II SA/Łd 892/11

Dnia 4 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata W. H. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, zawierającą należny podatek od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta B. znak: [...] z dnia [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu okularów w wysokości 100,00 zł, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 9 maja 2011 r. M. W., wystąpił o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup okularów, uzasadniając to znacznym pogorszeniem wzroku. Do wniosku załączono wynik badania oczu oraz wycenę zakładu optycznego na wykonanie okularów do dali na kwotę 535 zł i okularów do bliży na kwotę 283 zł. W piśmie z dnia 10 maja 2011r. skarżący poinformował, że bez okularów do dali i do czytania nie jest w stanie normalnie funkcjonować. Nie jest w stanie pokryć kosztów zakupu szkieł. Strona wniosła o pomoc w zakupie szkieł i jednej pary oprawek. Organ pierwszej instancji, powołując się na art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5, 6, 13, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 39 ust. 1,2, art. 106 ust. 1,3,4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362), przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu okularów w wysokości 100,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 marca 2012 r., jego dochód stanowi zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł i zasiłek stały w wysokości 324,00 zł, łączny dochód wyniósł 477 zł. Z ustaleń organu wynika, że do wniosku M. W. załączył wycenę okularów przygotowaną przez zakład optyczny na łączną kwotę 818 zł. Zdaniem organu pokrycie w całości powyższych kosztów przekracza możliwości finansowe MOPS w B., a skarżący otrzymał w 2011 r. (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") pomoc w łącznej wysokości 692,21 zł (w tym na zakup leków, na przeprowadzenie badania krwi, na pokrycie kosztów zużycia gazu, energii elektrycznej, na pokrycie kosztów biletów). MOPS w B., uznając trudną sytuację zdrowotną M. W. udziela mu wsparcia finansowego, jednak jest to możliwe tylko w granicach posiadanych środków finansowych, rozpatrując kolejne wnioski M. W. o pomoc społeczną ma obowiązek dokonać oceny nie tylko jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, ale także ilości i rodzaju już skierowanych do niego form pomocy. Organ zaakcentował, że skarżący otrzymał wcześniej (w 2009 r.) pomoc na zakup okularów formie zasiłku celowego w wysokości 280 zł, jednakże pomimo tego, że w decyzji był informowany o konieczności przedstawienia faktury za okulary, nie okazał takiego dokumentu. W wyniku dokonanej oceny przyznano wnioskodawcy na wskazany cel zasiłek w wysokości 100 zł, zaznaczając, że w maju 2011 r. otrzymał on jeszcze odrębnymi decyzjami z dnia [...] pomoc w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów biletu do R. w wysokości 20 zł i na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 200 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że potrzebne mu są dwie pary okularów do dali i bliży. Przyznaną pomoc uważa za zbyt niską. Skarżący zaznaczył, że przez 4 miesiące otrzymał 692 zł i wskazuje przykład, gdzie organ pomocy społecznej przyznaje E. G. zasiłek na leki w wysokości 150 zł, podczas gdy jej dochód wynosi około 1.300 zł miesięcznie i posiada ona umiarkowany stopień niepełnosprawności. Strona uznała, że zasiłek pielęgnacyjny nie powinien być uwzględniony w jego dochodzie. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium zauważyło, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada stałego zameldowania, przebywa w mieszkaniu, którego jest współwłaścicielem, jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie jest zarejestrowany w PUP (status bezrobotnego utracił w dniu 22 lutego 2011 r. na wniosek osoby bezrobotnej), jest osobą chorą przewlekle, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 marca 2012 r. Jego dochód wynosi 477,00 zł (zasiłek stały w wysokości 324,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł). Dochód ten jest zatem równy kryterium dochodowemu, o którym mowa w ustawie. Mając na uwadze treść odwołania Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, obliczając dochód należy brać pod uwagę każdą kwotę uzyskaną przez wnioskującego o pomoc, bez względu na źródło jej pochodzenia. Ustawa w sposób wyczerpujący wskazuje przy tym, jakich składników nie bierze się pod uwagę, nie wymienia jednak wśród nich zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, uznał że sytuacja skarżącego uzasadniała przyznanie mu pomocy w wysokości 100 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu okularów. W uzasadnieniu decyzji organ obszernie wyjaśnił motywy swojego rozstrzygnięcia. Z powyższymi motywami zgodziło się Kolegium i podniosło, że przede wszystkim należy zwrócić uwagę na ograniczone możliwości finansowe organu. Jak wynika z akt sprawy, na zasiłki celowe na rok bieżący organ dysponuje kwotą 49.000,00 zł, co daje w skali miesiąca średnio kwotę 4.083,33 zł. Uwzględniając wnioski złożone przez M. W. w maju 2011 r. otrzymał on (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") zasiłki celowe w łącznej wysokości 430,93 zł, podczas gdy w maju 2011 r. z zasiłków celowych (poza programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania") skorzystało 7 osób samotnych otrzymując średnio 145,18 zł. Przyznana zatem M. W. pomoc w tej formie znacznie przekracza wysokość udzieloną innym samotnym osobom z terenu objętego właściwością MOPS w B. (tak też było w kwietniu 2011 r.). Uwagi skarżącego, kwestionujące możliwości finansowe Ośrodka i wysokość udzielanych przez niego innym osobom świadczeń, nie zostały w żaden sposób udowodnione i są sprzeczne z danymi przedstawionymi przez organ. