II SA/Łd 710/07

Dnia 21 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Piotr Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2007 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, zawierającą należny podatek od towarów i usług. II SA/Łd 710/07 UZASADNIENIE Prawomocnym wyrokiem z dnia 25.maja 2006 roku (sygn. akt II SA/Łd 91/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...], Nr [...] w części odmawiającej D. K. przyznania zasiłku celowego na zakup okularów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie była ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie 300 zł i jednocześnie przyznająca zasiłek celowy na zakup okularów w kwocie 60 zł. Decyzje zostały wydane na skutek pisma D. K. z dnia 7.lipca 2005 roku, w którym wniosła m. in. o przyznanie zasiłku celowego na zakup okularów. W/w decyzje podjęto na podstawie przepisów ustawy z dnia 12.marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), w szczególności przepisu art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. W ocenie Sądu, istotne jest, iż sposób sformułowania przepisu art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, jednoznacznie wskazuje, iż "zasiłek może być przyznany", zatem organ może, lecz nie musi udzielić stronie wnioskowanej pomocy. Zaskarżona decyzja została zatem wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie organu do wydawania decyzji uznaniowych nie zwalnia jednakże tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonywającej pod względem faktycznym i prawnym. Zdaniem Sądu, organy administracji, prowadząc kontrolowane postępowanie, naruszyły w szczególności zasadę obligującą organ do wszechstronnego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego. W sytuacji bowiem, gdy strona składa wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup dwóch par okularów, oznacza to, że nie jest w stanie sfinansować tego zakupu, a jeśli organ stoi na innym stanowisku to winien je uzasadnić. Organ orzekający w sprawie powinien zatem szczegółowo umotywować swoje stanowisko, przedstawić wszelkie argumenty za i przeciw, opisać poczynione ustalenia i ustosunkować się do nich. Winien także dokładnie wyjaśnić wszystkie elementy stanu faktycznego i rozważyć ich ocenę w świetle przesłanek określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a wywiedzione w ten sposób stanowisko uzasadnić, zgodnie z treścią art. 107 § 3 ustawy z dnia 14.czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), przy uwzględnieniu wszystkich powyższych uwag. Uzasadnienie podjętej decyzji winno przy tym spełniać wszystkie wskazane powyższej wymogi i jednocześnie przekonywać stronę o swej słuszności w świetle poczynionych ustaleń. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...], Nr [...] przyznał D. K. zasiłek celowy na pokrycie całości kosztów zakupu okularów w wysokości 150 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...], Nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że wobec kwestionowania przez skarżącą potrzeby zakupu dwu par okularów, zamiast jednej pary ze szkłami wieloogniskowymi, a także biorąc pod uwagę datę wydania recepty na zakup tychże okularów, zachodzi potrzeba wyjaśnienia, czy rzeczywiście skarżącej niezbędne są okulary ze szkłami wieloogniskowymi. Kolejną decyzją z dnia [...], Nr [...] – wydaną na podstawie art. 36 pkt 1 ppkt c, art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 106 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 i 108 k.p.a. - Prezydent Miasta R. przyznał D. K. zasiłek celowy na pokrycie całości kosztów zakupu okularów w wysokości 150 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z przedstawionych przez zainteresowaną recept od lekarza okulisty z NZOZ "A" w R. z dnia 7.lutego 2007 roku wynika, że wnioskodawczyni wymaga okularów do "dali" i do "bliży" ze szkłami progresywnymi, a do pracy przy komputerze okularów wieloogniskowych. Celem wyjaśnienia, czy w świetle przedstawionych dokumentów D. K. wymaga okularów wieloogniskowych organ wystąpił do NZOZ "A" o wyjaśnienie, czy okulary wieloogniskowe i szkła progresywne są zalecane z uwagi na wymagania zdrowotne, czy też dla podwyższenia komfortu w ich użytkowaniu. W odpowiedzi NZOZ "A", pismem z dnia 14.lutego 2007 r., poinformował, że zalecane szkła wieloogniskowe, progresywne przepisane są dla komfortu, a do pracy przy komputerze mogą być stosowane szkła jednoogniskowe. