II SA/Łd 710/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2011r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. K., od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...]orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. na rzecz osoby uprawnionej - K. K., w łącznej kwocie 400 zł., wraz z należnymi od niej odsetkami, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. Nr 98 z 2000 r. poz. 1071 ze zm.) oraz art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. nr [....] orzekł o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. na rzecz osoby uprawnionej - K. K., w łącznej kwocie 400 zł. Do zwrotu powyższej kwoty wraz z należnymi odsetkami zobowiązano dłużnika alimentacyjnego - R. K.. Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2011 r., sprecyzowanym pismem z dnia 7 lutego 2011 r. R. K. wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. o umorzenie swojego zadłużenia, wskazując iż od 2006 r. przebywa w zakładzie karnym, gdzie z powodów zdrowotnych (cukrzyca) nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Koniec kary przypada na 2014 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej - K. K., w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji powołał się na treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Organ l instancji wyjaśnił, że umorzenie zadłużenia ma charakter wyjątkowy, stanowi bowiem odstępstwo od ogólnej zasady zwrotu takowych należności przez dłużnika. Organ podkreślił, iż świadczenia wypłacane były w niniejszej sprawie wskutek niedopełnienia przez R. K. jego obowiązków względem dzieci, a zatem obecne żądanie zwrotu kwot wypłaconych osobie uprawnionej nie powinno być traktowane jako kara, ale prosty zwrot tego, co zostało przez Państwo wypłacone uprawnionej do alimentów córce skarżącego. Prezydent Miasta Ł. opisał również sytuację życiową wnioskodawcy: R. K. odbywa w chwili obecnej karę pozbawienia wolności, jest osobą zdrową i zdolną do podjęcia zatrudnienia, co w ocenie organu pozwala na stwierdzenie, iż po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności, dłużnik będzie mógł wywiązać się z ciążących na nim zobowiązań. W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. wskazał na swój pobyt w zakładzie karnym oraz brak możliwości zarobkowania. Skarżący podniósł, iż zostanie zwolniony dnia 25 kwietnia 2014 roku, zaś w zakładzie karnym nie pracuje i nigdy nie pracował. Nadto wskazał, iż Sąd Okręgowy w Ł. XII Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt [...] uchylił wyrok Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...] roku, sygn. akt [...] i przekazał sądowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. Skarżący zauważył, że powyższy wyrok wydano z uwagi na jego ciężką sytuację życiową i finansową. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy ustalił, iż skarżący przebywa w zakładzie penitencjarnym, odbywając karę pozbawienia wolności. Dłużnik nie pracuje i nie osiąga dochodów. R. K. nie zgłasza zarazem problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby mu podjęcie zatrudnienia i zarobkowanie, orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] r. uznany został za zdolnego do pracy, wobec czego decyzją z dnia [...] r. odmówiono mu przyznania prawa do renty. Analizując powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, iż sytuacja życiowa R. K. w istocie jest trudna, jednak - w ocenie organu - fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić przesłanki do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka. Organ zwrócił zarazem uwagę, iż odbywana obecnie przez skarżącego kara, ma charakter przejściowy i po jej zakończeniu, dłużnik będzie miał możliwość podjęcia pracy i wywiązania się w pełni z ciążących na nim zobowiązań. Niezależnie od powyższej argumentacji, dotyczącej sytuacji samej rodziny, Kolegium rozważyło również inne, istotne w sprawie okoliczności - tj. przyczyny powstania zadłużenia oraz ochronę interesu społecznego. Organ zaznaczył, że zadłużenie w niniejszej sprawie powstało na skutek niewywiązywania się R. K. z obowiązku alimentacyjnego wobec córki - K. K. i podkreślił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na ich rodzicach, a nie na organach państwa. Obecne żądanie oddania tej kwoty jako wypłaconej w czasowym zastępstwie dłużnika, nie powinno być zatem postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które zostały niejako wyłożone w imieniu dłużnika na poczet jego zobowiązań alimentacyjnych. W ocenie Kolegium stosowanie ulg w spłacie powyższych zobowiązań sprzeczne byłoby z interesem społecznym - prowadziłoby bowiem do obciążenia osobistymi obowiązkami dłużnika, całego społeczeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. R. K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, a