II SA/Łd 543/12

Dnia 20 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi M C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na podstawie art 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił M. C. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty świadczeń mieszkaniowych, zakup środków czystości i higieny osobistej, zakup odzieży zimowej. Organ I instancji argumentował, że strona jest zarejestrowana w PUP od 2002 r. bez prawa do zasiłku. Nie posiada źródła utrzymania. Z pomocy MOPS korzysta od 2003 r. Strona objęta jest pomocą finansową w formie zasiłku okresowego przyznanego w okresie od stycznia 2012 r. do marca 2012 r. w wysokości 238,50 zł oraz zasiłku celowego na posiłek w okresie od stycznia 2012 r. do marca 2012 r. w wysokości 120,00 zł. Organ I instancji wskazał także, że odmowa przyznania pomocy wynika ze szczupłości środków pieniężnych znajdujących się w dyspozycji MOPS. Rozpatrując wniosek strony organ nie uwzględnił prośby o pomoc finansową z przeznaczeniem na wydatki związane z opłatą czynszu, bowiem ustalono, że zadłużenie za świadczenia mieszkaniowe wynosi 30.000 zł. Tutejsza Filia, jak uzasadnił organ nie ma możliwości finansowych, aby pomóc wnioskodawczyni w uregulowaniu zadłużenia, a tylko taka pomoc byłaby celowa i wymierna w rozpatrzeniu pomocy. Dalej Prezydent podkreślił, że z uwagi na okres zimowy w pierwszej kolejności MOPS przeznacza środki z zadań własnych w postaci zasiłków celowych na zakup opału. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w działaniach zmierzających do poprawy sytuacji bytowej. Formą wsparcia jest przyznana pomoc materialna. Jednocześnie osoby korzystające z pomocy materialnej zobowiązane są do wykorzystania własnych możliwości w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W przypadku wnioskodawczyni jest to konieczność aktywizacji zawodowej zmierzającej do podjęcia zatrudnienia. Konkludując organ wskazał, że pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego nie jest świadczeniem obligatoryjnym, zaś odmowa przyznania świadczenia wynika z aktualnych możliwości finansowych MOPS. W odwołaniu od tej decyzji M. C. podniosła, że jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy od 2000 r. a nie od 2002 r. bez prawa do zasiłku. Wskazała, że jej zasiłki w miesiącu lutym 2012 r. wynosiły 358,50 zł i jest to kwota poniżej kryterium dochodowego. Strona podkreśliła, że przychodząc po pomoc w 2003 r. nie miała zadłużenia czynszowego i poprosiła o wpłynięcie na Powiatowy Urząd Pracy, aby ten pomógł jej w znalezieniu pracy. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ przytoczył w pierwszej kolejności brzmienie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362), a następnie wywiódł, że wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej od kilkunastu lat, a w lutym 2012 r. przyznano jej zasiłki w kwocie 358,50 zł. Organ I instancji wydając decyzję odmowną w sprawie zasiłku celowego z dnia [...] r. obok interesu strony musiał uwzględnić także interes społeczny w postaci celów i możliwości pomocy społecznej, której zadaniem jest pomoc wielu osobom i rodzinom, znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Następnie Kolegium wskazało, że w toku postępowania ustalono, iż M. C. (urodzona 30 marca 1958 r.) mieszka sama w mieszkaniu o powierzchni około 30m2, które jest czyste, zadbane i nie wymaga remontu. Odwołująca nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, a mieszkanie jest zadłużone na około 30.000 zł. Jest zarejestrowana, w powiatowym urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. W obecnym wywiadzie środowiskowym odwołująca nie zgłasza problemów zdrowotnych chociaż narzeka na schorzenia kręgosłupa oraz alergie. Organ odwoławczy podkreślił, że w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] r. nr [...] posiada o odwołującej informacje, iż ma ona wyższe wykształcenie i jest chemikiem. Do 2009 r. miała orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu schizofrenii. Nie zgadzając się z takim orzeczeniem lekarzy - nie wystąpiła o przedłużenie terminu orzeczenia o niepełnosprawności. Nie leczyła się. W przekonaniu Kolegium powszechnie znany jest fakt, że ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o tę pomoc się ubiegają. Jednocześnie organ powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podał, iż nie można uznać, aby konieczne było precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Kończąc wywody Kolegium wskazało, że rozumie trudną sytuację życiową i materialną odwołującej się i uważa, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w powołanej ustawie o pomocy społecznej, ani przepisów postępowania administracyjnego, co uzasadniało wydanie przedmiotowej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. C. podniosła, że z treści wydanej decyzji nie sposób wywieść, jakimi konkretnie kryteriami dochodowymi czy też rodzinnymi kierował się organ uwzględniając interes społeczny i wydając decyzję odmawiającą przyznania przedmiotowego świadczenia. Skarżąca domaga się transparentności działań MOPS i określenia jasnych reguł o rodzajach i wysokości świadczonych zasiłków, wysokościach kryteriów i progów dochodowych oraz