II SA/Łd 537/25

Dnia 15 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Sędzia WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant Specjalista Anna Łyżwa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 roku sprawy ze skargi K. O. na czynność Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] czerwca 2024 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącego K. O. kwotę 200 (dwieście) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną 12 sierpnia 2025 r., pod pozycją [...]. Zarządzeniem z [...] czerwca 2024 r., nr [...], Prezydent Miasta Łodzi (dalej także: organ) na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 609 i 721) (dalej: u.s.g.) – oraz art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 840 oraz z 2023 r. poz. 951, 1688 i 1904) (dalej: u.o.z.) – zmienił treść § 2-4 zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, zmienionym zarządzeniami Prezydenta Miasta Łodzi: nr [...] z [...] listopada 2017 r., nr [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...] z [...] marca 2021 r. i nr [...] z [...] kwietnia 2023 r., nadając im następujące brzmienie: "§ 2. 1. Do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi włącza się karty adresowe wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do niniejszego zarządzenia. 2. Dokonywanie aktualizacji lub weryfikacji gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, w tym włączenia lub wyłączenia kart adresowych, następuje w formie zindywidualizowanej (w odniesieniu do konkretnego obiektu, zespołu obiektów lub obszaru), zgodnie z trybem określonym w rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56) i nie wymaga każdorazowej zmiany niniejszego zarządzenia. § 3. Aktualny tabelaryczny wykaz gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi podlega publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Łodzi. § 4. Wykonanie zarządzenia powierzam Dyrektorowi Biura Architekta Miasta w Departamencie Planowania i Rozwoju Gospodarczego Urzędu Miasta Łodzi.". Na powyższe zarządzenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł K.O. w zakresie w jakim do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. włącza się kartę adresową [...] obejmującą budynek położony na nieruchomości w Ł. przy ul. [...] [...] Ł.), numer ewidencyjny działki [...], [...], wymienioną w wykazie stanowiącym załącznik do zaskarżonego zarządzenia, zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji statusu przedmiotowego budynku położonego na nieruchomości w Ł. przy ul. [...] i bezzasadne uznanie, że obiekt budowlany posiada wartość zabytkową; 2. art. 22 ust. 5 u.o.z. poprzez włączenie do gminnej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej założonej dla przedmiotowego obiektu, który nie stanowi zabytku; 3. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez nieuzasadnioną ingerencję władzy publicznej w prawo własności przysługujące skarżącemu do przedmiotowego budynku i bezzasadne włączenie do gminnej ewidencji budynku przy ul. [...] w Ł. w sytuacji, gdy przedmiotowa nieruchomość nie posiada walorów zabytku, a włączenie karty adresowej [...] obejmującej przedmiotową nieruchomość do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. w sposób istotny ogranicza prawo własności nieruchomości i możliwość swobodnego gospodarowania nią, co w sposób nadmierny narusza konstytucyjną gwarancję poszanowania i ochrony własności oraz narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do demokratycznego państwa prawa z powodu niejawności postępowania, braku należytego uzasadnienia dla dokonanej przez organ czynności oraz braku administracyjnej procedury odwoławczej; II. naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 75 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności: a. nieprzeprowadzenie w sposób należyty oględzin przedmiotowej nieruchomości, w szczególności wewnątrz przedmiotowego budynku oraz bez oceny jego stanu technicznego; b. nieprzesłuchanie w charakterze strony postępowania administracyjnego właściciela przedmiotowej nieruchomości wskutek czego organ bezpodstawnie uznał, że przedmiotowy budynek ma status zabytku, podczas gdy nie posiada on wartości historyczno-architektonicznej, wartości artystycznej wyższej niż przeciętna, a samo uznanie przedmiotowego budynku jako zabytek i włączenie go do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. narusza zasady praworządności. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w skardze. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego zarządzenia w zakresie w jakim zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z 8 sierpnia 2016 roku w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, zmienione zarządzeniami Prezydenta Miasta Łodzi nr [...] z [...] listopada 2017 r., nr [...] z [...] lutego 2020 r., nr [...] z [...] marca 2021 r. i nr [...] z [...] kwietnia 2023 roku w § 2 ust. 1 włącza do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi kartę adresową [...] obejmującą budynek położony na nieruchomości w Ł. przy ul. [...] [...] Ł.), numer ewidencyjny działki [...], [...], wymienioną w wykazie stanowiącym załącznik do zaskarżonego zarządzenia i wyłączenie z gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. ww. karty adresowej; 2. ewentualnie stwierdzenie, iż zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z [...] czerwca 2024 r., nr [...] wraz z załącznikiem w części dotyczącej włączenia budynku położonego w Ł. przy ul. [...] [...] Ł.), numer ewidencyjny działki [...], [...] pod pozycją [...] wydane zostało z naruszeniem prawa; 3. ewentualnie stwierdzenie bezskuteczności czynności włączenia budynku położonego w Ł. przy ul. [...] [...] Ł.), numer ewidencyjny działki [...], [...] pod pozycją [...] na mocy zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 czerwca 2024 r. numer [...]; 4. zasądzenie na jego rzecz od organu Prezydenta Miasta Łodzi kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 89 m2, która położona jest w Ł. przy ul. [...] (numer działki [...], obręb ewidencyjny [...], dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-[...] w Łodzi, [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer [...]. Nieruchomość ta została z niezrozumiałych, a de facto nieznanych powodów wpisana do gminnej ewidencji zabytków pod numerem karty [...]. W czasie wydawania zaskarżonego zarządzenia, był ujawniony w ww. księdze wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Poprzednimi właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli D. P. i T. P., którzy nie byli informowani o zamiarze włączenia karty adresowej budynku przy ul. [...] w Ł. do Gminnej Ewidencji Zabytków, podobnie jak skarżący. Skarżący wyjaśnił również, że w przeszłości zwrócił się do Urzędu Miasta w Łodzi o wykreślenie budynku przy ul. [...] z Gminnej Ewidencji Zabytków, jednakże jego wniosek nie został uwzględniony. Dalej skarżący wskazał, że zgodnie z powszechnie dostępnym wykazem gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. (stan na dzień [...] grudnia 2024 roku), poz. [...], dom mieszkalny położony w Ł. przy ul. [...] znajduje się w ww. wykazie. Zdaniem skarżącego treść zarządzenia wskazuje, że zaskarżone zarządzenie całościowo, na nowo ustalało jakie karty adresowe zostają włączone do GEZ miasta Łodzi, albowiem nie ograniczało się jedynie do jego uzupełnienia. Świadczy o tym fakt, że przedmiotowy budynek mieszkalny stanowiący jego własność znajduje się pod innymi numerami w kolejnych załącznikach dołączanych do zarządzeń Prezydenta Miasta Łodzi (przykładowo, w załączniku do zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z [...] sierpnia 2016 r., budynek ten znajdował się pod numerem [...], w załączniku do zarządzenia nr [...] z [...] kwietnia 2023 r. znajdował się pod numerem [...], aktualnie znajduje się pod pozycją [...], co tylko wskazuje, że lista była każdorazowo na nowo ustalana, a nie jedynie uzupełniana o kolejne nieruchomości, bądź uszczuplana o nieruchomości wykreślone). Skarżący podkreślił, że to zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi decydują o tym, czy nieruchomość włączana jest do GEZ, a nie sam fakt założenia karty adresowej, co stanowi czynność materialno-techniczną. Treść zaskarżonego zarządzenia wprost wskazuje, że do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi włącza się tylko te karty adresowe, które wymienione zostają w wykazie stanowiącym załącznik do zarządzenia, a nie wszystkie założone, istniejące karty adresowe. Powyższe czyni zasadnym konieczność zaskarżenia zarządzenia, a nie czynności materialno-technicznej. Następnie skarżący odwołał się do treści art. 101 u.s.g. i podkreślił, że w wyroku z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18, OTK-A 2023 nr 46 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Trybunał uznał, że w zakresie w jakim regulacja ustawowa nie przewiduje obowiązku zawiadomienia właściciela nieruchomości w związku z ujęciem zabytku w GEZ przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jest niezgodna z konstytucyjną zasadą ochrony własności prywatnej. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, m.in. "włączenie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków powoduje istotne ograniczenia w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności wiążące się z obowiązkiem uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o pozwoleniu na budowę, decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę oraz decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego", co de facto nakłada na ustawodawcę wymóg usunięcia zaniechania legislacyjnego wskazanego w orzeczeniu. Skarżący wyjaśnił dalej, że pismem z 26 kwietnia 2024 r. Biuro Architekta Miasta wskazało, że włączenie przedmiotowego obiektu do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi zostało dokonane na podstawie procedury określonej w art. 22 ust. 5 u.o.z., a więc na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Odwołując się do orzecznictwa skarżący wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 u.o.z. co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Musi to skutkować stwierdzeniem, że Prezydent Miasta dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą, niekonstytucyjną procedurę, która uniemożliwiała czynny udział skarżącego. W wyniku zastosowanej procedury sprzecznej z Konstytucją RP, właściciele budynku nie mogli zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności. Wobec powyższego skarżący stwierdził, że wpis został dokonany na podstawie niekonstytucyjnego przepisu ergo został on dokonany w sposób naruszający obowiązujące przepisy prawa. Skarżący przytoczył następnie treść art. 3 pkt 1 