II SA/Łd 847/18

Dnia 22 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. nr [...], z dnia [...]. a.bł. Wnioskiem z dnia 21 września 2017 r. M. C. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego z tytułu urodzenia córki L. F.. M. C. jest obywatelką Rumunii, pobyt swój zarejestrowała w Polsce dnia 1 sierpnia 2017 r. Wniosek został następnie przekazany do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. z zapytaniem, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dniu 10 maja 2018 r. Wojewoda [...] uznał się organem niewłaściwym i przekazał wniosek Wójtowi Gminy M. jako organowi właściwemu rzeczowo. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy M. odmówił przyznania wnioskodawczyni przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 17c ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że M. C. nie spełnia przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie jest obywatelem polskim; nie jest cudzoziemcem, do którego stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; nie wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym; przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez zezwolenia na pobyt stały, bez zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, bez zezwolenia na pobyt czasowy udzielony w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; nie posiada karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy"; przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie posiadając zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub nie posiadając dokumentu pobytowego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1030/2002 z dnia 13 czerwca 2002 r. ustanawiającego jednolity wzór dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich (Dz. Urz. UE L 157 z 15.06.2002, str. 1, z późn. zm.- Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 6, str. 3, z późn. zm.), z adnotacją "ICT", wydanego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, gdy celem ich pobytu na tym terytorium jest wykonywanie pracy w charakterze pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa, o którym mowa w art. 3 pkt 13b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, przez okres nieprzekraczający 90 dni w okresie 180 dni; pomimo, że zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodziny, nie stosuje się przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, brak wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym. W odwołaniu od powyższej decyzji M. C. wniosła o jej uchylenie i pozytywne rozpatrzenie wniosku. Zdaniem skarżącej organ I instancji błędnie interpretuje art. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ pkt 2e akapit trzeci tego artykułu brzmi "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej". Skarżąca podniosła, że odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia jest dla niej krzywdząca i kłóci się z zasadą równego traktowania rodzin i ich dzieci na terenie Unii Europejskiej. Jednocześnie wskazuje, że wnioski o świadczenia w postaci jednorazowej zapomogi, zasiłku rodzinnego i świadczenia "500 plus" zostały rozpatrzone pozytywnie, dlatego nie rozumie powodu odmowy przyznania jej świadczenia rodzicielskiego. Zdaniem skarżącej fakt, że mieszka na terenie RP i jest obywatelką UE jest wystarczającą przesłanką do wypłaty tego świadczenia na dziecko, które jest obywatelem RP. Organ I instancji przekazując odwołanie wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. poinformował, że świadczenia rodzinne, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka L. F. zostały przyznane ojcu dziecka – P. F.. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Organ wyjaśnił, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia rodzicielskiego wystąpiła skarżąca, będąca obywatelką Rumunii, na córkę L. F. ur. 24 sierpnia 2017 r., posiadającą obywatelstwo polskie. Przepis art. 1 ust. 2 u.ś.r. określający zakres podmiotowy podlegający regulacji w aktualnym brzmieniu wyraźnie odróżnia dwie kategorie podmiotów: obywateli i cudzoziemców. W analizowanej sprawie nie zachodzi żadna z sytuacji, objętej regulacją ww. art. 1 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Skarżąca będąca obywatelką Rumunii nie należy do tej grupy cudzoziemców, do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W zawiadomieniu Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] wprost wskazano, że w sprawie ustalenia uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego na dziecko: L. F. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Rzeczpospolita Polska nie jest związana umową o zabezpieczeniu społecznym z Rumunią. Z akt sprawy nie wynika także, aby w sprawie ziściła się którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c-d u.ś.r., na co nie wskazuje też skarżąca. Nie można uznać również, iż w sprawie zachodzi przesłanka z art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. e u.ś.r. Skarżąca nie wykazała bowiem, aby przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tiret pierwsze), lub dokumentu pobytowego, o którym mowa w tiret drugie, wydanego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, w określonej w tym przepisie sytuacji. W części wspólnej odnoszącej się do tiret pierwsze i drugie art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. e u.