II SA/Łd 784/10

Dnia 23 listopada 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 roku sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranej kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. znak: [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 7, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 27 ust.1, ust. 1a, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1, poz. 7) po rozpatrzeniu wniosku Z. R. z dnia 19 marca 2010r., uzupełnionego w dniu 2 kwietnia 2010r., orzekł o odmowie umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. R. w okresie od dnia 1 października 2008r. do dnia 30 września 2009r. w wysokości 3 600 zł z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż z uwagi na niedopełnienie obowiązku alimentacyjnego przez wnioskodawcę, decyzją z dnia [...]r. przyznał na rzecz A. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2008r. do dnia 30 września 2009r. Kolejną decyzją z dnia [...]r. orzekł w stosunku do Z. R. o zwrocie należności wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W piśmie z dnia 19 marca 2010r., uzupełnionym w dniu 2 kwietnia 2010r. zobowiązany wniósł o umorzenie wyliczonych do zwrotu kwot. Prezydent Miasta wskazał, iż w ramach postępowania z wniosku strony ustalił, iż zobowiązany przebywa w Areszcie Śledczym w Ł., w czasie odbywania kary pozbawienia wolności nie jest zatrudniony odpłatnie na terenie jednostki, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i nie zgłasza problemów zdrowotnych. Przewidywany koniec kary przypada na dzień 27 września 2011r. Analizując sytuację faktyczną wnioskodawcy Prezydent Miasta stwierdził, iż okoliczności sprawy nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, gdyż sam fakt pobytu w jednostce penitencjarnej nie jest przesłanką wystarczającą. Organ zwrócił uwagę, iż strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie zgłaszającą poważnych problemów zdrowotnych, istnieją zatem szanse, że po zakończeniu kary znajdzie odpowiednie zatrudnienie co pozwoli na poprawienie sytuacji bytowej i systematyczne wywiązywanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. R. wyjaśnił, iż stara się o uzyskanie zatrudnienia w trakcie pobytu w areszcie, niestety nieskutecznie, w związku z tym wnosi o interwencję w tej sprawie, gdyż bez uzyskania tej pracy po opuszczeniu aresztu pozostanie bez żadnych środków a do tego czasu zadłużenie w funduszu alimentacyjnym będzie już dużo większe. Dodał, iż jest również zadłużony z tytułu opłat za mieszkanie co oznacza, iż po wyjściu z aresztu nie będzie miał gdzie mieszkać. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazując na zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania i stanowiska stron. Przywołując odpowiednie unormowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreśliło, iż sformułowanie art. 30 ust. 2 w/w ustawy wskazuje, iż organ może a nie musi orzec o umorzeniu należności, wybór treści rozstrzygnięcia musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Przechodząc do poczynionych ustaleń organ przypomniał, iż wnioskodawca od sierpnia 2007 roku przebywa w jednostkach penitencjarnych, najpierw będąc tymczasowo aresztowanym, następnie odbywając karę pozbawienia wolności, w okresie tymczasowego aresztowania, dwukrotnie w 2007 i 2008 roku wnioskował o wyrażenie zgody na podjecie zatrudnienia, uzyskał odmowę. Przed aresztowaniem strona mieszkała z konkubiną i dwójką dzieci w wynajmowanym lokalu mieszkalnym, w związku z zaległościami z tytułu opłat eksploatacyjnych umowa najmu została rozwiązana. Kolegium wskazało, iż w oparciu o analizę stanu faktycznego sprawy uzasadnione jest stwierdzenie, iż wnioskodawca znalazł się w trudnej sytuacji z własnej winy, wobec naruszenia prawa, którego w przeszłości się dopuścił, natomiast fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności. Organ wyjaśnił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są osobie uprawnionej w zastępstwie podmiotu zobowiązanego, który z różnych względów nie jest w stanie pokryć tych wydatków. Wnioskodawca znalazł się w takiej sytuacji jednocześnie jednak po opuszczeniu aresztu będzie mógł podjąć kroki zmierzające do polepszenia swojego standardu życia, tym bardziej, iż jest młodą, zdrową osobą, zdolną podjąć pracę zarobkową. Reasumując Kolegium podniosło, iż obecna sytuacja strony owszem jest trudna ale nie uzasadnia orzeczenia o umorzeniu należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. R. wniósł o spowodowanie zatrudnienia w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Argumentując jak w odwołaniu skarżący podkreślił, iż chce podjąć pracę jednakże kolejne wnioski w tym zakresie są załatwiane odmownie, zwrócił uwagę, iż w tej