II SA/Łd 888/23

Dnia 9 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2024 roku sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2023 roku nr SKO.4114.403.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 czerwca 2023 roku znak: MOPS.532.9603.2023; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w K. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1360 ze zm.) i art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 czerwca 2023 r. Nr MOPS.532.9603.2023 wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy w dniu 10 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta Zgierza decyzją nr MOPS.532.9603.2020 przyznał Z. O. zasiłek pielęgnacyjny od 1 grudnia 2020 r. do 31 października 2021 r. Na mocy decyzji z dnia 2 listopada 2021 r. nr MOPS.532.9603.2021 zmieniono termin wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego określony w pierwotnej decyzji ostatecznej na okres od 1 listopada 2021 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnoprawności. Następnie decyzją nr MOPS.532.9603.2023 z dnia 15 marca 2023 r. Prezydent Miasta Zgierza ustalił, że wypłacony za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 3 237,60 zł (po 215,84 zł miesięcznie) stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi organowi wypłacającemu świadczenia rodzinne i zażądał zwrotu nienależnie pobranego za ww. okres zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej ww. kwocie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Decyzja ta została skarżącemu doręczona zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej "k.p.a.", w dniu 31 marca 2023 r. W dniu 24 maja 2023 r. Z.O. wniósł do organu I instancji wniosek o umorzenie należność z decyzji z dnia 15 marca 2023 r. w całości. Decyzją z dnia 1 czerwca 2023 r. nr MOPS.532.9603.2023 Prezydent Miasta Zgierza odmówił umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 3 237,60 zł (po 215,84 zł miesięcznie) za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wynikającego z ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Zgierza nr MOPS.532.9603.2023 z dnia 15 marca 2023 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zacytował art. 30 ust. 9 u.ś.r., a następnie stwierdził, że nie zachodzą szczególne okoliczności, uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 3 237,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zdaniem organu I instancji, umorzenie spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia wszystkich obywateli obowiązkiem spłaty osobistego długu strony. Interes społeczny wymaga przed wszystkim, aby dokonujące redystrybucji środków publicznych właściwe organy - nie dochodziły zwrotu ustalonych nienależnie pobranych świadczeń jedynie w przypadkach szczególnych. Środki te mają bowiem służyć co do zasady wyłącznie osobom uprawnionym. Tych środków nie jest przy tym nieograniczona ilość, dlatego niedomaganie się zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń, naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Społeczeństwo i jego obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem i aby otrzymywały je wyłącznie osoby uprawnione lub - w wyjątkowych przypadkach, również osoby nieuprawnione (wobec umorzenia świadczeń nienależnie pobranych), ale znajdujące się w zupełnie wyjątkowej sytuacji. Ponadto organ I instancji podkreślił, że sama trudna sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy jego sytuacja będzie szczególna na tle innych uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego. Stałym źródłem dochodu rodziny skarżącego jest zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. oraz świadczenie uzupełniające dla osób niepełnosprawnych przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ I instancji dodał przy tym, że sytuacja pandemiczna nie do końca tłumaczy niedopatrzenia w sprawie złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnoprawności. Podobna sytuacja miała miejsce w 2020 r., kiedy to wygasało skarżącemu poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i zaraz po otrzymaniu kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżący złożył w terminie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zatem już wówczas skarżący był świadomy obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o posiadaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji jednocześnie pouczył, że w związku z faktem, że zadłużenie przewyższa możliwości skarżącego na spłatę zadłużenia, istnieje możliwość wniesienia do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wniosku o rozłożenie na raty. Decyzja ta została doręczona stronie zgodnie z art. 43 k.p.a. w dniu 13 czerwca 2023 r., o czym świadczy osobisty podpis B. O., określonej jako "ex żona", widniejący na pocztowym dowodzie doręczenia przesyłki poleconej, znajdującym się w przesłanych do organu odwoławczego aktach sprawy. Z.O. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odwołanie od powyższej decyzji. Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącego, w pierwszej kolejności wskazało na art. 30 ust. 1-2b oraz ust. 6-7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej jako "u.ś.r.", a następnie wyjaśniło, że bezsporny jest fakt, że pobierany przez Z.O. w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny został uznany za świadczenie nienależnie pobrane i decyzją z dnia 15 marca 2023 r. nr MOPS.532.9603.2023 Prezydent Miasta Zgierza zażądał zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 3 237,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Decyzja ta jest już decyzją ostateczną. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że niniejsze postępowanie dotyczy wyłącznie rozpatrzenia wniosku Z. O. z dnia 24 maja 2023 r. dotyczącego umorzenia w całości wymaganej kwoty świadczenia nienależnie pobranego wraz z ustawowymi odsetkami, a zatem w niniejszym postępowaniu nie ma już żadnego znaczenia okoliczność, z jakiego powodu skarżący nie poinformowała organu I instancji o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że przepis ten nie przewiduje obligatoryjnego zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Wydawane na podstawie powołanego przepisu rozstrzygnięcie zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, iż nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Kolegium podniosło, że przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", zawiera pojęcia nieostre. Pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, istniejącej w chwili podejmowania decyzji. Zdaniem organu II instancji, z uzasadnienia ww. decyzji Prezydenta Miasta Zgierza wynika, że organ I instancji wziął pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności i nie negował faktu, że Z.O. znajduje się w trudnej sytuacji. Stwierdził jedynie, że nie jest to sytuacja "szczególna". Z oceną taką zgodził się organ odwoławczy. W ocenie Kolegium, słusznie zauważył organ I instancji, że sama trudna sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy sytuacja strony będzie "szczególna" na tle innych uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że z treści art. 16 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż zasiłki pielęgnacyjne są kierowane wyłącznie do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Zatem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności Z. O. nie jest dowodem na to, że znajduje się w szczególnej sytuacji w stosunku do innych osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że skarżący otrzymuje zasiłek stały z pomocy społecznej oraz świadczenie uzupełniające dla osób niepełnoprawnych przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast kwota zasiłku pielęgnacyjnego przyznana decyzją Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 27 marca 2023 r. nr MOPS.532.9603.2023 będzie potrącana na rzecz nienależnie pobranego w okresie od 1 grudnia 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem zatem Kolegium, Z.O. jest osobą mającą choć niewielki to jednak stały dochód. Ta okoliczność również przeczy wystąpieniu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Organ odwoławczy ocenił również, że Prezydent Miasta Zgierza dokonał ważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony i jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 1 czerwca 2023 r. nr MOPS.532.9603.2023, organ ten uznał, że w przedmiotowej sprawie przeważa interes społeczny polegający na ochronie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy dbających o to, by pieniądze publiczne były wydawane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem i "otrzymywały je wyłącznie osoby uprawnione lub w wyjątkowych przypadkach, również osoby nieuprawnione (wobec umorzenia świadczeń nienależnie pobranych), ale znajdujące się w zupełnie wyjątkowej sytuacji". Odnosząc się do przedstawionej przez organ I instancji argumentacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło, że jest ona spójna i logiczna, a uzasadniony wyczerpująco wniosek zasługuje na akceptację. Ponadto organ II instancji podkreślił, że decyzja w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego jest rozstrzygnięciem opartym o uznanie administracyjne, co oznacza, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. W świetle powołanych okoliczności faktycznych i prawnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, rozumiejąc trudną sytuację skarżącego stwierdziło, że decyzja Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 czerwca 2023 roku Nr MOPS.532.9603.2023 jest poprawna merytorycznie i zgodna z obowiązującym prawem. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył Z. O., wskazując, że jego dochodem jest zasiłek stały w kwocie 560 zł, świadczenie 500 plus z ZUS dla osób niepełnosprawnych niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł, a od marca 2023 r. został mu przyznany z MOPS zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215, 84 zł na okres od 1 marca 2023 r. do 30 listopada 2024 r., którego wypłacanie zostało wstrzymane od czerwca 2023 r. w związku z wydaniem decyzji o zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na łączną kwotę 3.237 zł. Skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z powodu otępienia mózgowego spowodowanego niedotlenieniem z powodu zatrzymania akcji serca w 2014 r., leżącą niezdolną do samodzielnej egzystencji. W codziennym życiu pomaga mu była żona, opiekuje się nim. Skarżący dodał, że obecnie po zabraniu mu zasiłku pielęgnacyjnego, była żona z własnych dochodów pokrywa zakup jego lekarstw, pampersów. Wskazał, że mieszka w mieszkaniu byłej żony, która ponosi wszystkie koszty utrzymania mieszkania, ponieważ skarżący nie jest w stanie pokryć tych kosztów, nawet w niewielkiej wysokości, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Skarżący wskazał swoje koszty utrzymania, tj.: leki i pampersy - 250 zł, wyżywienie - 600 zł, zakup prześcieradeł i podkładów pod prześcieradła - 100 zł miesięcznie, chemia gospodarcza - 200 zł (3 razy dziennie pranie pościeli, odzieży, bielizny, piżam), zakup odzieży, bielizny, piżam - 100 zł miesięcznie, wizyty lekarskie i u stomatologa odbywają się na NFZ po wielomiesięcznym oczekiwaniu, albowiem nie stać go na lekarskie wizyty prywatne. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.: - art. 7 k.p.a., art. 8, art. 77, art, 107 § 3 k.p.a., przez niedokonanie wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz brak wyjaśnienia okoliczności faktycznych i dokonanie bezpodstawnej oceny stanu faktycznego, przez nieuwzględnienie w toku spraw słusznego interesu obywatela, prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, nieuwzględnienie w treści uzasadnienia decyzji całościowych wyjaśnień skarżącego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, a ponadto zaniechanie dokonania ustaleń, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową skarżącego, w szczególności, czy egzekucja nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego nie pogorszy jego i tak trudnej sytuacji bytowej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł, że w swoich odwołaniach wyraźnie wskazywał, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie wystarcza mu na podstawowe produkty żywnościowe, leki, pampersy, chemię, ponoszenie części opłat za rachunki domowe, zakup bielizny, odzieży, przejazdy do lekarzy. Nie stać go na wizyty lekarskie prywatne, musi czekać miesiącami na wizytę wyznaczoną na NFZ co w przypadku skarżącego, leczącego się na otępienie mózgowe nie jest korzystne. Także wzrost cen żywności, chemii gospodarczej, lekarstw, środków higienicznych odbił się wyraźnie na jego budżecie. Zdaniem skarżącego, organ nie dokonał prawidłowej oceny jego sytuacji, warunków bytowych, możliwości majątkowych i zarobkowych. W jego ocenie, organ powinien wywarzyć obiektywnie możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym stan posiadania, istniejące źródła dochodu i jego możliwości zarobkowe. Skarżący dodał przy tym, że wstrzymanie wypłaty przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego spowodowało, że znajduje się w jeszcze trudniejszej sytuacji życiowej, zwrot zasiłku pielęgnacyjnego w formie potrąceń powoduje, że został jeszcze bardziej pozbawiony możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych, zwiększonych ze względu na niepełnosprawność, potrzeb związanych z leczeniem, rehabilitacją. W opinii skarżącego, w przedstawionej sprawie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące jego sytuacji, ponieważ jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, leżącą, wymagającą opieki osoby trzeciej, ale także jest osobą, która żyje na granicy ubóstwa, jest zależna nie tylko fizycznie, ale i finansowo oraz mieszkaniowo od innych osób. W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie organy obu instancji wzięły pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, również te podnoszone przez skarżącego. Nie można zatem – zdaniem organu odwoławczego - zgodzić się z zarzutem zawartym w skardze, że dokonana przez organy ocena jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej nie uwzględnia całokształtu okoliczności, jest wybiórcza i pomija fakty istotne dla oceny sytuacji skarżącego. Przykładowo – jak wskazał organ II instancji - podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie ma on własnego mieszkania i mieszka u byłej żony, która ze względów etycznych, moralnych wzięła skarżącego do własnego mieszkania, którego koszty utrzymania ponosi w całości sama, świadczy o tym, że oprócz stałego dochodu w postaci świadczeń z ZUS i pomocy społecznej Z.O. ma stałe wsparcie polegające na uiszczaniu przez inną osobę przypadających na niego kosztów utrzymania mieszkania. Zdaniem zatem Kolegium, w świetle utrwalonego orzecznictwa przeczy to tezie, że skarżący i jego była żona prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podkreśliło również, że obydwa organy nie negowały faktu, iż Z.O. znajduje się w trudnej sytuacji. Jednakże dokonując swobodnej oceny, czy w przypadku skarżącego wystąpiła sytuacja "szczególna", obydwa organy uznały, że przesłanka ta nie wystąpiła. Ocena tak zarówno