II SA/Łd 888/11

Dnia 4 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata W. H. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, zawierającą należny podatek od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta B. znak: [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków i pokrycie kosztów czynszu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, iż M. W. w dniu 29 kwietnia 2011r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na leki (Ovosan) i czynsz mieszkaniowy. Do wniosku skarżący załączył fakturę dokumentującą zakup leku Ovosan za kwotę 431,46 zł w dniu 28 kwietnia 2011r. Organ pierwszej instancji, powołując się na art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5, 6, 13, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 39 ust. 1,2, art. 106 ust. 1,3,4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362), odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków i pokrycie kosztów czynszu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012 r., jego dochód stanowi zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł i zasiłek stały w wysokości 324,00 zł, łączny dochód wyniósł 477 zł. Z ustaleń organu wynika, że M. W. miał przyznany dodatek mieszkaniowy, który został wstrzymany od 1 lutego 2011 r. Dalej organ podniósł, że skarżący w kwietniu 2011 r. otrzymał również zasiłki celowe, przyznane poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w łącznej wysokości 312,19 zł, były to zasiłki celowe (sześć decyzji) na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokościach 105,00 zł, 28,00 zł, 28,00 zł i 44,26 zł, na pokrycie kosztów zużycia gazu i kosztów biletów do R. i Ł. w łącznej wysokości 86,93 zł oraz na pokrycie kosztów biletu do Ł. w wysokości 20,00 zł. Nadto organ wyjaśnił, iż w kwietniu 2011 r. z zasiłków celowych skorzystało 21 osób samotnych, które otrzymały średnio 122,56 zł, zaś pomoc przyznana w tym okresie M. W. znacznie przewyższa tę kwotę. W ocenie organu pokrycie kosztów leczenia, o które wnioskuje zainteresowany, przekracza możliwości finansowe Ośrodka. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. stwierdził, że decyzja jest niesłuszna i niesprawiedliwa. Skarżący uważa, że jest dyskryminowany przez MOPS, gdyż inne osoby otrzymują większą pomoc, a nadto wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny nie powinien być uwzględniony w jego dochodzie. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, iż stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, póz. 1055) — obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej w ustawie "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Zdaniem organu odwoławczego zarzut wadliwego wyliczenia dochodu przez wliczenie do niego zasiłku pielęgnacyjnego jest o tyle bezprzedmiotowy, że i tak skarżący nie przekroczył progu dochodowego, zatem wysokość dochodu nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Poza tym zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, obliczając dochód należy brać pod uwagę każdą kwotę uzyskaną przez wnioskującego o pomoc, bez względu na źródło jej pochodzenia. Ustawa w sposób wyczerpujący wskazuje przy tym, jakich składników nie bierze się pod uwagę, nie wymienia jednak wśród nich zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie Kolegium na podstawie akt sprawy ustaliło, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada stałego zameldowania, przebywa w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie jest zarejestrowany w PUP (status bezrobotnego utracił w dniu 22 lutego 2011 r. na wniosek osoby bezrobotnej), jest osobą chorą przewlekle, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 marca 2012 r. W ocenie organu ze względu na zmianę sytuacji materialnej skarżącego w miesiącu kwietniu 2011r. (przyznanie decyzją z dnia [...] zasiłku pielęgnacyjnego, zmiana wysokości zasiłku stałego oraz zaprzestanie wypłaty zasiłku okresowego), zasadne było ustalenie dochodu strony z miesiąca złożenia wniosku, który wyniósł ogółem 477,00 zł, w tym zasiłek stały w wysokości 324,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Nadto Kolegium podkreśliło, że skarżący objęty jest stałą, comiesięczną pomocą finansową ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., a jego sytuacja jest bardzo dobrze znana organowi. Jak to wynika z zaskarżonej decyzji, organ I instancji tylko w kwietniu 2011r. przyznał skarżącemu pomoc na różne zgłaszane przez niego potrzeby w ramach zasiłku celowego (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") ogółem na kwotę 312,19 zł. W skali całego miesiąca kwietnia 2011r. skarżący otrzymał zdecydowanie wyższą pomoc niż średnia pomoc w formie zasiłków celowych przyznana osobom samotnie gospodarującym. Kolegium ustaliło również, że na zasiłki celowe na rok bieżący organ I instancji dysponuje kwotą 49.000,00 zł, co daje w skali miesiąca kwotę 4.083,33 zł. Podejmując zaskarżoną decyzję organ wziął pod uwagę sytuację wnioskodawcy oraz zgłoszoną potrzebę, ale też własne możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin z terenu objętego jego działaniem, z uwzględnieniem oczywiście pomocy udzielonej skarżącemu w tym samym czasie na różne potrzeby, w tym na leki. Zdaniem Kolegium uwagi skarżącego, kwestionujące możliwości finansowe Ośrodka i wysokość udzielanych przez niego innym osobom świadczeń, nie zostały w żaden sposób udowodnione i są sprzeczne z danymi przedstawionymi przez organ. Organ odwoławczy