II SA/Łd 563/13

Dnia 11 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2013 roku skargi H. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SA/Łd 1033/12 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2013 roku postanawia : 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. przyznać i nakazać wypłacić ze Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat B. O. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia [...] wydanym w sprawie o sygn. akt [...] oddalił skargę H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Wyrok ogłoszono po przeprowadzeniu rozprawy, na której skarżący był obecny, popierając wniesioną skargę. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 1 marca 2013 roku. Następnie, działający w imieniu skarżącego pełnomocnik, wyznaczony z urzędu, w dniu 17 kwietnia 2013 roku (data nadania w urzędzie pocztowym), przesłał opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej wyroku, zaś postanowieniem z dnia [...] stwierdzono, iż wyrok ten uprawomocnił się w dniu 3 kwietnia 2013 roku. W dniu 17 czerwca 2013 roku H. W. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wskazanym na wstępie, w uzasadnieniu której podniósł, iż kwestionowany wyrok, jest innej treści niż wyrok z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...], ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. dotyczącą zasiłku celowego. Skarżący wskazał ponadto, iż na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...] nie mógł się wypowiedzieć w takim zakresie jak by tego oczekiwał. W piśmie z dnia 2 lipca 203r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że: 1) podstawę wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie o sygn. akt [...] jest nieważność postępowania wynikająca z tego, że wskutek naruszenia przepisów prawa skarżący pozbawiony został możności działania. Jak bowiem wynika ze złożonej przez H. W. skargi o wznowienie postępowania, w toku rozprawy nie miał prawa nic powiedzieć, gdyż Przewodnicząca mu to uniemożliwiła, zaś stosownie do art. 106 § 2 p.p.s.a. po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składaj wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności. W konsekwencji wskazano, iż pozbawienie możliwości zajęcia stanowiska w sprawie i szczegółowego uzasadnienia swoich zarzutów i wniosków winno być kwalifikowane jako pozbawienie możności działania, zatem podstawę prawną wznowienia stanowią art. 271 pkt 2, w związku z art. 106 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), powoływanej w dalszym toku rozważań jako p.p.s.a.; 2) przewidziany w art. 277 p.p.s.a. trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania został zachowany, bowiem dopiero w momencie gdy skarżący otrzymał sporządzoną przez pełnomocnika opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] (opinia wysłana listem poleconym w dniu 17 kwietnia 2013 roku), dowiedział się o tym, że wskazany wyrok nie będzie przedmiotem zaskarżenia w drodze skargi kasacyjnej, a tym samym zarzut dotyczący sposobu procedowania przez Sąd nie będzie merytorycznie rozpoznany. Pełnomocnik wskazał jednocześnie, iż nie posiadał wcześniej żadnych informacji, co do nieprawidłowości w zakresie prowadzenia postępowania przez Sąd rozpoznający sprawę, a o takowych dowiedział się dopiero po wniesieniu przez H. W. przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego postępowania i zastąpienie zapadłego orzeczenia, orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia ulegającemu wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wywołania na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi (nieważnością), bez względu ich wpływ na rozstrzygnięcie (art. 271 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 273 p.p.s.a.) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 272 p.p.s.a.). Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem. Jest to termin trzymiesięczny, którego początek odnosi się do momentu powzięcia przez stronę wiadomości - w zależności od podstawy wznowienia - o podstawie wznowienia albo o skutkach wadliwie toczącego się postępowania. Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem, zamykającym postępowanie poczytywane przez stronę jako nieważne jest dotrzymany, jeżeli skarga zostanie wniesiona do sądu właściwego przed upływem trzech miesięcy od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu wyroku. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 280 p.p.s.a., toteż skarżący zobowiązany jest wykazać w niej - pod rygorem odrzucenia skargi - przesłanki dopuszczalności wznowienia. Oznacza to oparcie skargi na ustawowej podstawie oraz podanie okoliczności, w odniesieniu do których sąd stwierdza zachowanie terminu. Sąd dokonujący badania przyjmuje, że strona dotrzymała terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przyczyn nieważności wówczas, gdy jest niewątpliwe, że skarga została złożona przed upływem trzech miesięcy od daty dowiedzenia się przez wnoszącego skargę o wyroku zapadłym w sprawie, w której nie był należycie reprezentowany albo wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiony był możności działania. Zgodnie zatem z brzmieniem 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie była należycie reprezentowana lub jeżeli na skutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania. Brak należytej reprezentacji występuje w sytuacji, w której podmiot nie będący osobą fizyczną nie może podejmować skutecznych czynności, ponieważ nie ma organów, dokonujących za niego czynności procesowych. Pojęcie to obejmuje również przypadki, w których strona nie ma przedstawiciela ustawowego, co powoduje niemożność dokonywania przez nią czynności procesowych (dotyczy to małoletnich i osób ubezwłasnowolnionych całkowicie lub częściowo). Przez reprezentację na gruncie wspomnianego przepisu, należy rozumieć zarówno przedstawicielstwo ustawowe jak i pełnomocnictwo. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wykształconym na gruncie ustawy z dnia 17.listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 269 ze zm.), której przepisy dotyczące wznowienia postępowania zostały niemal w całości (poza przepisem art.400 k.p.c.) recypowane w obowiązującej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozbawienie strony możliwości działania na skutek naruszenia przepisów prawa, dotyczy natomiast sytuacji, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego pod red.K. Piaseckiego, Warszawa 1996, str. 1213). Konieczne jest zatem wykazanie, po pierwsze, że naruszone zostało prawo procesowe, po wtóre, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem przepisów postępowania a pozbawieniem strony możliwości działania. Sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom ustawy nie oznacza jednak oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. (podobnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28.października 1999r., II UKN174/99, OSNP 2001/4/133) W rozpoznawanej sprawie, podstawą dla żądania wznowienia postępowania był zarzut niezgodności wydanego wyroku z wyrokiem, wydanym w innej, dotyczącej skarżącego sprawie, oraz niewysłuchanie go podczas rozprawy w dniu [...]. Z protokołu rozprawy wynika wszakże, iż skarżący przedstawił swoje stanowisko procesowe (poparł skargę), został też w sposób należyty pouczony o przysługującym mu prawie wniesienia skargi kasacyjnej. Nawet przy założeniu, iż jego wyjaśnienia na rozprawie nie były wyczerpujące, nie oznacza to, iż pozbawiony został możliwości działania. Wszelkie zarzuty związane tak z procedowaniem przed sądem jak i merytoryczną trafnością wyroku mógł bowiem podnieść w przysługujących mu środkach zaskarżenia, o których został w sposób prawidłowy pouczony. Naruszenie przepisów p.p.s.a. wypełnia natomiast znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed uprawomocnieniem się orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie podnoszone przez skarżącego nienależyte wysłuchanie go na rozprawie w dniu [...] okoliczności takiej nie stanowi. Również podnoszona w skardze o wznowienie postępowania okoliczność, iż w innej rozpatrywanej sprawie, dotyczącej skarżącego (której przedmiot stanowił zasiłek okresowy), zapadł odmiennej treści wyrok nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. W konsekwencji należy zatem stwierdzić, że jakkolwiek skarżący formalnie powołał ustawową podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta - także w świetle samego uzasadnienia skargi - nie występuje. Odrzucając skargę o wznowienie postępowania, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podzielił zarazem wyrażanego niekiedy poglądu, że jeżeli skarżący powołuje się na ustawową podstawę wznowienia, a tylko nie zostanie wykazane jej rzeczywiste zaistnienie, to należy skargę oddalić. Podzielić należy bowiem stanowisko, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271 – 273 p.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu, po myśli art. 280 § 1 lub też art. 281 p.p.s.a , w zależności od etapu postępowania wznowieniowego. (podobnie np. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2011r., sygn.akt I OSK 1722/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29. stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968/ 8-9/154, w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28. października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982/ 5-6/ poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30.maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996/10/138). Biorąc pod uwagę powyższe, wobec braku ustawowej podstawy wznowienia, kwestia zachowania terminu do wniesienia skargi ma znaczenie drugorzędne. Na podstawie art. 250 p.s.a w zw. z § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzeczono natomiast w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego z urzędu, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej, nie zostały przez mocodawcę pokryte nawet w części. a.bł.