u.o.z., który jego zdaniem wskazuje, że niezbędne do uznania konkretnej rzeczy za zabytek jest istnienie interesu społecznego ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Natomiast przedmiotowy budynek, który został wpisany do GEZ nie posiada ani wartości historycznej, ani artystycznej, ani naukowej w kontekście interesu społecznego. Ponownie odwołując się do orzecznictwa skarżący wskazał, że organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z. i nie prowadzi w tej sprawie postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawić przeciwne twierdzenia. To wskazuje w sposób jednoznaczny, że organ ochrony zabytków może bez ograniczeń wciągać dowolne nieruchomości do GEZ, a nawet objąć w ten sposób wszystkie istniejące nieruchomości w mieście Łodzi, bez możliwości zajęcia stanowiska przeciwnego przez właścicieli lub posiadaczy - taka sytuacja może prowadzić do nadużyć i de facto przez lata prowadziła do nadużyć, czego dowodem jest m.in. budynek stanowiący własność skarżącego. Dana rzecz nie staje się zabytkiem przez to, że została dla niej założona karta zabytku, lecz dlatego, że stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z ustawowej definicji zabytku wynika, że jego zachowanie musi leżeć w interesie społecznym. Zaznaczyć przy tym należy, że gdyby w sprawie pojawił się element związany z interesem społecznym, organ powinien wyważyć go w kontekście indywidualnego interesu właściciela nieruchomości i wykazać z jakich powodów interes społeczny jest tak ważny i istotny by uzasadniał ingerencję w sytuację prawną właściciela nieruchomości. W niniejszej sprawie takiego interesu społecznego nie ma, a organ również de facto nie uzasadnił swojej decyzji. W dalszej kolejności skarżący przytoczył treść art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. i ponownie podkreślił, że przepis ten został częściowo uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18 z dniem 11 maja 2023 r. Zgodnie z tym wyrokiem, wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Co istotne, przepis ten wprost wskazuje, że w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte zabytki, a przedmiotowy budynek, który stanowi jego własność nie spełnia definicji zabytku. Na koniec skarżący przytoczył treść art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji i podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 12/18 z 11 maja 2023 r. wyraźnie wskazał, że działania organów ochrony zabytków w związku z GEZ są sprzeczne z konstytucją i naruszają podstawowe prawa i wolności obywatelskie. Również i w tym przypadku zostały naruszone prawa skarżącego do swobodnego rozporządzania jego własnością. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Łodzi wniósł w pierwszej kolejności o odrzucenie skargi, a w przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi, wniósł o oddalenie skargi w całości jako niezasadnej. W ocenie organu skarga K. O. z 18 czerwca 2025 r. na zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z [...] czerwca 2024 r. zmieniające zarządzenie nr [...] Prezydenta miasta Łodzi z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi w zakresie, w jakim do GEZ miasta Łodzi włączona została karta adresowa o numerze porządkowym [...] obejmująca budynek położony w Ł. przy ul. [...] jest de facto ponowną skargą skarżącego na tę samą czynność Prezydenta Miasta Łodzi polegającą na włączeniu karty adresowej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków (GEZ), która została dokonana w 2013 r., a którą zarządzenie Prezydenta miasta Łodzi z [...] kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, a po jego uchyleniu w 2016 r. nowe zarządzenie Prezydenta miasta Łodzi z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi potwierdziły, natomiast kolejne zarządzenia zmieniające (aktualizujące) zarządzenie z 2016 r. (odpowiednio nr [...] z [...] listopada 2017 r., nr [...] z [...] lutego 2020r., nr [...] z [...] marca 20211 r, nr [...] z [...] kwietnia 2023 r i nr [...] z [...] czerwca 2024 r. zaskarżone skargą) aktualizowały wykaz wszystkich zabytków poprzez nadanie karcie adresowej także przedmiotowego zabytku ujętego w GEZ od 2013 r. inny numer porządkowy, a to z uwagi na przyjmowanie do GEZ albo ujmowanie z niej innych zabytków. Organ podkreślił, że istotą w sprawie jest fakt, że budynek położony w Ł. przy ul. [...] został czynnością materialnie techniczną przyjęty do GEZ w 2013 r., co ostało potwierdzone wydanym w 2013 r. zarządzeniem Prezydenta miasta Łodzi z [...] kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., i od tego czasu pozostaje on niezmiennie w GEZ, a zmieniają się jedynie numery porządkowe w GEZ, pod którymi aktualizuje się jego obecność w wykazie zabytków. Organ wskazał następnie, że zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] czerwca 2024 r., które zostało zaskarżone przez skarżącego, jest zarządzeniem jedynie zmieniającym zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, a to z uwagi na wyżej opisaną konieczność aktualizacji i weryfikacji wykazu zabytków w GEZ i nadania im aktualnych numerów porządkowych po aktualizacji. Faktycznie zatem ww. zarządzenie zmieniające nie zmienia niczego w stanie faktycznym i prawnym zabytku, który został wcześniej wpisany do GEZ, oprócz nadania mu aktualnego numeru porządkowego. Karta gminnej ewidencji