nadto zauważył że organy domagają się zwrotu alimentów wypłaconych na podstawie wyroku z [...] r., następnie uchylonego wyrokiem z dnia [...] W ocenie skarżącego nie było podstaw do wypłaty świadczeń jego córce, więc to ona powinna zwrócić żądaną kwotę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismem procesowym z dnia [...] roku Kolegium powiadomiło tut. Sąd o podjęciu przez organ I instancji w dniu [...] r. postanowieniem nr [...] postępowania po wznowieniu w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] nr [.....] o przyznaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. za wrzesień 2010 r., co nastąpiło w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. VII Wydziały z dnia [...] r. , sygn. akt [...], którym umorzono postępowanie z powództwa K. K. przeciwko R. K. o alimenty oraz nadano ugodzie z dnia [...] r. w przedmiocie zobowiązania się przez R. K. do uiszczania na rzecz córki alimentów w kwocie 300 zł miesięcznie, zawartej przed tym Sądem, klauzulę wykonalności przeciwko skarżącemu. Z kolei z treści notatki służbowej z dnia 26 lipca 2011r. wynika, że organ I instancji, po podjęciu w dniu [...] r. postanowieniem nr [...] postępowania po wznowieniu w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r. nr [...] o przyznaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. za wrzesień 2010 r. , w dniu [...] roku wydał decyzję o nr [...], którą uchylił decyzję z dnia [...] r. przyznającą K. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego za wrzesień 2010 r. Decyzja z dnia [...] roku o nr [...] jeszcze nie jest ostateczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji Sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej - K. K., w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 400 zł wraz z należnymi odsetkami. Podstawę materialno-prawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Jak słusznie wskazał to organ, zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 2 tejże wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności labo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak i procedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż " organ może umorzyć należności" co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981r., sygn. akt SA 234/81, publ. ONSA 1981/1/23; wyrok NSA z dnia 21 lipca 1998r., sygn. akt II SA 506/98, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 41383). Zdaniem sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności także te, wskazywane przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Organ wskazał, że obiektywnie sytuacja materialna R. K. jest trudna, przebywa on w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów, odmówiono mu prawa do renty wobec uznania go za zdolnego do pracy. Nie można jednak w ocenie organu abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które taką sytuację spowodowały i wobec tego fakt przebywania w zakładzie karnym nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka. Obecna sytuacja ma charakter przejściowy i po opuszczeniu zakładu karnego, dłużnik będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Nadto z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 786/06 dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 119/10, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 3/11, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 786775). Przedstawioną argumentację należy w pełni zaakceptować. Zdaniem sądu, kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, a wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., sygn. akt SA 810/81, publ. ONSA 1981/1/4.). Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego powinna zwrócić córka skarżącego K.K., bowiem świadczenia te przyznane zostały uprawnionej na podstawie nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...], który następnie został uchylony stwierdzić należy, że w sprawie o umorzenie należności organ nie bada zasadności przyznania świadczenia. Na marginesie przypomnieć jednak należy, że orzeczeniom zasądzającym alimenty z mocy prawa nadawany jest rygor natychmiastowej wykonalności. Z akt sprawy wynika natomiast, że na dzień rozstrzygania w przedmiotowej sprawie w obrocie prawnym pozostawała decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [..] orzekająca o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. na rzecz osoby uprawnionej - K. K. w łącznej kwocie 400 zł przez dłużnika R. K.. Podnoszona przez skarżącego okoliczność może być ewentualnie przedmiotem rozstrzygania w innym postępowaniu, dotyczącym wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Reasumując, w ocenie sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. m.ch.