II SA/Łd 663/18

Dnia 13 sierpnia 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia niewykonywania pracy z przyczyn politycznych p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. kp J. D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy potwierdzenia niewykonywania pracy z przyczyn politycznych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący napisał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną utrzymując się z emerytur, które łącznie wynoszą ok. 3.110 zł miesięcznie. Małżonkowie są właścicielami dwóch mieszkań (o powierzchni 45 m2 i 78,26 m2) oraz posiadają ogród działkowy o powierzchni 296 m2 (z tego tytułu rocznie ponoszą koszt 350 zł). Małżonkowie posiadają konta bankowe, na których gromadzą wpłaty bieżące (skarżący nie zadeklarował jednak konkretnej kwoty). Małżonkowie posiadają samochód KIA z 1998 roku, który skarżący przekazał synowi. Jak podkreślił skarżący, siostra mieszkała w USA przez 53 lata, gdzie pracowała 49 lat, ale obecnie mieszka w mieszkaniu, które kupiła na nazwisko skarżącego, który jest "upoważniony w razie śmierci do wspólnoty". Zadeklarowane miesięczne zobowiązania i stałe wydatki rodziny skarżącego wynoszą ok. 500 zł (opłaty mieszkaniowe, telewizja i inne konieczne opłaty, jak w każdym gospodarstwie domowy, środki czystości, lekarstwa, jedzenie). Skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, ani z radcą prawnym. Z uwagi na to, iż oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżący został mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2018 roku zobowiązany – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jej żony (lub zeznań składanych wspólnie) za ostatnie 2 lata kalendarzowe (czyli za rok 2016 i 2017); - wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy; - wskazania kto jest właścicielem mieszkania nr 97 o powierzchni 78,26 m2 i mieszkania nr 98 o powierzchni 45 m2 oraz podania kiedy mieszkania te zostały zakupione; - wskazania wielkości "wpłat bieżących miesięcznych", o których napisał skarżący w punkcie 7.2.3. formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia skarżący w piśmie z dnia 9 sierpnia 2018 roku wskazał, iż "mógłby spełniać żądania kserując w nieskończoność pismo za pismem, jak spiralę dowodów o niewinności, ale żądania te są upokarzające", dlatego zawnioskował o posłużenie się treścią art. 19 Konstytucji, który stanowi, iż Rzeczpospolita Polska otacza szczególną opieką weteranów walk o niepodległość. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż w 2010 roku siostra mieszkająca w USA przekazała mu kwotę 50.000 USD, za które to pieniądze skarżący w 2010 roku kupił mieszkanie nr 98 o powierzchni 45 m2. Jednocześnie, z oświadczenia z 2014 roku wynika, że małżonkowie wyrazili zgodę na zameldowanie w tym mieszkaniu siostry skarżącego i używanie go przez nią "jakby było to jej własne mieszkanie do końca swojego życia". Do pisma skarżący dołączył akt notarialny ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia prawa własności z 2008 roku dotyczącego mieszkania nr 97 o powierzchni 78,21 m2. Ponadto skarżący przesłał kserokopie decyzji ZUS, z których wynika, że emerytura skarżącego wynosi 1.823,96 zł, a jego żony 1.362,25 zł miesięcznie netto. Skarżący do pisma dołączył także kserokopię kart wstępu na zebrania delegatów NSZZ "Solidarność" oraz dowody otrzymania odznaczeń państwowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", wynika że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych praw przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy, która oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest wszakże ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, czy zdrowotną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Orzeczenie w sprawie przyznania prawa pomocy referendarz wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu referendarz skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i zarządzeniem z dnia 25 lipca 2018 roku wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, czym uniemożliwił pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Bezspornie, niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienia NSA: z dnia 29 stycznia 2015 roku, sygn. II OZ 58/15; z dnia 1 marca 2006 roku, sygn. II OZ 235/06; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli wnioskodawca odmawia nadesłania dokumentów, Sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia, ale dokonuje oceny w oparciu o już dostarczone materiały (por. postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 roku, sygn. I OZ 959/14). W ocenie referendarza wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem referendarza posiadany przez skarżącego stały dochód w postaci emerytury oraz oszczędności (choć w nieznanej wysokości) pozwala na poniesienie przez niego wspomnianych kosztów. Przeznaczenie części regularnie otrzymywanego dochodu lub oszczędności na pokrycie kosztów postępowania nie poskutkuje uszczerbkiem w zakresie utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Z analizy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz złożonych dodatkowych dokumentów (choć nie w pełnym zakresie) wynika, że małżonkowie osiągają stały dochód (ok. 3.185 zł na utrzymanie dwóch osób przy deklarowanych zobowiązaniach i stałych wydatkach miesięcznych na poziomie ok. 500 zł), co uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania w sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Posiadanie stałego dochodu w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł) pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na ich pokrycie. Z posiadanego dochodu skarżący jest także w stanie wygospodarować odpowiednią kwotę na pokrycie kosztu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący wraz z żoną posiada konta bankowe, na których gromadzą środki finansowe. Z uwagi na to, że we formularzu wniosku skarżący nie wskazał w jakiej wysokości posiada oszczędności, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 lipca 2018 roku zobowiązał go m.in. do złożenia wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy oraz wskazania wielkości "wpłat bieżących miesięcznych", o których napisał w punkcie 7.2.3. formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu w tym zakresie. Tymczasem – jak wskazano wcześniej – to strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 roku, sygn. I GZ 275/10). W ocenie referendarza sądowego okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Nie bez znaczenia w sprawie jest także okoliczność, iż skarżący nie wykonał zarządzenia wzywającego do złożenia dodatkowych dokumentów w celu oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W razie zmiany sytuacji materialnej strona będzie mogła wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1, art. 246 § 1 pkt 1, art. 255 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. kp Sygn. akt: II SA/Łd 663/18 Łódź, dnia 13 sierpnia 2018 roku Z a r z ą d z e n i e Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem przesłać skarżącemu wraz z pouczeniem o możliwości, terminie i sposobie wniesienia sprzeciwu. Referendarz sądowy Katarzyna Patynowska Adnotacje o wykonaniu zarządzenia: ................................................ KP