zabytku powstała 27 lutego 2007 r. Organ podniósł, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie przez Sąd, gdyż jest to już kolejna skarga skarżącego mająca za swój przedmiot tę samą czynność Prezydenta Miasta Łodzi. Skarżący 27 lipca 2024 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z [...] kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi oraz na czynność włączenia budynku położonego w Ł. przy ul. [...] do GEZ, co do której WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24 wydał 15 stycznia 2025 r. postanowienie o odrzuceniu skargi. Przed wydaniem postanowienia w sprawie skarżący przesłał na wezwanie Sądu pismo z 15 maja 2023 r. zatytułowane "Wniosek o wykreślenie nieruchomości z GEZ" nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] jako wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że przedmiotem zaskarżenia nie było zatem zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 2013 r., a sama czynność materialno-techniczna Prezydenta Miasta Łodzi polegająca na włączeniu do GEZ karty adresowej pod aktualnym numerem porządkowym budynku, położonego w Ł. przy ul. [...], stanowiącego własność skarżącego. Sąd uznał przy tym, że zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi potwierdzało jedynie dokonanie samej czynności Prezydenta Miasta Łodzi. Dalej organ wskazał, że skarżący w skardze z 18 czerwca 2025 r. zaskarżył zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 17 czerwca 2024 r. zmieniające zarządzenie z 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi, ale także w zakresie czynności włączenia karty adresowej [...] obejmującej tę samą nieruchomość będącą własnością skarżącego, t.j. budynek położony w Ł. przy ul. [...]. Zdaniem organu przedmiotem obecnej skargi staje się zatem ponownie czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi karty adresowej tej samej nieruchomości będącej własnością skarżącego, która nastąpiła faktycznie w 2013 r. W tym miejscu organ wskazał na fakt, że sama czynność materialno-techniczna Prezydenta Miasta Łodzi, polegająca na włączeniu karty adresowej nieruchomości będącej własnością skarżącego, została potwierdzona Zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z 2013 r., a następnie także Zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z 2016 r., a to w związku z uchyleniem zarządzenia z 2013 r., a jej numer porządkowy w wykazie zabytków GEZ podlegał aktualizacji w drodze kolejnych zarządzeń Prezydenta Miasta Łodzi. Organ przywołał następnie treść art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w brzmieniu obowiązującym do 31 maja 2017 r.) i wyjaśnił, że WSA w Łodzi rozpoznając skargę skarżącego na tę samą czynność Prezydenta miasta Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24 uznał, że pismo skarżącego z 15 maja 2023 r. zatytułowane "Wniosek o wykreślenie nieruchomości z GEZ" wypełniło warunki wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Sąd uznał, że wobec wyjaśnień skarżącego wskazujących na występowanie rozbieżności w orzecznictwie sądowym w przedmiotowym zakresie uchybienie tego terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący został właścicielem nieruchomości w 2020 r. i o zarządzeniu Prezydenta miasta Łodzi z 2013 r. dowiedział się w marcu lub kwietniu 2023 r. Tymczasem wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skarżący wystosował do organu dopiero 15 maja 2023 r., a zatem niewątpliwie z uchybieniem ww. czternastodniowego terminu, nie mniej z uwagi na brak jednolitości poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach Sąd uznał, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Natomiast mając na uwadze treść przepisu art. 53 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg w dniu 16 maja 2023 r., a zakończył 14 lipca 2023 r. wobec nie udzielenia odpowiedzi przez organ na wezwanie Skarżącego do usunięcia naruszenia prawa z upływem sześćdziesiątego dnia. Skarga w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24 została natomiast złożona 27 lipca 2024 r., a zatem po upływie ponad roku od wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. W ocenie organu istotne w tym miejscu jest wskazanie na dwa ważne fakty w sprawie. Po pierwsze skarżący z całą pewnością na etapie postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24 dowiedział się o istnieniu kolejnych zarządzeń Prezydenta Miasta Łodzi, przede wszystkim o zarządzeniu z 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków, które uchylało zarządzenie z 2013 r. oraz o następnych zarządzeniach zmieniających to zarządzenie, w tym o zarządzeniu z 2024 r., które zaskarżył, i po drugie jeśli przyjąć, że o kolejnych zarządzeniach Prezydenta Miasta Łodzi skarżący dowiedział się w trakcie postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24, która zakończyła się w styczniu 2025 r., wezwanie do usunięcia naruszenia prawa odnoszące się do zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi z 17 czerwca 2024 r., wniósł dopiero po niemal pół roku od daty uzyskania wiedzy o zarządzeniach Prezydenta Miasta Łodzi. W ocenie organu złożenie przez skarżącego pisma z 18 czerwca 2025 r., które skarżący nazwał "Wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa", jest faktycznie kolejnym zaskarżeniem dokonanej przez Prezydenta czynności materialno-technicznej, polegającej na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi karty adresowej (z innym numerem porządkowym) tej samej nieruchomości będącej własnością skarżącego, położonej w Ł., przy ul. [...], a nie zaskarżeniem Zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi z 2024 r. zmieniającego zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi. Konsekwentnie także i przedmiotem skargi skarżącego nie jest akt organu administracji, t.j. zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 17 czerwca 2024 r., a sama czynność materialno-techniczna organu, która została dokonana w 2013 r., o której skarżący dowiedział się - jak ustalił to WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24 - 16 maja 2023 r. i która była już przedmiotem rozpoznania przez Sąd. Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu, złożenie przez skarżącego kolejnego "Wezwania do usunięcia naruszenia prawa" w odniesieniu do czynności materialno-technicznej, dokonanej przez Prezydenta Miasta Łodzi w 2013 r., a potwierdzonej jedynie przez zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 2016 r. i aktualizowanej następnie porządkującymi zarządzeniami Prezydenta Miasta Łodzi w kolejnych latach, jest niedopuszczalne i nie powinno w żaden sposób spowodować ponownego otwarcia terminu do złożenia skargi do WSA, gdyż faktycznie jako spóźnione winno ono zostać a limine odrzucone przez Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nadto było ono już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 644/24. Organ podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wezwanie do usunięcia naruszenia prawa przysługuje skarżącemu tylko jeden raz (tak: Postanowienie 7 sędziów NSA z 24 czerwca 2002 r., sygn. akt OSA 2/02, a także postanowienia NSA z 20 września 2006 r. sygn. akt II GSK 212/06 i z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 754/08). Zgodnie z powołanym orzecznictwem kolejne pisma w przedmiocie wezwania do usunięcia naruszenia prawa nie stanowią już wezwania do jego usunięcia na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Wezwanie, o którym mowa w tym przepisie, stanowi odpowiednik środka odwoławczego, który na dane rozstrzygnięcie można wnieść tylko jeden raz. Przyjęcie poglądu, że ten sam podmiot może wielokrotnie składać wezwanie odnośnie tego samego aktu administracyjnego, byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości wszystkich wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jak i z przepisem art. 78 Konstytucji RP. Niedopuszczalne jest zatem traktowanie instytucji wezwania do usunięcia naruszenia prawa jako czynności, która nie wywołuje żadnych skutków prawnych i wobec tego może być powtarzana wielokrotnie. Mając powyższe na uwadze termin do wniesienia skargi nie powinien rozpoczynać ponownie swego biegu na skutek wystosowania kolejnego wezwania. W konsekwencji kolejna skarga po ponownym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa powinna zostać uznana przez Sad jako niedopuszczalna i winna zostać przez Sąd odrzucona. Odnosząc się natomiast do kwestii wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z 11 maja 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 12/18, w którym TK stwierdził, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ stwierdził, że z treści ww. wyroku wynika, że w aktualnym stanie prawnym, mamy do czynienia z "pominięciem" ustawodawczym, które prowadzi do sytuacji, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem. Podkreślenia wymaga, że na mocy ww. wyroku art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków nie został wyeliminowany z obrotu prawnego, bowiem TK stwierdził jego niezgodność wyłącznie w określonym zakresie jego zastosowania, tym samym przedmiotowy wyrok TK nie derogował przepisu art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a zatem materialnoprawna podstawa wpisu do GEZ pozostała w mocy. Okoliczność uznania przepisu za niezgodny z Konstytucją w określonym zakresie, nie przekłada się zatem w sposób bezpośredni na ujęcie zabytku nieruchomego w GEZ (wyrok TK nie "uchyla", nie stwierdza nieważności wpisów w GEZ), a tym samym wpis do GEZ jest prawnie skuteczny. Dalej organ podkreślił, że zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera następujące rubryki: nazwa; czas powstania; miejscowość; adres; przynależność administracyjna; formy ochrony; opracowanie karty adresowej; fotografia z opisem wskazującym orientację albo mapa z zaznaczonym stanowiskiem archeologicznym. Karta adresowa sporządzona dla przedmiotowego zabytku nieruchomego spełnia ww. wymogi. Zgodnie natomiast z § 18 ww. rozporządzenia wójta (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. W ocenie organu, Prezydent Miasta Łodzi uczynił zadość obowiązkowi określonemu w § 18 ww. rozporządzenia. Ujęcie zabytku w gminnej ewidencji zabytków, o których mowa w art. 22 ust. 5 pkt. 3 u.o.z. posiada charakter uznaniowy. Wojewódzki Konserwator Zabytków jest organem posiadającym specjalistyczną wiedzę i z mocy ustawy posiada kompetencje do samodzielnej oceny wartości zabytku, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Taką samą wiedzę posiadają również pracownicy ówczesnego Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w gminnej ewidencji zabytków powinny (muszą) być ujęte inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Dokumentem potwierdzającym wyznaczenie przez Prezydenta Miasta Łodzi do ujęcia przedmiotowej nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków jest przekazana przez Prezydenta Miasta Łodzi przy piśmie z [...] grudnia 2012 r. Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Łodzi, w której pod pozycją [...] ujęto nieruchomość przy ul. [...] (dom mieszkalny). Sama karta adresowa zabytku została utworzona już w 2007 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w piśmie z 10 grudnia 2014 r. nie przedstawił zastrzeżeń co do kształtu i zawartości przedstawionej do zaopiniowania przy piśmie z 6 grudnia 2012 r. gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. Ponadto kwestia prawidłowości zaopiniowania projektu gminnej ewidencji zabytków została przesądzona w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia z 19 kwietnia 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 66/17. Zdaniem organu istnienie takiego porozumienia potwierdza z kolei okoliczność, że obiekt budowlany, którego sprawa dotyczy jest zabytkiem spełniającym wymogi określone w art. 3 pkt 1 u.o.z. Drewniany dom mieszkalny, którego dotyczy przedmiotowa sprawa, posiada wartość, o której mowa w powołanym przepisie. Spełnienie przez nieruchomość wymagań określonych w art. 3 pkt 1 u.o.z., a zatem spełnienie wymogów umożliwiających uznanie obiektu za zabytek, stanowi conditio sine qua non ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, gdyż tylko zabytki mogą w tym trybie zostać ujęte w ewidencji. Ujęcie obiektu budowlanego w gminnej ewidencji zabytków musi być z kolei poprzedzone analizą merytoryczną spełniania przez obiekt wymagań uznania go za zabytek, ze swej istoty wymaga ustalenia istnienia wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, której zachowanie leży w interesie społecznym. Zbadanie tych kwestii jest obligatoryjnym wymogiem poprzedzającym ujęcie obiektu budowlanego w gminnej ewidencji zabytków i stanowi podstawę uznania obiektu za zabytek zgodnie z treścią art. 22 ust. 5 pkt. 3 u.o.z. Analiza cech zabytkowych stanowi immanentną część postępowania, jej przebieg nie jest jednak usystematyzowany w przepisach powszechnie obowiązujących, brak jest wymogów co do sposobu przeprowadzenia tej analizy, ani środków, które w jej trakcie mają być powzięte. Analiza ma wykazać, że mamy do czynienia z zabytkowym charakterem obiektu budowlanego, który następnie ponownie weryfikowany jest w drodze porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Konsultacja z wojewódzkim konserwatorem zabytków ma istotne znaczenie dla oceny merytorycznej zasadności dokonanego wpisu. Organy konserwatorskie, w tym miejskie służby konserwatorskie posiadają szczególne uprawnienia w zakresie badania wartości artystycznych, historycznych lub zabytkowych obiektów podlegających wpisowi do rejestru zabytków. Posiadają na ten temat stosowną wiedzę oraz odpowiednie doświadczenie. Prawidłowość oceny merytorycznej potwierdza dodatkowo okoliczność braku sprzeciwu ze strony wojewódzkiego konserwatora zabytków, o czym świadczy porozumienie wskazane wyżej. Organ podkreślił, że względami decydującymi o ujęciu nieruchomości, ich części lub zespołu w gminnej ewidencji zabytków jest zachowanie w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową nieruchomości będącej dziełem człowieka lub związanej z jego działalnością i stanowiącej świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. Zatem o tym, czy dana nieruchomość jest zabytkiem nie decyduje li tylko jej przedmiotowy, materialny substrat (to co postrzegamy wzrokiem), ale również historyczne aspekty niematerialne. Należy przy tym ponownie zaznaczyć, że historyczne budynki drewniane mają wartość szczególną z uwagi na ich nieliczne zachowanie na obszarze Ł., bowiem stanowią o tożsamości kulturowej miasta i jako takie wymagają zachowania dla przyszłych pokoleń. Do takiego dokładnie wniosku doszedł organ, wraz z wojewódzkim konserwatorem zabytków, czego konsekwencją było umieszczenie obiektu w gminnej ewidencji zabytków. Organ dodał, że analiza merytoryczna zasadności umieszczenia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków składała się między innymi z konsultacji ze służbami wojewódzkiego konserwatora zabytków i spotkała się z pełną akceptacją tych służb z uwagi na wartość historyczną przedmiotowego domu stanowiącego zabytek architektury drewnianej na terenie Ł. Brak sprzeciwu ze strony wojewódzkiego konserwatora zabytków potwierdza merytoryczną zasadność umieszczenia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków. Ocena dokonana przez miejskie służby konserwatorskie dokonywana jest przez osoby odznaczające się stosowną wiedzą i uprawnieniami. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi organ wskazał, że nawet zniszczenie zabytku czy zły stan obiektu nie pozbawia go wartości historycznej a tym samym zabytkowej. Okoliczność, że właściciel nie był przez organ informowany o zamiarze dokonania wpisu do ewidencji zabytków, nie ma wpływu na ocenę jego zgodności z prawem i nie świadczy także o naruszeniu jego uprawnień właścicielskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na: - inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; - akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. W niniejszej sprawie, jak wynika z analizy treści skargi, skarżący pomimo wskazania na wstępie, że złożył skargę na zarządzenie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...], w dalszej jej części zakwestionował czynność Prezydenta Miasta Łodzi polegającą na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku - budynku położonego w Ł. przy ul. [...], wymienioną w wykazie stanowiącym załącznik do powyższego zarządzenia. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie nie jest akt organu administracji, tj. zarządzenie w sprawie gminnej ewidencji zabytków, lecz czynność Prezydenta Miasta Łodzi polegająca na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...]. Włączenie karty adresowej zabytku następuje w oparciu o czynność materialno-techniczną organu, a wydanie zarządzenia potwierdza jedynie dokonanie takiej czynności. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności, w postanowieniu z dnia 18 października 2022 r., II OZ 610/22, NSA wskazał, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 u.o.z., jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Czynność ta ma charakter zewnętrzny i jest działaniem jednostronnym będącym elementem władczych działań administracji publicznej (por. także postanowienia NSA z dnia 8 czerwca 2022 r., II OZ 335/22; z dnia 18 maja 2021 r., II OZ 218/21; z dnia 20 maja 2020 r., II OSK 753/20). Następnie pogląd taki zaprezentował NSA między innymi w wyrokach z dnia 18 października 2023 r., II OSK 2326/18 i sygn. II OSK 3029/18 oraz w wyroku z dnia 10 stycznia 2024 r., II OSK 1952/22. Ponadto w wyroku z dnia 18 października 2023 r., II OSK 1765/17, NSA stwierdził, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Kwestia kwalifikacji prawnej przedmiotu skargi ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może jednak uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Wniesienie skargi po terminie obliguje Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył na rozprawie w dniu 15 października 2025 r., że dowiedział się o zarządzeniu Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...], na około 2 tygodnie przed złożeniem skargi. W związku z czym Sąd nie stwierdził podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na uchybienie terminowi do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje fakt złożenia pismem z dnia 18 czerwca 2025 r. (data wpływu do Urzędu Miasta Łodzi 19 czerwca 2025 r.) wezwania Prezydenta Miasta Łodzi do usunięcia naruszenia prawa polegającego na włączeniu nieruchomości przy ul. [...] do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł. Zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] czerwca 2024 roku, skoro w świetle obowiązujących przepisów prawa złożenie skargi do Sądu nie musiało być poprzedzone takim wezwaniem. W tym miejscu Sąd przypomina, iż w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej, należącego do skarżącego, budynku położonego w Ł. przy ul. [...], orzekał już prawomocnym postanowieniem z 15 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt. II SA/Łd 644/24) w sprawie ze skargi skarżącego na czynność Prezydenta Miasta Łodzi w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., którym to postanowieniem między innymi sąd ten odrzucił skargę. W przedmiotowej sprawie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi czynność Prezydenta Miasta Łodzi polegająca na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...] została potwierdzona zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. (podlegającym aktualizacji w drodze kolejnych zarządzeń). Mając na uwadze powyższe, należy odwołać się do art. 170 p.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. W orzecznictwie został wyrażony pogląd (por. wyrok NSA z 25 marca 2013 r., II GSK 2322/11, CBOSA), że ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie - także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Taka forma związania w orzecznictwie sądowym określana jest mianem prekluzji faktów, czy też prekluzji stanu faktycznego sprawy. Wobec związania Sądu ustaleniami wskazanego wyżej postanowienia, należało przyjąć, że czynność Prezydenta Miasta Łodzi polegająca na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...] została potwierdzona zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] kwietnia 2013 r. (podlegającym aktualizacji w drodze kolejnych zarządzeń). W niniejszej sprawie skarżący uważa, że karta adresowa budynku położonego w Ł. przy ul. [...] została włączona, do gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., czynnością potwierdzoną zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z [...] czerwca 2024 r. Natomiast jak już wyżej stwierdzono, włączenie do gminnej ewidencji zabytków, karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...], zostało dokonane czynnością Prezydenta Miasta Łodzi potwierdzoną zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. (podlegającym aktualizacji w drodze kolejnych zarządzeń). Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby karta adresowa budynku położonego w Ł. przy ul. [...], po jej włączeniu w 2013 roku, została wyłączona z gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., stąd też jako taka kolejnymi zarządzeniami nie mogła zostać też włączona do tej ewidencji. Nie budzi wątpliwości Sądu, że kolejnymi zarządzeniami Prezydenta Miasta Łodzi w sprawie gminnej ewidencji zabytków dokonywano aktualizacji gminnej ewidencji zabytków. Tak więc włączona do gminnej ewidencji zabytków, karta adresowa budynku położonego w Ł. przy ul. [...] czynnością Prezydenta Miasta Łodzi potwierdzoną zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., niezmiennie pozostawała w tej ewidencji, a kolejne zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi w sprawie gminnej ewidencji zabytków, w tym również zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z [...] czerwca 2024 r. nie zmieniały jej statusu. Powyższe prowadzi do wniosku, że jedyną czynnością, która mogłaby podlegać zaskarżeniu w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków, karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...], jest czynność Prezydenta Miasta Łodzi potwierdzona zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Czynność tę skarżący uczynił zresztą przedmiotem skargi w sprawie o sygn. akt. II SA/Łd 644/24, zakończonej powołanym wyżej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 stycznia 2025 roku. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn - aniżeli wskazane w art. 58 § 1 pkt 1-5a - wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność skargi z innych przyczyn oznacza m.in. brak przedmiotu zaskarżenia, który ma miejsce w przypadku wniesienia skargi na czynność, której wskazany przez skarżącego akt nie potwierdzał. Skoro w ocenie Sądu, określona przez skarżącego jako przedmiot skargi czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków, karty adresowej budynku położonego w Ł. przy ul. [...] nie została potwierdzona zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z [...] czerwca 2024 r., jak chce tego skarżący, a zarządzeniem z [...] kwietnia 2013 r., to w niniejszej sprawie nie istnieje przedmiot kontroli sądowej, a w konsekwencji postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie jest niedopuszczalne. Powyższe ustalenia wykluczały możliwość dokonania merytorycznej oceny zarzutów skarżącego odnoszących się do czynności Prezydenta Miasta Łodzi polegającej na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku - budynku położonego w Ł. przy ul. [...]. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., Sąd orzekł o odrzuceniu skargi skarżącego. Zgodnie z przepisem art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. W tej sprawie skargę odrzucono na rozprawie, jednak w ocenie Sądu zawarte w art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zastrzeżenie "do dnia rozpoczęcia rozprawy" dotyczy tylko umorzenia postępowania w związku z cofnięciem pisma. Sąd jest natomiast zobligowany do zwrotu stronie całego uiszczonego wpisu od pisma odrzuconego, niezależnie od tego, czy odrzucenie pisma nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie. Jest oczywiste, że zwrot "do dnia rozpoczęcia rozprawy" odnosi się do pisma cofniętego. Poprzestanie na literalnej wykładni art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. budzi jednak wątpliwości, czy ten zwrot dotyczy również pisma odrzuconego, a więc tej części przepisu, która została zawarta przed spójnikiem alternatywnym "lub". Wobec tego, dla dokonania właściwego wyboru możliwości interpretacyjnej opartej na wykładni językowej, należy skorzystać z argumentów zaczerpniętych z metod wykładni pozajęzykowych, tj. systemowej i celowościowej. Dlatego Sąd wziął pod uwagę art. 222 p.p.s.a. zgodnie z którym nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Z tej regulacji wynika zatem wniosek, że pobranie wpisu powinno każdorazowo obligować Sąd do zwrotu wpisu w przypadku odrzucenia skargi i to nawet gdyby miało to nastąpić orzeczeniem NSA wydanym na podstawie art. 189 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 24 kwietnia 2018 r., I OSK 1236/16, LEX nr 2592321, CBOSA). Interpretacja art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinna zatem uwzględniać inny przepis, dotyczący obowiązku ponoszenia opłaty od pisma odrzucanego, aby istotne w tej mierze regulacje były spójne i konsekwentne. Po drugie, trzeba dostrzec, że cofnięcie skargi, to czynność dyspozycyjna strony. Jest rozumiana jako wyraz przyznanego jej prawa do rozporządzalności skargą i w pełni zależy od woli skarżącego, który samodzielnie decyduje kiedy - przed rozprawą, czy w jej trakcie - tego dokona. Z kolei odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem podejmowanym autorytatywnie przez Sąd, który decyduje także, czy uczynić to na posiedzeniu niejawnym (a więc przed rozprawą), czy po przeprowadzeniu rozprawy. Stosownie bowiem do art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. W tej sytuacji, uzależnianie zwrotu wpisu w razie, całkowicie zależnego od woli strony, cofnięcia skargi do dnia rozpoczęcia rozprawy, o której strona jest zawiadamiana z odpowiednim wyprzedzeniem (art. 91 § 2 p.p.s.a.) jest racjonalne. Natomiast nieprzystające do art. 222 p.p.s.a., jak również niecelowe, byłoby takie uzależnienie w odniesieniu do odrzucenia skargi, które nie zależy od woli strony, lecz wyłącznie od oceny prawnej sądu, bazującej na kryteriach obiektywnych, odnoszonych do momentu jej złożenia (por. postanowienie WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2020 r., I SA/Gl 280/20, LEX nr 3028564, CBOSA). Uwzględniając powyższe, Sąd, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi.