależnie pobranego świadczenia, brak jest również uzasadnienia decyzji obu instancji, odpowiadającego ustawowym wymaganiom dla uzasadnienia decyzji administracyjnych. Wypada także wziąć pod uwagę osnowę decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której organ wskazuje jedynie, iż utrzymywana w mocy decyzja ZUS z dnia 8 sierpnia 2024 r. była decyzją o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując podstawę prawną rozstrzygnięcia odnośnie nienależnie pobranego świadczenia, Prezes ZUS ogranicza się do stwierdzenia, że jeżeli okaże się, że świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie, to w świetle art. 25 ust 1 u.p.p.w.d. osoba, która je pobrała obowiązana jest do jego zwrotu, przy czym jako podstawę prawną decyzji organ wskazuje art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. Prezes ZUS nie wskazuje podstawy faktycznej oraz nie dokonuje subsumpcji w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie ustalenia, że świadczenie zostało pobrane nienależnie oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dotknięte takimi brakami uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza przepis art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz przywołane powyżej brzmienie osnowy tej decyzji nie pozwalają na dokonanie jej merytorycznej kontroli odnośnie rozstrzygnięcia w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia. W konsekwencji, biorąc po uwagę opisane powyżej naruszenia prawa, brak było podstaw do odnoszenia się do zarzutów skargi dotyczących merytorycznej zasadności uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Jak wynika z akt postępowania organ pierwszej instancji - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 61 § 4 k.p.a. - nie poinformował skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego. Organy zaniechały również wykonania obowiązku umożliwienia Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów dowodowych, czym naruszyły art. 10 k.p.a. Należy jednak zważyć, że dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 10 października 2025 r. sygn. III OSK 1663/25). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała powyższych okoliczności, co czyni nieskutecznym podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W ocenie sądu zaskarżone decyzje zapadły więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zaskarżone decyzje naruszają art. 107 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.a. poprzez brak powołania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, zaś w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia – brak wyjaśnienia zarówno podstawy faktycznej i prawnej, co uniemożliwia kontrolę sądową. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższą ocenę prawną stosownie do art. 153 p.p.s.a., w szczególności prawidłowo zastosują przepis art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz przeprowadzą postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Mając powyższe na uwadze, sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.