II SA/Łd 89/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie legalności i stanu technicznego budynku gospodarczego p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie legalności i stanu technicznego budynku gospodarczego. W dniu 18 maja 2012r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 maja 2012r. Referendarz sądowy postanowił przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 czerwca 2012r. skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o zwolnienie od kosztów, na które składa się opłata kancelaryjna i wpis sądowy od skargi kasacyjnej w dwu sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Strona argumentowała, iż nie może zgodzić się z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia, iż fakt uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł świadczy o możliwości uiszczenia tytułem dalszych, przyszłych kosztów podobnej kwot. Wyjaśniła, iż środki na ten cel zostały pozyskane w drodze pożyczki, której do dnia dzisiejszego nie spłaciła. Dodała, iż wydatki na życie jakie ponosi w każdym miesiącu są w innej wysokości, na potwierdzenie załączyła kserokopię rachunku za energię na kwotę 624,05 zł, która to kwota znacząco przewyższa kwotę deklarowaną z tego tytułu w formularzu urzędowym - 200 zł w miesiącu maju 2012 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., nr 270) dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia sprzeciwu przez stronę skarżącą postanowienie z dnia 22 maja 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw wniesiony na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. nie jest typowym środkiem odwoławczym, który może być traktowany analogicznie jak zażalenie na np. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jego wniesienie nie powoduje poddania orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, który oprotestowano sprzeciwem, ocenie sądu, ale w myśl art. 260 p.p.s.a. powoduje utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Konsekwencją takiej natury sprzeciwu jest traktowanie orzeczenia referendarza sądowego jako "niebyłego", bowiem na skutek wniesienia sprzeciwu to zadaniem sądu jest samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa", a nie w sposób polegający na "ponownym rozpoznaniu" (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2011r., sygn.akt II FZ 195/11 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl). Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje bowiem w drodze wyjątku i odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, iż prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11 - publikowane http://cbois.nsa.gov.pl). A jednocześnie, jak potwierdza wykształcone na tle podobnych stanów faktycznych orzecznictwo sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11 - publikowane: http://cbois.nsa.gov.pl). Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą urzędowego formularza o przyznanie prawa pomocy, strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz 5-letnim synem. Na majątek rodziny składa się 100 m² nieruchomość, którą zamieszkuje oraz nieruchomość rolna o powierzchni 13,01 ha. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia każdego z małżonków w wysokości po 1 500 zł miesięcznie oraz dochodu z gospodarstwa w kwocie 628,35 zł miesięcznie. Jednocześnie strona ponosi wydatki na utrzymanie rodziny w kwotach: energia – 200 zł, woda – 60 zł, telefon – 110 zł, paliwo – 500 zł, gaz – 57 zł, kredyt – 900 zł, przedszkole 200 zł, leki – 150 zł, ubezpieczenia – 250 zł, wywóz śmieci - 48 zł. Przy czym w miesiącu czerwcu rachunek za energię wyniósł 624,05 zł. Do podstawowych kosztów utrzymania dochodzą jeszcze koszty wyżywienia, jednakże jak podkreśliła skarżąca głównym obciążeniem budżetu domowego jest spłata kredytu oraz mniejszych kwot zaciągniętych chociażby tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżąca zwróciła uwagę, iż sprawa niniejsza nie jest jedyną zawisłą przed tutejszym Sądem, co oznacza, iż ewentualny wpis sądowy od skargi kasacyjnej oraz opłatę kancelaryjna obowiązana będzie dwukrotnie uiścić, a jest to już znaczny wydatek w obecnej sytuacji finansowej jej rodziny. Analizując sytuację skarżącej, w ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd nie kwestionuje, iż subiektywna ocena sytuacji finansowej przez samą skarżącą może być niezadawalająca. Niemniej jednak skarżąca wdając się w spór sądowy winna mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga, tym bardziej, iż prowadzi także spór rozgraniczeniowy w sądzie powszechnym, a sprawa niniejsza nie jest jedyną zawisłą przed tutejszym Sądem. Natomiast wielość spraw prowadzonych przed sądem i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilku sprawach, nie jest odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy. A sytuacja materialna i majątek jakim dysponuje rodzina skarżącej owszem uzasadniają przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, jednakże nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze konieczność poniesienia określonych wydatków strona miała możliwość, chociażby od dnia wystąpienia z niniejszą skargą czynić co miesiąc niewielkie oszczędności na poczet przyszłych wydatków procesowych. Tym bardziej, iż jak wskazuje sama skarżąca wydatki ponoszone co miesiąc na utrzymanie nie zamykają się w każdym miesiącu w tej samej kwocie, nie jest zatem wykluczone odłożenie pewnej kwoty. Nie można również zapominać, iż dochód uzyskiwany z samego już tylko gospodarstwa rolnego nie jest dochodem stałym i nie jest wykluczone czerpanie korzyści z tegoż, niemałego areału, chociażby w drodze wydzierżawienia części, czy pobierania dopłat do gospodarstwa. Strona zwracała nadto uwagę, iż na sytuację majątkową jej rodziny nie bez wpływu pozostają zaciągnięte kredyty i pożyczki. Niemniej jednak, w ocenie Sądu zaciągnięte zobowiązania finansowe świadczą o tym, że skarżący posiada zdolność kredytową. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn.akt I OZ 83/06 publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl). Reasumując powyższe Sąd doszedł do przekonania, w oparciu o wnikliwą analizę przedłożonych przez stronę dokumentów poświadczających jej sytuację rodzinną i majątkową, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W następstwie, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ar