II SA/Łd 794/19

Dnia 7 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2020 roku sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. , po rozpatrzeniu odwołania T.S. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.) – dalej jako: ustawa, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z dokumentów sprawy, pismem z dnia 13 maja 2019 r. T.S. zwrócił się o umorzenie zaległości alimentacyjnych. Decyzją z dnia [...] organ I instancji na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, art. 30 ustawy odmówił umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz P.S. i A. S. W odwołaniu od powyższej decyzji T.S. podkreślił, iż od 2007 roku przebywa w zakładzie karnym, w którym mimo starań nie otrzymuje zatrudnienia, zatem nie ma możliwości zarobkowania. Stwierdził, iż nawet po opuszczeniu zakładu karnego będzie miał trudności w znalezieniu źródła dochodu, ponieważ pracodawcy niechętnie zatrudniają byłych więźniów, zwłaszcza działających w grupach zorganizowanych. Dodał, iż cierpi na poważne nadciśnienie tętnicze i kontuzje w postaci zespołu cieśni obu nadgarstków. Wniósł o pozytywne załatwienie sprawy, tak aby mógł powrócić do życia bez brzemienia tych zaległości. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, wskazując na zapis art. 27, art. 30 ustawy, podkreślił, iż do dnia wydania niniejszej decyzji na rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela nie wpłynęła żadna kwota tytułem spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Według stanu na dzień 17 czewrca 2019 r. kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawnionych wynosi 104.737,46 zł. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, iż od dnia 24 maja 2007 r. wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na miesiąc maj 2023 r. Z pisma wnioskodawcy z dnia 13 maja 2019 r. wynika, iż w jednostce penitencjarnej strona nie jest zatrudniona odpłatnie. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i nie zgłasza również problemów zdrowotnych. Kolegium podzielając ocenę organu I instancji podkreśliło, iż bezspornym jest fakt, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane na skutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji na rzecz osób uprawnionych. Stosownie zaś do art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także wówczas gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. W związku z powyższym, jak trafnie wskazał organ I instancji, sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie może stanowić przesłanki do zdjęcia z wnioskodawcy odpowiedzialności za zapewnianie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Zastosowanie ulgi w spłacie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego z uwagi na istnienie czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma i nie miał wpływu. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stan taki jest efektem zabronionych działań zobowiązanego. Stanu będącego konsekwencją zabronionych działań osoby zobowiązanej do alimentacji nie można uznać za sytuację wyjątkową. Organ I instancji podkreślił, iż w obecnej sytuacji odwołujący znalazł się wyłącznie z własnej winy wskutek dotychczasowego postępowania. Nie jest zatem ona następstwem działań, na które nie miał on wpływu, bo przecież sam je wywołał. W konsekwencji odwołujący nie może przerzucać winy za swoją obecną sytuację na inne podmioty czy instytucje. Organ odwoławczy stwierdził, iż nie widzi przesłanek do uwzględnienia wniosku strony. Żądanie zwrotu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia, zarówno sam fakt pobytu w zakładzie karnym, jak również ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. Okoliczność bowiem odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku, gdyż jest ona efektem zabronionych z punktu widzenia prawa działań. Zdaniem Kolegium, zasadnie organ I instancji wskazał, iż umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego T.S. , wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby bowiem obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem odwołującego . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.S. zarzucił dyskryminację jako osoby pozbawionej wolności, złą wolę organu, który nie uwzględnił wniosku mimo, iż ma on oparcie w przepisach prawa. Opisał swoją aktualną sytuację, zwrócił uwagę na stan zdrowia i brak możliwości zarobkowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest, wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną opisanej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza przywołanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Liczne orzeczenia sądów administracyjnych wypracowały pogląd, podzielany przez tutejszy Sąd, iż umorzenie na podstawie powołanego wyżej przepisu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło (por. wyroki NSA: z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2604/16; z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18; z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2043/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 604/19 - dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnotować przy tym należy, iż kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (vide wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z dnia15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 289/19; w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 400/19). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Sądu organy dokonały szczegółowej analizy sytuacji faktycznej dłużnika w kontekście art. 30 ust. 2 ustawy, wywiązując się przy tym z obowiązków sformułowanych w podstawowych zasadach postępowania administracyjnego i wydając rozstrzygniecie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Z powyższych względów, Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna, brak możliwości wywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych, wynikająca z faktu osadzenia w zakładzie karnym nie stanowi wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności. W ocenie Sądu pobyt w zakładzie karnym nie może stanowić wyróżnika, który rozważać można w kategoriach pozytywnego rozpoznania wniosku. W ślad za poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 października 2019 r., II SA/Gl 668/19, podkreślić należy, że odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednostka penitencjarna nie ma obowiązku zapewnienia pracy zarobkowej dłużnikowi alimentacyjnemu. Mając powyższe na uwadze na ocenę sytuacji skarżącego nie ma wpływu wyjaśnienie, iż skarżący chciałby podjąć zatrudnienie, lecz jednostka penitencjarna utrudnia mu tę aktywność. Zakład karny nie jest zobowiązany stworzyć stronie możliwość zarobkowania. Nie podlega przy tym dyskusji, że skarżący został skazany na karę pozbawienia wolności i odbywa karę w zakładzie karnym na skutek zaistnienia okoliczności zawinionych przez skarżącego. Jak wielokrotnie podkreślał sam skarżący - działał w organizacji przestępczej. W ocenie sądu nie można również pominąć, że rozpoznawanie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga wyważenia interesu jednostki i interesu społecznego. I w sytuacji, gdy o umorzenie należności występuje osoba osadzona w zakładzie karnym, a więc pozostająca w konflikcie z ustalonym porządkiem prawnym, która nie reguluje zobowiązań wobec własnego dziecka, a ciężar ten przejmuje na siebie ogół społeczeństwa, a osoba ta jest w wieku i stanie zdrowia, które będą umożliwiały jej spłatę długu po zakończeniu kary pozbawienia wolności zastosowanie instytucji umorzenia pozostawałoby w konflikcie z interesem społecznym. Jak wyjaśnił już tut. Sąd w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r., II SA/Łd 1030/16, nie można zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych. Jak wynika z dokumentów sprawy skarżący ma 48 lat, od dnia 24 maja 2007 r. przebywa w zakładzie karnym, koniec odbywania kary przypada na miesiąc maj 2023 r. Przed osadzeniem w zakładzie karnym skarżący nie podejmował zatrudnienia, jak wyjaśnił działał w grupie przestępczej, z której to działalności pozyskiwał środki na utrzymanie siebie i rodziny. Skarżący cierpi na nadciśnienie tętnicze, cieśń nadgarstków, bóle kręgosłupa, przepuklinę, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, czy orzeczeniem o niezdolności do pracy. Zasadne jest zatem założenie, iż po opuszczeniu zakładu karnego skarżący jeżeli tylko będzie chętny, to jako osoba zdolna do pracy, będzie w stanie znaleźć zatrudnienie stosowne do swych predyspozycji zdrowotnych. Zdaniem Sądu, odzwierciedlona w materiałach sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ubiegającego się o umorzenie należności nie wyróżnia strony spośród innych dłużników. Nie można pominąć, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trudno w tych kategoriach rozważać sytuację skarżącego. Podkreślić należy, iż dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP), a w sytuacji uwzględnienia wniosku o umorzenie należności ciężar regulowania zobowiązań wobec dziecka wnioskodawcy przejmuje społeczeństwo. W sytuacji zatem jak w niniejszej sprawie, gdy wnioskodawca jest osobą zdolną do zarobkowania, a nadto przebywa w zakładzie karnym, zatem pozostaje w konflikcie z ustalonym porządkiem prawnym, uwzględnienie wniosku byłoby wyrazem braku wyważenia pomiędzy interesem jednostki a interesem społeczeństwa. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. W pkt 2 sentencji wyroku, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.), przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte nawet w części. IB