informacji o wysokości przyznanych MOPS środków finansowych i sposobie ich rozdysponowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. stawiła się skarżąca, która poparła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o odmowie przyznania M. C. zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty mieszkaniowe oraz zakup środków czystości, higieny osobistej i odzieży zimowej, stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, w szczególności zaś brak jest przesłanek uzasadniających stwierdzenie jej nieważności. Problematyka przyznania zasiłku celowego unormowana została w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa". W myśl art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści przywołanego unormowania wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe. Ustawodawca w konstrukcji art. 39 ustawy posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Co istotne, zarówno przyznanie jak i odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po zebraniu kompletnego materiału dowodowego, starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, podjęta zaś decyzja winna zostać przez organ wyczerpująco uzasadniona, poprzez wskazanie dlaczego organ wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu decyzja Kolegium będąca przedmiotem skargi M. C. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają wskazanym wyżej wymogom, wobec czego nie sposób stawiać organom zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo – w przekonaniu Sądu - ustaliły i oceniły sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną wnioskodawczyni, wskazując iż jest ona niewątpliwie trudna. Skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Gospodaruje samodzielnie w mieszkaniu o powierzchni 30 m2, które jest czyste i zadbane. Strona nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, a mieszkanie z tytułu opłat czynszowych jest zadłużone na około 30.000 złotych. Skarżąca posiada wyższe wykształcenie, z zawodu jest chemikiem i od około 10 lat bezskutecznie poszukuje pracy. Do 2009 r. miała także orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu schizofrenii, obecnie jednak nie zgłaszała poważniejszych problemów zdrowotnych, nie legitymuje się również aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Co istotne, strona regularnie korzysta ze świadczeń pomocowych, które w zasadzie stanowią jedyne jej źródło utrzymania. Od stycznia do marca 2012 r. skarżąca otrzymywała zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł i zasiłek celowy na posiłek w wysokości 120 zł, co miesięcznie stanowiło kwotę 358,50 zł. Jak trafnie ustaliło Kolegium oraz organ I instancji skarżąca w świetle przytoczonych wyżej okoliczności bezspornie spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną. Jednakże jak wiadomo Sądowi z urzędu, i na co powołuje się organ w decyzji, organ pomocowy dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc. Z uwagi na to, że organ I instancji orzekał w okresie zimowym ([...] r.), w pierwszej kolejności przeznaczał środki finansowe na zakup opału dla osób najbardziej potrzebujących. Nie bez znaczenia jest także i to, że w okresie od stycznia do marca 2012 r. skarżąca była objęta świadczeniami pomocowymi, zatem nie została tej pomocy pozbawiona. Wszystkie te okoliczności zadecydowały o tym, iż w realiach rozpoznawanej sprawy organ równoważąc interes społeczny i interes strony, odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty świadczeń mieszkaniowych, zakup środków czystości i higieny osobistej, zakup odzieży zimowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który zresztą skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, iż przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 3 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11 - Lex nr 1145072, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1742/11 - Lex nr 1122879). Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że organy administracyjne wnikliwie i spójnie oceniły całokształt materiału dowodowego, nie naruszając tym samym reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., ani norm prawa materialnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rzeczowo, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił skarżącej przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o wydaniu decyzji odmownej. Fakt, iż organ nie uwzględnił żądania wnioskodawczyni nie oznacza sam w sobie, że naruszył granice uznania administracyjnego. Wbrew zarzutom skargi nie można też uznać, aby konieczne było precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., art. 3 ust. 4 u.p.s., czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 107/11- LEX nr 950873). Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Zdaniem Sądu, skarżąca bez wątpienia znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nie mniej jednak powinna ona podejmować wszelkie wysiłki w celu jej przezwyciężenia i podjęcia zatrudnienia. Jeżeli jednak źródłem problemów strony jest w istocie jej sytuacja zdrowotna, wówczas winna ona legitymować się stosownym zaświadczeniem, czy orzeczeniem lekarskim w tym przedmiocie. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. B.C.