sytuacji nie jest w stanie do czasu opuszczenia aresztu uzyskać jakichkolwiek dochodów, co za tym do tego czasu jego zadłużenie będzie rosło i ostatecznie gdy opuści areszt będzie musiał poradzić sobie z zadłużeniem w funduszu i w opłatach za mieszkanie, jak również koniecznością uzyskania środków pieniężnych na utrzymanie dwóch córek. Podkreślił, iż stan zdrowia, młody wiek a przede wszystkim fakt pobytu w areszcie nie może przesądzać o negatywnym rozpoznaniu wniosku tym bardziej, iż nie stroni od zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się uchybień, które skutkować mogły uchyleniem zaskarżonych decyzji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1, poz. 7), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza powyższego uregulowania nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę w treści tych przepisów sformułowanie: "organ....może umorzyć...". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji publicznej ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, z jednej strony może umorzyć, z drugiej strony może odmówić umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie podkreśla się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Generalnie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2008 r., V SA/Wa 2601/07, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex, Lex nr 462382). W ocenie składu orzekającego, organy administracji, tak I jak i II instancji, w pełni zastosowały się do przywołanych powyżej wytycznych i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Szczegółowo zebrały a następnie poddały analizie cały materiał dowodowy, ustalając zarówno sytuację rodzinną, jak i dochodową strony. Trafnie rozważyły przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez pryzmat ustalonego stanu faktycznego i argumentów podnoszonych przez zobowiązanego. Stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasługuje w pełni na uwzględnienie, tym bardziej, iż jest ono zbieżne z wypracowanym przez judykaturę, iż umorzenie przedmiotowych należności winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych tj. takich, na które zobowiązany nie ma i nie miał wpływu. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stan taki jest efektem zabronionych działań zobowiązanego. Stanu zaś będącego wynikiem zabronionych działań osoby zobowiązanej do alimentacji nie można uznać za sytuację wyjątkową (por. wyrok WSA z dnia 5 sierpnia 2010r., IV SA/Po 119/10, niepubl.; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008r., I OSK 544/07, niepubl., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielić również należy wywody organu, iż po zakończeniu odbywania kary skarżący będzie mógł podjąć starania o zatrudnienie, niewątpliwie bowiem jest młodą, zdrową osobą, w pełni zdolną i jak sam deklaruje chętną do podjęcia pracy zarobkowej. Fakt, iż zobowiązany nie pracuje w okresie odbywania kary nie przesądza, iż po wyjściu tej pracy nie zdobędzie, tym bardziej, iż wówczas znalezienie zatrudnienia będzie zależało w pełni od chęci i zaangażowania strony, nie zaś od ograniczonych możliwości zatrudnienia instytucji państwowej, którą jest areszt śledczy. Nie sposób zgodzić się z wywodami skarżącego, iż instytucje państwowe, areszt śledczy oraz organy administracji obu instancji, w sposób nieuzasadniony uniemożliwiają stronie podjęcie kroków w celu polepszenia bytu. Nie można bowiem zapominać, iż obecna sytuacja skarżącego wynika wyłącznie z jego dotychczasowego postępowania, nie jest następstwem działań, na które nie miał wpływu, sam przecież je wywołał. Owszem narastające zadłużenie finansowe jest wprawdzie następczym wynikiem pobytu w areszcie, jednakże fakt odbywania kary nie może stanowić podstawy do orzekania o umorzeniu określonego zadłużenia, nie sposób zapomnieć, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane z uwagi na niedopełnianie obowiązków alimentacyjnych przez stronę. Nie można nadto zapominać, iż jak wynika wprost z art. 133 §1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny. Przyznanie zatem ulgi jaką jest umorzenie należności, może nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy rodzic nie może wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, na skutek okoliczności w pełni od niego niezależnych, taką okolicznością nie jest pobyt w areszcie, w którym skarżący znalazł się w następstwie własnych, działań, w konsekwencji nie może przerzucać winy za swoją obecną sytuację na inne podmioty, ani instytucje. W związku z powyższym należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została podjęta w granicach uznania administracyjnego i jako taka nie narusza prawa, a zatem Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. ar