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że nadal wnioskodawczyni są zalecane okulary do "dali" i do "bliży". Organ ustalił, że aktualny koszt okularów wraz z oprawami do "bliży", podobnie jak do "dali", waha się od 57 zł do 62 zł., zatem przyznany zasiłek celowy w wysokości 150 zł należy uznać za wystarczający. W ocenie organu I instancji, zgłoszona potrzeba zakupu okularów wieloogniskowych ze szkłami progresywnymi nie odpowiada celom pomocy społecznej i nie mieści się w jej możliwościach, a jedynie podnosi komfort w użytkowaniu. Ponadto zainteresowana nie wskazała pracodawcy, który uzależnia przyjęcie do pracy przy komputerze od posiadania okularów wieloogniskowych. Od decyzji organu I instancji D. K. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Podniosła, iż przedłożyła wszystkie żądane przez organ dokumenty, a mimo to nie otrzymała zasiłku. Wskazał, iż trudni się pracą dorywczą polegającą na przepisywaniu tekstów na komputerze. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. – działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3 i 4, art. 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż dokonując ponownej, merytorycznej oceny podjętego rozstrzygnięcia, nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. Z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach, zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zakup okularów jest niewątpliwie niezbędną potrzebą dla skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podzieliło jednak stanowisko organu pierwszej instancji, że zakup okularów wieloogniskowych jedynie wpływa na komfort użytkowania. Wynika to bowiem w szczególność z pisma NZOZ "A" (wystawcy recepty) z dnia 14.lutego 2007 roku w którym wskazano, iż skarżąca wymaga do pracy szkieł jednoogniskowych, natomiast szkła progresywne wieloogniskowe były przepisane dla podniesienia komfortu pacjentki. W ocenie organu II instancji, posiadanie przez skarżącą okularów ze szkłami wieloogniskowymi w żaden sposób nie stanowi warunku niezbędnego do podjęcia pracy przy komputerze. Zatem przyznanie jej zasiłku celowego na zakup dwóch par okularów w wysokości 150 zł pozwoli na zaspokojenie tej potrzeby. Nie bez znaczenia w sprawie są także ograniczone możliwości finansowe pomocy społecznej. Wielkość środków finansowych, przeznaczonych w budżecie gminy na realizację zadań własnych gminy, jest bowiem ograniczona i nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb (nawet tych najpilniejszych) w rodzinach, które spełniają kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy społecznej. W tej sytuacji, konieczne jest racjonalne i rozważne gospodarowanie tymi środkami dla zapewnienia możliwości zaspokojenia najpilniejszych potrzeb życiowych osób i rodzin, które znajdują się w najtrudniejszych sytuacjach życiowych i materialnych. Organ pomocy społecznej, prowadząc postępowanie, musi mieć bowiem na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także potrzeby innych rodzin, kwalifikujących się do pomocy materialnej. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. D. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca powieliła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosła o: rozpatrzenie odmowy przyjęcia wniosku na zakup okularów na podstawie poprzedniej recepty; rozpatrzenie odmowy udzielenia pomocy przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w okresach pobytu u skarżącej dziecka; rozpatrzenie odmowy przyjęcia wniosku na zasiłek celowy (leki, woda, gaz, energia elektryczna); rozpatrzenie sprawy dotyczącej udzielenia skarżącej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej błędnej informacji odnośnie ubiegania się o zasiłek okresowy. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 21.grudnia 2007 roku pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając iż nie zostały one uiszczone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa materialnego lub też przepisy procedury administracyjnej w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszej kolejności zauważyć wypada, iż kwestie związane z przyznawaniem zasiłku celowego zostały uregulowane w ustawie o pomocy społecznej. Art. 39 § 1 tejże ustawy stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 § 2 cyt. ustawy). Wymienione potrzeby są jedynie przykładowe, a ich ocena powinna przebiegać z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już nazwa zasiłku. Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. Rozważając zatem przyznanie zasiłku celowego, organ powinien ustalić dochód osoby lub rodziny i porównać go odpowiednio z kryteriami wymienionymi w art. 8 ust. 1 oraz sprawdzić spełnienie pozostałych przesłanek przyznania pomocy, w szczególności wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Ponadto organ musi mieć na względzie, wyrażoną expressis verbis w art. 3 ust. 4 w/w ustawy zasadę, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem organy pomocy społecznej muszą działać w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej świadczenia powinny być rozdzielane proporcjonalnie na wszystkich potrzebujących, a w pierwszej kolejności zaspokajane są najbardziej pilne potrzeby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.czerwca 2007 roku, sygn. akt I OSK 1464/06, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 299415). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy ocenić należało, iż organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie, zakończone wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie, w sposób prawidłowy wykonały wytyczne, zawarte w przywoływanym na wstępie, prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 25.maja 2006 roku (sygn. akt II SA/Łd 91/06). Wyrażone w nim oceny prawne i wskazania co do dalszego postępowania, pozostają zaś wiążące tak dla organu, którego rozstrzygniecie było przedmiotem zaskarżenia, jak i dla sądu, rozpoznającego sprawę powtórnie (art. 153 p.p.s.a.) W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, organy administracji zasadnie uznały, iż przyznana skarżącej w ramach zasiłku celowego kwota, jest wystarczająca dla zakupu niezbędnych dlań okularów. W trakcie bowiem przeprowadzonego (ponownie) postępowania wyjaśniającego ustalono, w zakładach optycznych znajdujących się w Radomsku, że aktualny koszt okularów wraz z oprawami do "bliży" oraz "dali" waha się od 57 zł do 62 zł. Skoro zatem minimalna łączna kwota dwóch par okularów wynosiła 114 zł, to przyznany zasiłek celowy w wysokości 150 zł był wystarczający i zaspokajał w/w potrzebę skarżącej. Zauważyć przy tym wypada, iż z pisma zakładu opieki zdrowotnej, będącego jednocześnie wystawcą recepty, w sposób jednoznaczny wynika, iż skarżącej do pracy potrzebne są szkła jednoogniskowe natomiast szkła progresywne wieloogniskowe były przepisane dla podniesienia komfortu pacjentki. Podzielić tym samym należy stanowisko organów orzekających, iż potrzeba zakupu okularów wieloogniskowych ze szkłami progresywnymi nie odpowiada celom pomocy społecznej i nie mieści się w jej możliwościach, skoro jedynie podnosi komfort ich użytkowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że środki pomocy społecznej muszą być rozdzielane między wszystkich potrzebujących, a ze względu na ich szczupłość, nie mogą zaspokajać wszystkich, usprawiedliwionych nawet potrzeb osób i rodzin, ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.kwietnia 2002 roku, sygn.akt II SA/Gd 4332/01, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 77665, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13.czerwca 2006 roku, sygn.akt I SA/Wa 440/05, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 209727, z dnia 3.kwietnia 2006 roku, sygn.akt. I SA/Wa 94/06, niepubl w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 209727) W świetle poczynionych rozważań uznać należało, iż przyznanie skarżącej zasiłku celowego na zakup okularów, w kwocie pozwalającej na całkowite sfinansowanie zakupu dwóch par okularów (do "bliży" i "dali") było w pełni prawidłowe i realizowało przedstawione zasady udzielania pomocy społecznej. Tym samym nie są zasadne zarzuty skargi w tym zakresie. Odnosząc się z kolei do pozostałych "wniosków", zawartych w skardze (dotyczących "odmowy pomocy w okresach pobytu dziecka (..)" u skarżącej, odmowy przyjęcia wniosków skarżącej o zasiłek celowy na leki, wodę, gaz, energię elektryczną, udzielania błędnych informacji przez pracowników MOPS), podkreślić należy, iż wykraczają one poza kognicję sądu w rozpoznawanej sprawie. Jak bowiem wyżej wskazano, przedmiotem postępowania w badanej sprawie, jest wyłącznie sprawa w rozumieniu postępowania, w którym został wydany zaskarżony akt (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zatem Sąd nie był władny do analizy oraz rozpoznania zarzutów o charakterze ogólnym (udzielanie błędnych informacji, odmowy pomocy w okresach pobytu dziecka u skarżącej) lub też konkretnym (żądania przyznania innego rodzaju zasiłków), lecz wykraczającym poza zakres rozpoznawanej sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 ust. 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), orzeczono zaś o przyznaniu wyznaczonemu w sprawie adwokatowi z urzędu wynagrodzenia w kwocie 292,80 zł., na które składają się kwota wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącej przed sądem I instancji (240,00,-zł.), powiększona o należny podatek od towarów i usług, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. A.K.