II SA/Łd 833/17

Dnia 14 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 17 listopada 2017 roku w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Strykowie z dnia 28 lipca 2009 roku nr XXXVI/290/2009 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Stryków p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 17 listopada 2017 roku A. P. J. K. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Strykowie z dnia 28 lipca 2009 roku nr XXXVI/290/2009 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Stryków. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 1 grudnia 2017 roku skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jego zdaniem Sąd nie posiadał informacji na temat wydatków inwestycyjnych planowanych od 3 lat, a związanych z wykonaną na przełomie lipca i sierpnia 2017 roku rekonstrukcją zniszczonej drogi dojazdowej. Na ten cel pozyskał pożyczkę w banku w wysokości 2500 zł, pożyczkę od rodziny w kwocie 2000 zł (spłacaną co miesiąc w zależności od możliwości budżetu) oraz przeznaczył na ten cel oszczędności składane przez 3 lata – łącznie 7000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku poz. 1369), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać w tym miejscu należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz sprzeciwu wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej kwocie ok. 3917 zł. Posiadają dom o powierzchni 140 m² na działce siedliskowej o powierzchni 10 384 m². Posiadają również samochód osobowy (Toyota Yaris, rok produkcji 2005). Jak wynika z załączonego oświadczenia, łączne stałe wydatki rodziny kształtują się na poziomie 3920 zł. Skarżący nie zadeklarował posiadania oszczędności ani innych wartościowych przedmiotów. Wskazał dodatkowo, że na przełomie lipca i sierpnia 2017 roku dokonał rekonstrukcji drogi dojazdowej pozyskując na ten cel środki poprzez zaciągnięcie pożyczki w banku, zadłużenie u rodziny oraz przeznaczając na ten cel oszczędności z 3 lat. W tym miejscu na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżący, jak twierdzi w złożonym sprzeciwie, spłaca co miesiąc zaciągniętą pożyczkę w zależności od możliwości budżetowych. Podkreślić w związku z tym należy, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat pożyczki, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tej sytuacji nie sposób uznać aby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadnie tym samym Starszy referendarz sądowy uznał w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dochody skarżącego rzeczywiście nie pozwalają na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika, niemniej jednak deklarowana wysokość otrzymywanych świadczeń, daje podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie uiścić koszty sądowe wymagane w postępowaniu sądowym, które to koszty powinny być regulowane w pierwszej kolejności przed ratami pożyczki. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie 300 zł, a dalsze koszty to koszty ewentualne - wniosku o sporządzenie uzasadnienia (opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł) oraz skargi kasacyjnej (wpisu sądowego w kwocie 150 zł). Zdaniem Sądu skarżący z osiąganych dochodów jest w stanie pokryć wspomniane wydatki związane z prowadzeniem sprawy przed tutejszym Sądem. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. A. P.