przez organ I jak i II instancji została szczegółowo uzasadniona. Ponadto wyważając interes społeczny (publiczny) oraz słuszny interes strony organy obydwu instancji brały pod uwagę fakt powszechnie znany, że wszystkie świadczenia w postaci zasiłków pielęgnacyjnych są przyznawane osobom niepełnosprawnym w znacznym stopniu, a Z. O. pobierał nienależny jemu zasiłek pielęgnacyjny przez okres dłuższy niż rok. Pismem z dnia 4 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiona z urzędu, poparła skargę wniesioną przez Z. O. i zawartą w niej argumentację, ale jednocześnie uzupełniła skargę o następujące zarzuty: naruszenia prawa przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego - ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. 1960 nr 30 poz. 168 ze zm.) poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że organ I instancji słusznie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełny i merytoryczny, w sytuacji, gdy: - organ nie zbadał jaki jest rzeczywisty dochód skarżącego, na co jest przeznaczany ten dochód, czy otrzymywany dochód jest wystarczający do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, życiowych skarżącego, czy skarżący egzystuje na granicy ubóstwa czy też nie. Nie ustalono jaki wpływ na egzystencję skarżącego będzie miało wstrzymanie wypłaty przyznanego zasiłku opiekuńczego czy skarżący ma w ogóle możliwości spłaty zasiłku opiekuńczego uznanego za świadczenie nienależne. Przy założeniu organu, że skarżący prowadzi z byłą żoną, która się nim opiekuje, wspólne gospodarstwo domowe - nie zbadano sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, nie ustalono czy rzeczywiście gospodarstwo domowe jest wspólnie prowadzone, jakie są koszty utrzymania mieszkania, codziennego życia, leczenia. W oparciu o powyższe pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części. Pełnomocnik skarżącego podniosła, że organ w uzasadnieniu nie wyjaśnił w jakiej sytuacji musiałby znajdować się skarżący, aby była ona "szczególna" na tle innych uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego ani też nie zbadał czy skarżący znajduje się czy też nie znajduje się w szczególnej sytuacji. Nikt z pracowników MOPS-u nie był w miejscu przebywania skarżącego, nie widział skarżącego w jakim jest stanie zdrowotnym, jak żyje w jakich warunkach a mimo to jego sytuacja życiowa jest porównywana z sytuacjami życiowymi innych uprawnianych do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazała, że organ I instancji podniósł, iż sytuacja pandemiczna nie do końca tłumaczy skarżącego w sprawie złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, powołując się min. na przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zdaniem pełnomocnik skarżącego, organ zarzucił skarżącemu, że miał rzekomo świadomość obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o posiadaniu nowego orzeczenia, a sam błędnie stosuje przepis ustawy, na który się powołuje. W ocenie pełnomocnik skarżącego, błędna interpretacja organu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, doprowadziła do uznania świadczenia za nienależne, gdy w rzeczywistości pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. było świadczeniem należnym. Pełnomocnik skarżącego podniosła, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem organu II instancji zawartym w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, że skarżący i jego była żona prowadzą wspólne gospodarstwo domowe tylko dlatego, że skarżący ma na stałe wsparcie w postaci opłacania rachunków za mieszkanie, leki czy żywność. Fakt etycznego i moralnego zachowania się byłej żony wobec byłego męża, nie powoduje, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Świadczy to jedynie o tym – zdaniem pełnomocnik - że skarżący nie znajduje się w przytułku, schronisku czy w innym miejscu pozbawionym jakiejkolwiek opieki w oczekiwaniu na umieszczenie w DPS. Udzielanie pomocy innemu człowiekowi przez osobę do tego niezobowiązaną nie może powodować u tej osoby negatywnych dla niej konsekwencji. Na marginesie pełnomocnik skarżącego dodała, że organ w ogóle nie powinien uznać, że pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. jest nienależnie pobrany. Zdaniem pełnomocnik skarżącego, nie można zaakceptować sytuacji, w której skarżący zostaje pozbawiony prawa do zasiłku pielęgnacyjnego tylko dlatego, że nie złożył wniosku w terminie 3. miesięcy od daty uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności i pomimo nieodwołania stanu zagrożenia epidemicznego, w porównaniu z sytuacją w której skarżący pobierałby legalnie zasiłek pielęgnacyjny na podstawie ważnego orzeczenia z dnia 20 października 2020 r., gdyby nie wystąpił w listopadzie 2021 r. o wydanie takiego orzeczenia. Końcowo pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący nie odwołał się od decyzji MOPS z dnia 15 marca 2023 r. nr MOPS.532.9603.2023 uznającej, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. jest świadczeniem nienależnym, albowiem osobiście nie miał takiej możliwości - jest osobą leżącą, po udarze z zaburzeniami mówienia, czytania i logicznego myślenia. Nie był sam w stanie wnieść takiego odwołania. Natomiast osoba zajmująca się nim z czystej ludzkiej życzliwości, nie wiedziała, że powinna złożyć takie odwołanie. Brak wiedzy prawnej co do przysługujących praw co prawda nie zwalnia z odpowiedzialności i nie usprawiedliwia strony, jednakże niewłaściwe stosowanie przepisów prawa przez organ nie może i nie powinno negatywnie wpływać na sytuację skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie w trybie uproszczonym złożył organ w odpowiedzi na skargę, natomiast strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2023 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 czerwca 2023 r. odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowi przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) powoływanej dalej jako u.ś.r. zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. ma charakter uznaniowy. Nawet zatem w przypadku spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi przewidzianej w tym przepisie, organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., II GSK 335/13, wyrok NSA z 13 lutego 2024 r., I OSK 194/23, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Wydanie aktu uznaniowego winno zostać poprzedzone należytym zgromadzeniem i przeanalizowaniem materiału dowodowego, prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i przeprowadzeniem wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania. Konsekwencją uznaniowego charakteru kontrolowanej decyzji jest także ograniczony zakres sądowej kontroli legalności takiego aktu. Jak wskazał NSA w wyroku z 27 października 2020 r. I OSK 1011/20 sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem tej decyzji, orzekający organ administracji publicznej dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia, a także, czy rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie ocenia natomiast decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej słuszności. Udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy gdy "zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Pod wskazanym pojęciem rozumieć należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy (skarżącej). Rozpoznając bowiem wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, organy administracji powinny dokonać oceny tego, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia, mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Trudna sytuacja materialna nie uzasadnia jeszcze umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2017 r., II SA/Rz 859/16, CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" mogą być zarówno sytuacjami nadzwyczajnymi stanowiącymi następstwo zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych (np. klęsk żywiołowych) jak i wynikać ze splotu typowych, zwyczajnych zdarzeń i czynników powodujących, że sytuacja konkretnej rodziny czy osoby może być uznana za szczególną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 września 2018 r., II SA/Gd 482/18, CBOSA). Przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmuje te przypadki, w których zachodzi duże prawdopodobieństwo, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., I OSK 941/19; z dnia 8 marca 2013 r., I OSK 1659/12; CBOSA). Z powyższych względów organ administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu powinien ustalić i ocenić całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy powinien odzwierciedlać jego stan majątkowy, rodzinny, wiek, stan zdrowia, np. występującą niepełnosprawność czy długotrwałe, przewlekłe choroby, wydatki ponoszone w związku z opieką medyczną (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2023 r., I OSK 1478/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 sierpnia 2023 r., II SA/Lu 361/23; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lipca 2023 r., II SA/Bk 307/23; CBOSA). Organ powinien w dalszej kolejności rozważyć możliwość udzielenia ulgi w części bądź ustalić, czy wystarczające jest rozłożenie płatności na raty, ewentualnie odroczenie terminu płatności (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r. I OSK 1659/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 października 2023 r., II SA/Gl 1006/23; CBOSA). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób wystarczająco wszechstronny i skrupulatny, przez co nie ustalono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności a w konsekwencji zabrakło wszechstronnej analizy i oceny pełnego materiału dowodowego. Organ I instancji ograniczył się w uzasadnieniu decyzji odmawiającej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia do ustalenia, że dochodami skarżącego są: zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. oraz świadczenie uzupełniające dla osób niepełnosprawnych przyznane przez ZUS. Odnośnie kosztów utrzymania skarżącego organ poprzestał na przytoczeniu stwierdzenia skarżącego, iż koszty te oraz koszty związane z niepełnosprawnością są bardzo wysokie i znacznie obciążają budżet domowy. Ponadto organ zawarł w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że zadłużenie skarżącego przewyższa jego możliwości spłaty. Organ nie wskazał natomiast konkretnych kwot ponoszonych przez skarżącego koniecznych wydatków w odniesieniu do kwoty jego miesięcznych dochodów, co pozwoliłoby na ustalenie rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącego. Zabrakło ustaleń oraz oceny całokształtu sytuacji życiowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz związanych z nią potrzeb skarżącego. Skutkowało to brakiem ustalenia, czy potrzeby te determinują szczególną sytuację skarżącego w rozumieniu art. 30 ust. 9 u.