II SA/Łd 851/12

Dnia 13 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a : - przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 (dwieście) złotych. ko D. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1500 zł (brutto), żona – wynagrodzenie za staż w kwocie 950 zł (netto). Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 86 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,38 ha. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że miesięczne wydatki kształtują się następująco: woda – 60 zł, energia elektryczna – 200 zł, telefony – 200 zł, paliwo – 400 zł, kredyt – 1000 zł, żywność – 400 zł, środki higieny i czystości – 200 zł. Skarżący otrzymują pomoc od rodziców w kwocie 200 zł miesięcznie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 września 2012 roku odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, z zachowaniem terminu, wniósł sprzeciw od tego postanowienia wnioskując o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Skarżący wskazał, że nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi, a odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu. Skarżący uzyskuje najniższe wynagrodzenie, a żony staż kończy się w listopadzie. Spłata kredytu mieszkaniowego pochłania miesięcznie wydatek rzędu 1.000 zł. Po nowym roku żona skarżącego urodzi dziecko. Skarżący jest właścicielem samochodu o wartości ok. 3.000 zł. Sytuacja materialna rodziny nie pozwoliła na poczynienie oszczędności, bo stałe wydatki przekraczają jej dochody. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 25 października 2012 roku skarżący nadesłał dodatkowe dokumenty obrazujące sytuację materialną jego rodziny. Z rzeczonych dokumentów wynika, że w 2011 roku małżonkowie uzyskali dochód w kwocie ok. 13.000 zł i są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,3282 ha przeliczeniowego zlokalizowanego we wsi W. Nadto skarżący jest właścicielem działki rolnej o powierzchni 0,38 ha przeliczeniowego we wsi B. Skarżący i jego żona są ludźmi młodymi – mają 23 i 22 lata, są w wieku produkcyjnym. Rata kredytu hipotecznego "Rodzina na swoim" wynosi między 810 zł, a 842 zł miesięcznie. Żona skarżącego do dnia 20 listopada 2012 roku ma zagwarantowany dochód w postaci stypendium w kwocie 953 zł netto. Z wyciągu z rachunków bankowych, których posiadaczami są skarżący wynika, że średnie miesięczne doładowanie telefonu pochłania kwotę między 25 zł, a 35 zł, w miesiącu październiku skarżący dokonał płatności za przesył prądu w kwocie 200 zł (nie wiadomo jednak za jaki okres jest to płatność), w sierpniu zapłacił fakturę za zbieranie odpadów komunalnych w wysokości 60,55 zł (również nie wiadomo jednak za jaki okres jest to płatność). W okresie od sierpnia do października 2012 roku wpływy na konto skarżących wyniosły ok. 2860 zł, przy jednoczesnym pobraniu kwoty ok. 1770 zł. Czynności na rachunku bankowym potwierdzają terminowe dokonywanie spłat kredytu hipotecznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek strony skarżącej podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W stanie faktycznym sprawy skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Łączny dochód rodziny, w chwili obecnej wynosi ok. 2.065 zł. Majątek strony stanowi dom mieszkalny o powierzchni 84 m2, samochód osobowy o wartości ok. 3.000 zł i gospodarstwo rolne o powierzchni 0,3238 ha przeliczeniowego. Dodatkowo skarżący jest właścicielem działki rolnej o powierzchni 0,38 ha przeliczeniowego. Udokumentowane wydatki rodziny stanowi spłata kredytu bankowego, który w miesiącu listopadzie pochłonie kwotę 812 zł. Obrót na koncie bankowym skarżących potwierdza jedynie fakt poniesienia części kosztów, na które wskazywał skarżący w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rodzina korzysta z pomocy rodziców, którą szacuje na wartość ok. 200 zł miesięcznie. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). W ustalonym stanie faktycznym Sąd ocenił, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie tylko w części, gdyż dochody rodziny pozwalają na sfinansowanie ciężaru wpisu od skargi. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącego przemawia obecny dochód rodziny (w kwocie ok. 2.000 zł) powiększony o kwotę pomocy pieniężnej uzyskiwanej od rodziców, co łącznie daje kwotę 2.200 zł miesięcznie. Stałe udokumentowane wydatki rodziny stanowi kwota ok. 850 zł. Pozostałe koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oszacowane na łączną kwotę 2.460 zł nie zostały potwierdzone w materiale dowodowym. Uwzględnić przy tym należy także posiadany przez stronę majątek w postaci domu, samochodu, czy dwóch działek rolnych. W ocenie Sądu okoliczność, iż skarżący posiada stałe, miesięczne źródło dochodu, nawet przy uwzględnieniu wykazywanych miesięcznych kosztów utrzymania, uzasadnia twierdzenie, iż może on bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny ponieść część opłat sądowych. W chwili obecnej strona ma obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 200 zł. Sąd postanowił uwzględnić wniosek strony w części także z tego powodu, iż sytuacja materialna rodziny w najbliższym czasie ulegnie zmianie – żona skarżącego urodzi dziecko. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy pozostaje także okoliczność, iż skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 30 lipca 2012 roku, a wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 złotych doręczono skarżącemu w dniu 3 września 2012 roku. Okres ponad 2 miesięcy, zdaniem Sądu był wystarczający by rodzina przy swoich dochodach poczyniła oszczędności w wysokości 200 zł celem uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując Sąd ocenił, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i przy zastosowaniu art. 260 p.p.s.a. ko