ś.r. ustawodawca wprowadził dodatkową przesłankę, warunkującą możliwość przyznania cudzoziemcom, o których mowa w tym przepisie, świadczeń rodzinnych. Wynika z niej, że w przypadku cudzoziemców, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. e u.ś.r. tiret pierwsze lub drugie, świadczenia rodzinne im przysługują, o ile zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców w tym przepisie wskazanych. Organ wskazał, że wbrew twierdzeniu skarżącej zamieszkiwanie cudzoziemca, będącego członkiem UE, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie stanowi tym samym samodzielnej i wystarczającej przesłanki do przyznania świadczeń rodzinnych. Chybiony jest tym samym zarzut dokonania przez organ I instancji błędnej interpretacji ww. przepisu art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. e u.ś.r. Strona nie spełnia żadnego z warunków wymienionych w przytoczonym wyżej art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a-e u.ś.r. Nie należy bowiem do grupy cudzoziemców, którym przysługują świadczenia rodzinne. Tym samym zasadna jest odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na dziecko L. F.. Organ podkreślił, że przedmiotowy zakres postępowania ogranicza się wyłącznie do zbadania kwestii zasadności odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na córkę L. F.. Na przedmiotowe rozstrzygnięcie bez wpływu pozostawały podnoszone przez skarżącą zarzuty odnoszące się do odrębnych postępowań w sprawie przyznania innych świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego, tym bardziej, że zostały one przyznane ojcu dziecka. Kwestia przyznawania świadczeń rodzinnych została ściśle określona w przepisach prawa i pozostaje poza uznaniem administracyjnym. Dlatego też argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła M. C.. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzję uznała za niesłuszną i naruszającą przepisy prawa, a w szczególności art. 1 ust.2 lit.e zdanie 3. Skarżąca wyjaśniła, że w świetle wówczas obowiązującego prawa, wystarczającym powodem przyznania jej świadczenia rodzicielskiego, jest okoliczność zamieszkiwania na terytorium RP z członkami rodziny, chyba że zachodzą przesłanki wymienione w tym przepisie tzn. otrzymała zezwolenie na pobyt z możliwością podjęcia pracy na czas nie przekraczający 9 miesięcy, chyba że przepisy umów międzynarodowych stanowią inaczej. Dlatego też wszelkie rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. uważa za sprzeczne z prawem. Zwłaszcza, że po nowelizacji przepisów żadne tego rodzaju ograniczenia nie obowiązują. Na koniec podkreśliła, że jest obywatelem Rumuni, ale w Polsce zamieszkuje, tu urodziła dziecko, które ma obywatelstwo polskie i powinna być tak samo traktowana jak wszyscy obywatele RP. Podkreśliła także, że Rumunia jest członkiem UE i również z tego powodu nie wolno jej dyskryminować. Jej zdaniem żaden z przepisów przywołanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., nie stanowi podstawy do negatywnego załatwienia mojego wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest postępowanie zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] Wójt ww. decyzją odmówił przyznania świadczenia rodzicielskiego na rzecz córki skarżącej, będącej obywatelem polskim z uwagi na niespełnienie warunków przyznania świadczenia określonych w art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego stanowią przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dalej powoływanej jako ustawa nadź u.ś.r. Zgodnie z art. 1 ust. 2 i ust. 3 ww. ustawy, świadczenia rodzinne przysługują: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym, c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1990, 1948 i 2066 oraz z 2017 r. poz. 60, 858 i 1543), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy, Prawo do świadczenia rodzinnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 3). Nie jest sporne, że skarżąca nie jest obywatelką polską, jest cudzoziemką – obywatelką Rumunii, że nie stosuje się w tym przypadku przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Rzeczpospolitą Polską nie wiążą z Rumunią umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym, skarżąca nie legitymuje się zezwoleniem na pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE, zezwoleniem na pobyt czasowy (...), nie posiada karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub dokumentu pobytowego, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1030/2002 z dnia 13 czerwca 2002 r. ustanawiającego jednolity wzór dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich z adnotacją "ICT", wydanego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej (...). Skarżąca mieszka w Polsce wraz z mężem i córką. Przedłożyła do akt zaświadczenie o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE, dowód nadania nr PESEL, zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt czasowy w miejscowości J.-K., gm. M. – do 30 października 2017 r. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżąca w istocie nie spełnia przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie należy do kręgu osób tam wskazanych. Powyższe nie oznacza jednak, że do tego kręgu nie zalicza się córka skarżącej, która posiada obywatelstwo polskie. W orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle analogicznych bądź podobnych stanów faktycznych ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym wykładnia powołanego powyżej przepisu nie może być dokonana w oderwaniu od celu, jakiemu służyć mają uregulowania ustawowe, dotyczące świadczeń rodzinnych. Cel ten przedstawiony został bowiem w art. 4 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że świadczenie, mimo iż formalnie przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, zaspokaja potrzeby dziecka. Celem tego uregulowania jest zatem przyznanie pomocy finansowej służącej przede wszystkim dobru dzieci. Z tych też przyczyn przyjąć należy, że wykładni przepisów omawianej ustawy, w tym również jej art. 1 ust. 2 należy dokonywać z uwzględnieniem celu regulacji art. 4 ust. 1 tej ustawy oraz zasad konstytucyjnych. Źródła praw podmiotowych do świadczeń rodzinnych należy bowiem poszukiwać także w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wedle którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, natomiast rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Ponadto w art. 18 Konstytucji RP zastrzeżono, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe za błędną należy uznać interpretację przepisów ustawy zaprezentowaną przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie. Pozbawia ona bowiem dziecko zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim pomocy finansowej przewidzianej w ustawie, tylko dlatego, że jednym z jego rodziców jest cudzoziemiec. Stoi to w opozycji do elementarnego poczucia sprawiedliwości, bowiem jednym z kryteriów przyznania omawianego świadczenia uczyniono brak obywatelstwa polskiego rodzica ubiegającego się o wsparcie, w sytuacji gdy jego dziecko posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje w kraju. Organy nie mogły zatem oprzeć się na kryterium obywatelstwa rodzica, pomijając obywatelstwo dzieci. Na potrzebę stosowania wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z celem ustawy oraz zasadami określonymi w Konstytucji wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, jednoznacznie podkreślając, że interpretacja przepisów ustawy pomijająca fakt polskiego obywatelstwa dzieci, których matka jest cudzoziemką, stawia je w gorszej sytuacji niż ich rówieśników - także obywateli polskich. Takiemu nierównemu traktowaniu małoletnich dzieci posiadających obywatelstwo polskie i zamieszkujących na terytorium Polski, tylko z tego powodu, że ich matka ma inne obywatelstwo, wojewódzkie sądy administracyjne stawiały zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, który to przepis gwarantuje wszystkim równość wobec prawa i równe traktowanie przez władze publiczne, a także zakazuje dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (tak również: wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1205/17, wyrok WSA w Opolu z dnia 23 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 211/15 dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).. W efekcie wydanej decyzji córka skarżącej znalazła się w gorszej sytuacji niż inne podobne jej osoby, przy czym (zdaniem Sądu) nie ma obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia dla odmiennego jego traktowania. Takiego traktowania nie sposób uznać za pozostające w zgodzie z kolejną konstytucyjną zasadą, wedle której Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Do naruszenia tego przepisu Konstytucji doszło w kontrolowanej sprawie, ponieważ objęte wnioskiem dziecko skarżącej jest dyskryminowane z powodu obywatelstwa jego matki. Zauważyć także należy, że taka interpretacja komentowanych przepisów ustawy, która pozbawia dziecko skarżącej pomocy z uwagi na brak posiadania przez nią karty pobytu ze stosowną adnotacją, nie świadczy również o realizacji art. 26 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, statuującego prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego. W orzecznictwie dostrzega się również, że zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy, świadczenia rodzinne są finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa i powinny być przeznaczone do wykorzystania dla obywateli tego państwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 227/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 464/08, dostępne na stronie internetowej CBOSA). Córka skarżącej jest zaś obywatelką Polski. Naruszenie art. 1 ust.2 w zw. z art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organy administracji miało zatem wpływ na wynik sprawy Reasumując, wobec błędnej, literalnej wykładni z pominięciem uwzględnienia celu przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydane w sprawie decyzje uznać należy za naruszające prawo i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Ponownie rozpoznając wniosek cudzoziemki, będącej matką polskiej obywatelki, organy uwzględnią zaprezentowane stanowisko sądu oraz ustalą spełnienie przesłanek przyznania świadczenia rodzicielskiego, o których stanowi art. 17c u.ś.r. Z tych względów i na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz.1369 ze zm.) sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. a.bł.