ś.r. W ocenie Sądu okoliczności związane z ponoszeniem przez skarżącego wydatków za zakup żywności, środków czystości czy niezbędnej odzieży winny podlegać ocenie organu na gruncie ww przepisu. O ile bowiem ich ponoszenie jest faktem notoryjnym, to jednak ustalenia wymaga kwota jaką ponosi z tytułu wskazanych wydatków skarżący i czy ze względu na jego położenie, w tym wymagania zdrowotne, można w tym zakresie stwierdzić wystąpienie szczególnych okoliczności na gruncie przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie poczyniło własnych ustaleń co do faktów, natomiast wyraziło pogląd, że organ pierwszej instancji wziął pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności a jego argumentacja jest spójna i logiczna. Ponadto zdaniem organu drugiej instancji, niekwestionowana okoliczność, że skarżący posiada niewielki lecz stały dochód, przeczy wystąpieniu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Z tak sformułowaną regułą nie sposób się zgodzić. Osiąganie stałego miesięcznego dochodu nie wyklucza bowiem pojawienia się okoliczności, których szczególny charakter uzasadniałby wypełnienie przesłanki określonej w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Innymi słowy, obowiązkiem organu jest ustalenie sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego, tak aby możliwym było dokonanie oceny, czy pomimo osiąganych dochodów nie znajduje się on w położeniu szczególnie trudnym na tle innych osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych oraz czy następstwa egzekucji nienależnie pobranego świadczenia nie doprowadzą do rażącego naruszenia zasady ochrony godności osoby ludzkiej. Wobec powyższego należało wskazać, że organy w niniejszej sprawie nie sprostały obowiązkom procesowym, o których mowa w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz w art. 107 § 3 k.p.a. Organ uchybił ponadto postanowieniom przepisu art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym obowiązany był zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ustalenia faktyczne organów w kontrolowanej sprawie należało uznać za dowolne i przekraczające zasadę swobodnej oceny dowodów. Zarzut dowolności zostaje bowiem wykluczony dopiero wówczas, gdy ustalenia dokonane zostały na podstawie pełnego materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, po podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ocenie Sądu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 , art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 10 k.p.a. należało ocenić jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkiem naruszeń przepisów prawa procesowego było przedwczesne wydanie decyzji odmownej na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. co stanowi naruszenie tego przepisu prawa materialnego. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić powyższe stanowisko Sądu, szczegółowo i wnikliwie wyjaśnić okoliczności faktyczne istotne dla oceny sytuacji życiowej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej skarżącego. Dopiero rzetelne ustalenie sytuacji skarżącego pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r. i w przypadku odpowiedzi pozytywnej wyważyć interes publiczny i słuszny interes strony. W odniesieniu do zarzutów podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego, jako bezzasadny wskazać należy zarzut, iż organ w ogóle nie powinien uznać, że pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. jest nienależnie pobrany. Trafnie bowiem wskazuje organ odwoławczy, że świadczenie to zostało uznane za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi decyzją Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 15 marca 2023 r., która jest decyzją ostateczną. Natomiast przedmiotem kontrolowanego postępowania, wszczętego wnioskiem skarżącego z dnia 24 maja 2023 r., jest udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zatem w niniejszym postępowaniu organ nie bada okoliczności, na podstawie których w decyzji z 15 marca 2023 r. organ ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny za powyższy okres jest świadczeniem pobranym nienależnie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437). Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Orzekając zatem o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług) pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.