II SA/Łd 688/11

Dnia 22 lipca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasza Zbrojewski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2011 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od kwoty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 27 ust. 1 i 1a oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.), odmówił J. S. umorzenia ustawowych odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. S., za okres od marca 2009r. do lutego 2011r., naliczonych na dzień [...] w wysokości 1075,05 zł. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. S. na okres od dnia 1 marca 2009r. do dnia 30 września 2009r. w wysokości 350 zł miesięcznie. Następnie decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] powyższe świadczenia zostały przyznane na rzecz D. S. na okres od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2010r. w wysokości 350 zł miesięcznie. Kolejną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] wskazane świadczenia zostały przyznane na rzecz D. S. na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r. w wysokości 350 zł miesięcznie. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzeczono o zwrocie należności w kwocie 2450 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 223,76 zł, co łącznie dało kwotę 2673,76 zł z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną D. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 marca 2009r. do dnia 30 września 2009r. Ponadto Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie należności w kwocie 4200 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień 16 listopada 2010r. w wysokości 340,69 zł, co łącznie dało kwotę 4540,69 zł z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną D. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2010r. Do dnia [...] na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. S. Fakt odbywania przez J. S. kary pozbawienia wolności od dnia 8 stycznia 1998r., której przewidywany okres zakończenia wyznaczony został na dzień 1 grudnia 2024r., nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia ustawowych odsetek od kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. S. W zakładzie karnym J. S. znalazł się z własnej winy, wobec popełnionego przestępstwa, którego dopuścił się w przeszłości. Biorąc pod uwagę fakt, że zobowiązany nie dokonał spłaty należności głównej, nie zachodzą przesłanki dające podstawę do stwierdzenia, że zasadne jest umorzenie ustawowych odsetek od tej należności. Ze złożonego przez stronę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że zobowiązany może być zatrudniony w warunkach otwartego rynku pracy. Istnieją zatem szanse na to, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności znajdzie odpowiednie zatrudnienie, co pozwoli mu na systematyczne wywiązywanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. S., podnosząc, iż odbywa karę pozbawienia wolności, której zakończenie jest przewidziane na dzień 1 grudnia 2024r. Ponadto wyjaśnił, że cierpi na jaskrę, co stanowi przeszkodę w podjęciu jakiejkolwiek pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że sytuacja życiowa dłużnika w istocie jest trudna, jednak w owej sytuacji wnioskodawca znalazł się z własnej winy, wobec naruszenia prawa, którego w przeszłości się dopuścił. Fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić przesłanki do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka, w sytuacji, gdy w jego zastępstwie z czasową pomocą rodzinie wychodzą organy państwa. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na ich rodzicach, a nie na organach państwa. Obecne żądanie oddania tej kwoty, jako wypłaconej w czasowym zastępstwie dłużnika, nie powinno być zatem postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które zostały niejako wyłożone w imieniu dłużnika na poczet jego zobowiązań alimentacyjnych. Stosowanie ulg w spłacie powyższych zobowiązań sprzeczne byłoby z interesem społecznym – prowadziłoby bowiem do obciążenia osobistymi obowiązkami dłużnika, całego społeczeństwa. W skardze na powyższą decyzję J. S. zarzucił, iż jest ona nietrafna, a jego sytuacja nad wyraz trudna. Z nie swojej winy nie może pracować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, wbrew wywodom skarżącego, nie narusza przepisów prawa. Wyjaśnić przy tym na wstępie należy, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności, a sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego jej załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracji, wydanych w rozpatrywanej sprawie, stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.) Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W myśl art. 30 ust. 3 wskazanej ustawy umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przytoczona wyżej treść art. 30 ust. 2 omawianej ustawy nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu zapada w ramach, tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ właściwy wierzyciela może umorzyć". Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Stwierdzić też trzeba, że skoro ustawodawca nie wskazał w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stanu istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 371/11 – opublikowany w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Na organie właściwym wierzyciela ciąży zatem obowiązek szczegółowego rozważenia kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania, z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Podnieść też trzeba, że w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może wprawdzie, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje natomiast podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie wskazuje, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji, co wynika również z treści wniesionej do sądu skargi. W szczególności należy podkreślić, że organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 28 stycznia 2011r. zwrócił się do skarżącego o przesłanie dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację dochodową i zdrowotną (zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, orzeczenia o niepełnosprawności, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy) oraz innych dokumentów mogących mieć wpływ na ustosunkowanie się do złożonej prośby. W piśmie tym organ pierwszej instancji wyjaśnił również, iż informacje powyższe są niezbędne do właściwej oceny aktualnego stanu faktycznego, mającego wpływ na ustosunkowanie się do złomnej prośby. W odpowiedzi na to wezwanie wraz z pismem z dnia 9 lutego 2011r. skarżący złożył wyłącznie: zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w R. z dnia 14 stycznia 2011r. o tym, iż przebył w Areszcie Śledczym w R. w okresie 8 – 26 stycznia 1998r. w Areszcie Śledczym w R., zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w W. – B. z dnia 18 listopada 2010r., z którego wynikało, iż w dacie wydania tego zaświadczenia nie był zatrudniony w Areszcie Śledczym, zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia 7 kwietnia 2009r. potwierdzające, iż w dacie jego wydania nie był zatrudniony w tym Areszcie Śledczym i nie osiągał z tego tytułu przychodów, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], wydane do dnia 31 sierpnia 2012r., z którego wynika, że niepełnosprawność skarżącego ma charakter lekki i może on wykonywać lekkie prace w warunkach otwartego rynku pracy. Poza tym, należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci - mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest z pewnością odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2010r., sygn. akt II SA/Sz 411/10, a także nadal aktualne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009r., sygn. akt IV SA/Po 570/08, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007r., sygn. akt II SA/Bd 786/06 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 544/07 – opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać także trzeba, że nawet okoliczność, iż dopiero na dzień 1 grudnia 2024r. przypada koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Udokumentowany przez skarżącego stan jego zdrowia - lekki stopień niepełnosprawności - nie stoi na przeszkodzie w wykonywaniu przez niego lekkiej pracy nawet w warunkach odbywania kary. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że choroba wzroku - jaskra - uniemożliwia mu podjęcie, wykonywanie pracy nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Pomimo skierowanego do niego przez organ pierwszej instancji wezwania do przedłożenia dokumentów, potwierdzających aktualną sytuację dochodową i zdrowotną oraz innych dokumentów mogących mieć wpływ na ocenę jego sytuacji, skarżący złożył jedynie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] oraz wskazane wyżej zaświadczenia, potwierdzające jego sytuację w dacie ich wydania. Przy czym zaświadczenia, z których wynikało tylko tyle, że skarżący "nie jest zatrudniony", zostały wydane w dniach 7 kwietnia 2009r. i 18 listopada 2010r. Nie można więc na ich podstawie przyjąć, że potwierdzały one "aktualną" w dacie prowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania sytuację dochodową skarżącego oraz brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienie nawet w warunkach odbywania kary. Poza tym nie bez znaczenia jest to, że skarżący, przebywając w areszcie śledczym, ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe, ewentualne zarobki, mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł, jak w sentencji. A.D.