uznał, iż nie bez znaczenia jest, że skarżący systematycznie korzysta z różnych form pomocy społecznej, w tym na wskazany zakup leków otrzymał w kwietniu 2011 r. pomoc decyzjami wymienionymi w zaskarżonej decyzji, ale też pomoc taką otrzymywał wcześniej. W ocenie Kolegium organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania zasiłku celowego na wskazane wyżej potrzeby. Nieuwzględnienie żądania przyznania zasiłku celowego nie pozostaje zatem w sprzeczności z prawem. Odmowa przyznania świadczenia wynika przede wszystkim z ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej. Obecnie środki finansowe gminy nie pozwalają na przyznanie skarżącemu pomocy na zakup leków w większym rozmiarze, jak i na opłacenie czynszu. W oparciu o akta sprawy Kolegium stwierdziło, że skarżący jest otoczony wszechstronną pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i nie może oczekiwać, że organ I instancji będzie pokrywał wszystkie zgłaszane przez niego potrzeby i w pełnej wysokości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). W przeciwnym wypadku, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a., skargę należy oddalić. W ocenie sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Przedmiotem oceny Sądu jest legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] którą utrzymano w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup leków i pokrycie kosztów czynszu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku, Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Wśród świadczeń z pomocy społecznej, jak wynika to z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca przewidział m. in. świadczenie w formie zasiłku celowego. Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany stronie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości fakt, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a wiec nie każdej) potrzeby życiowej. Z woli ustawodawcy, zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy.). Trzeba zatem przyznać rację organom, że w tej sytuacji przesłankami przyznania zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Fakultatywność świadczenia wynika z samego sformułowania treści przepisu art. 39 cytowanej ustawy, gdzie użyto sformułowania "może być przyznany". To z kolei powoduje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać oczywiście dowolności postępowania administracyjnego. W tym miejscu przytoczyć należy tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (Lex nr 299415), gdzie wskazano, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (pkt 1). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (pkt 2). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (pkt 3). Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Warto tu zwrócić uwagę na: wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 884/07 (Lex nr 382752), wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 94/06 (Lex nr 209723), wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05 (Lex nr 194040), wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa1553/04 (Lex nr 192950). Zdaniem Sądu, po zbadaniu okoliczności sprawy w kontekście zgromadzonych dokumentów, wbrew zarzutom skargi, podzielić należy w pełni argumentację organu zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Zarówno dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że wnikliwie ustalono sytuację materialną jak i osobistą skarżącego w omawianym okresie, prawidłowo przyjmując, że spełniał on kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. W tym miejscu – wobec zarzutów skarżącego – wyjaśnić należy, że prawidłowo organ uwzględnił w dochodzie strony zasiłek pielęgnacyjny. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast do tak ustalonego dochodu nie wlicza się ściśle przez ustawodawcę określonych świadczeń: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). W obliczu powyższego pominięcie zasiłku pielęgnacyjnego w dochodzie strony nie znalazłoby podstawy prawnej i naraziłoby organ na zarzut naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia wskazano również, jakimi środkami przeznaczonymi na udzielanie pomocy w formie zasiłków celowych dysponował organ pomocowy, jaka była liczba świadczeń przyznanych rodzinom i osobom pomoc w formie zasiłków celowych a także jakimi kryteriami kierowano się przy ich przyznawaniu. W ocenie Sądu, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy z uwzględnieniem sytuacji subiektywnej uprawnionego i sytuacji obiektywnej, na którą składa się sytuacja finansowa ośrodka i konieczność zabezpieczenia, choć w części, potrzeb znacznej liczby innych osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, z czego organ wywiązał się w sposób należyty. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono a zatem nie można postawić organom administracji zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Wywiedziona przez organ argumentacja w połączeniu z analizą przedstawionej, szczegółowej sytuacji finansowej organu pomocowego ( ze wskazaniem konkretnych kwot i liczb ) pozwala uznać również za bezzasadny zarzut dyskryminowania skarżącego. Nie można tu pominąć znanych z urzędu tak organowi jak i Sądowi okoliczności, iż skarżący otrzymał w równoległym okresie inne świadczenia z pomocy społecznej (w tym zasiłki celowe), nie pozostał więc całkowicie bez wsparcia ze strony właściwych organów. W konsekwencji, nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.tp.