II SA/Łd 768/11

Dnia 23 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 września 2011 roku M. R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, wskazując że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, samotnie je wychowując. Strona uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1380 zł, posiada dom o powierzchni 60 m kw. oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Skarżąca nie zadeklarowała żadnych oszczędności ani innego wartościowego majątku. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 7 listopada 2011 roku odmówiono M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła M. R. Następnie w piśmie z dnia 30 grudnia 2012 roku, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca wskazała, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego, zaś na uzyskiwane przez nią miesięcznie dochody w kwocie 3600 złotych netto miesięcznie składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie 1600 złotych netto oraz dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w kwocie około 2000 złotych netto miesięcznie. Konsekwencją oświadczenia skarżącej o prowadzeniu działalności gospodarczej było wezwanie Sądu do wskazania przez skarżącą rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej oraz udokumentowania wysokości uzyskiwanych przez nią z tego tytułu dochodów, na które skarżąca nie odpowiedziała. Postanowieniem z dnia 6 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W efekcie złożonego przez skarżącą zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 10 maja 2012 roku, w sprawie o sygn. akt II OZ 361/12, uchylił wskazane powyżej postanowienie WSA w Łodzi z dnia 6 marca 2012 roku. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia NSA wskazał, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na urzędowym formularzu. W toku rozpatrywania tego wniosku w pierwszej kolejności referendarz sądowy, a następnie Sąd dwukrotnie wzywał skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej możliwości finansowych. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nie odpowiedziała, natomiast w odpowiedzi na pierwsze wezwanie Sądu z dnia 5 grudnia 2011 roku skarżąca w dniu 30 grudnia 2011 roku nadesłała pismo, w którym zawarła oświadczenie o jej sytuacji rodzinnej i finansowej, zatem Sąd zobowiązany był ocenić, czy udzielona odpowiedź czyni zadość poleceniu o uzupełnienie wniosku, a konsekwencji rozważyć, czy nadesłane oświadczenie strony pozwala na rozpoznanie co do istoty wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy też wniosek ten należy pozostawić bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim zauważyć należy, iż warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Ocena zdolności płatniczych strony nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku, w sprawie o sygn. akt GZ 71/04; z dnia 21 grudnia 2010 roku, w sprawie o sygn. akt I OZ 967/10; z dnia 22 grudnia 2008 roku, w sprawie o sygn. akt II FZ 606/08). Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy wskazać, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, samotnie je wychowując. Strona uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1380 złotych, posiada dom o powierzchni 60 m kw. oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Skarżąca nie zadeklarowała żadnych oszczędności ani innego wartościowego majątku. Następnie w piśmie z dnia 30 grudnia 2012 roku, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca wskazała, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego, zaś na uzyskiwane przez nią miesięcznie dochody w kwocie 3600 złotych netto składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie 1600 złotych netto oraz dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w kwocie około 2000 złotych netto. Już sama analiza przedstawionych przez skarżącą informacji daje podstawy do twierdzenia, iż złożony przez nią wniosek nie może zostać uwzględniony. Z oświadczenia skarżącej wynika, że rodzina skarżącej uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 3 600 złotych netto, zatem bez wątpienia część uzyskiwanych dochodów skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak również wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, a pokrycie owych kosztów postępowania sądowego w stosunku do wnioskodawczyni nie będzie wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga to, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis (w niniejszej sprawie w wysokości 200 złotych), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. B. Dauter B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 697). Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego prawa pomocy, bowiem strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, w związku z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. m.o.