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że dysponując ograniczonymi środkami na realizację zasiłków celowych w 2011 r. musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami, mając na uwadze potrzeby wszystkich osób spełniających warunki do udzielenia pomocy, i ich sytuacje życiowe i materialne, a także cele pomocy społecznej. Skarżący – jak wynika z akt sprawy – jest otoczony wszechstronną pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. – systematycznie korzysta z różnych form pomocy społecznej, co obrazują akta sprawy. Skarżący nie pozostaje więc bez wsparcia organu pomocy społecznej, ani nie jest traktowany gorzej niż inne osoby, często bez żadnych źródeł utrzymania. Nie może oczekiwać, że organ I instancji będzie pokrywał wszystkie zgłaszane przez niego potrzeby i w pełnej wysokości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). W przeciwnym wypadku, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a., skargę należy oddalić. W ocenie sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Przedmiotem oceny Sądu jest legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] którą utrzymano w mocy decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupów okularów w wysokości 100 zł. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie nie jest więc rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia co do zasady, ale o jego wysokości. Nadto skarżący zakwestionował wliczenie do jego dochodu zasiłku pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku, Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Wśród świadczeń z pomocy społecznej, jak wynika to z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca przewidział m. in. świadczenie w formie zasiłku celowego. Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany stronie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości fakt, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a wiec nie każdej) potrzeby życiowej. Z woli ustawodawcy, zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy.). Trzeba zatem przyznać rację organom, że w tej sytuacji przesłankami przyznania zasiłku celowego są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Fakultatywność świadczenia wynika z samego sformułowania treści przepisu art. 39 cytowanej ustawy, gdzie użyto sformułowania "może być przyznany". To z kolei powoduje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać oczywiście dowolności postępowania administracyjnego. W tym miejscu przytoczyć należy tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (Lex nr 299415), gdzie wskazano, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (pkt 1). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (pkt 2). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (pkt 3). Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Warto tu zwrócić uwagę na: wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 884/07 (Lex nr 382752), wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 94/06 (Lex nr 209723), wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05 (Lex nr 194040), wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa1553/04 (Lex nr 192950). Zdaniem Sądu, po zbadaniu okoliczności sprawy w kontekście zgromadzonych dokumentów, wbrew zarzutom skargi, podzielić należy w pełni argumentację organu zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Zarówno dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że wnikliwie ustalono sytuację materialną jak i osobistą skarżącego w omawianym okresie, prawidłowo przyjmując, że spełniał on kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. W tym miejscu – wobec zarzutów skarżącego – wyjaśnić należy, że prawidłowo organ uwzględnił w dochodzie strony zasiłek pielęgnacyjny. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast do tak ustalonego dochodu nie wlicza się ściśle przez ustawodawcę określonych świadczeń: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). W obliczu powyższego pominięcie zasiłku pielęgnacyjnego w dochodzie strony nie znalazłoby podstawy prawnej i naraziłoby organ na zarzut naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia ujęto rozważania co do wysokości przyznanego świadczenia w porównaniu z przeciętną wysokością przyznawanych świadczeń. Przypomnieć wszak tu wypada, że kwota przyznanego zasiłku uzależniona jest – z jednej strony – od sytuacji materialnej wnioskodawcy i celu, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – od możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Odnosząc się zaś do zarzutów strony wyjaśnić należy, że wywiedziona przez organ argumentacja w połączeniu z analizą przedstawionej, szczegółowej sytuacji finansowej organu pomocowego ( ze wskazaniem konkretnych kwot i liczb ) pozwala uznać również za bezzasadny zarzut dyskryminowania skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono a zatem nie można postawić organom administracji zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W konsekwencji, nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. AD