II SA/Łd 895/09

Dnia 8 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. LS W dniu 13 lipca 2009 r. Z.K. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie zasiłku celowego na malowanie mieszkania, okien i drzwi. Prośbę swą wnioskodawczyni umotywowała tym, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, a emerytura, którą otrzymuje, nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działając w oparciu o treść art. 41 ust.1, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił przyznania Z.K. zasiłku celowego na malowanie mieszkania, okien i drzwi. W uzasadnieniu decyzji organ administracji podniósł, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 981,18 zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie około 65,00 zł, natomiast koszt zakupu leków stanowi kwotę około 150,00 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę stałe, niewielkie koszty utrzymania, organ I instancji podkreślił, że przy racjonalnym gospodarowaniu budżetem domowym, podstawowe potrzeby wnioskodawczyni, w tym pokrycie wydatków związanych z malowaniem mieszkania, powinny zostać zaspokojone. Zdaniem organu I instancji, w niniejszej sprawie nie zaistniały również żadne nadzwyczajne okoliczności, które pomimo przekroczenia przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego tj. kwoty 477 zł, uzasadniałby przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku okresowego. Malowanie mieszkania - w przekonaniu organu - nie należy do wydatków o charakterze szczególnym i wyjątkowym, których nie można przewidzieć i zaplanować w budżecie domowym, chyba, że miał miejsce wypadek losowy, taki jak: zalanie, pożar, powódź, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W odwołaniu od tej decyzji Z.K. podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej, co powoduje, że nie może liczyć na żadne dodatkowe źródło dochodu. Odwołująca podniosła, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury. Kwotę, którą otrzymuje z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego przeznacza na potrzeby związane ze swoją niepełnosprawnością. Wskazała, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ nie jest w stanie odłożyć kwoty 250 zł potrzebnej na malowanie mieszkania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie organu II instancji, nie budzi wątpliwości wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, takich jak długotrwała choroba Z.K. i jej niepełnosprawność. Zasiłek celowy uregulowany w art. 39 tej ustawy nie mógł zostać przyznany wnioskodawczyni, gdyż jej dochód jest wyższy od kwoty kryterium dochodowego tj. 477 zł. Jak ustalono w toku postępowania, Z.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W murowanym budynku mieszkalnym, stanowiącym własność jej córki, zajmuje jedno pomieszczenie ogrzewane piecem węglowym, wyposażone w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego. Strona utrzymuje się z emerytury w wysokości 828,18 zł (zaświadczenie ZUS w S.) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. Łączny dochód wnioskodawczyni za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, tj. czerwiec 2009 r. wyniósł 981,18 zł, przekraczając tym samym określone w ustawie kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podzielając natomiast stanowisko organu I instancji w kwestii niespełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 41 ustawy, Kolegium wskazało dodatkowo, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach, organ pomocy społecznej może przyznać osobie o dochodach przekraczających ustawowy próg dochodowy, pomoc specjalną, która nie podlega zwrotowi. Przedmiotowe świadczenie może być jednak przyznane tylko w sytuacjach wyjątkowych, znacznie odbiegających od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, skoro o możliwości przyznania nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazła. Sytuacja skarżącej nie należy do sytuacji szczególnych i wyjątkowych. Stałe miesięcznie wydatki skarżącej na lokal mieszkalny nie przekraczają 100 zł (energia elektryczna - 33,94 zł, gaz - 30 zł, woda – 30 zł). Pozostałe zaś obciążenia związane z utrzymaniem nieruchomości (podatki, remonty) ponosi córka, której skarżąca przekazała budynki i gospodarstwo rolne na własność. Wnioskodawczyni czerpie pożytki z gospodarstwa w postaci ziemniaków, warzyw, mąki, jaj, drobiu. Córka udziela matce pomocy w formie usługowej, systematyczną pomoc świadczy również skarżącej syn. W ocenie Kolegium, żądanie skarżącej obejmujące świadczenie pieniężne na malowanie ścian, okien i drzwi nie służy bezpośrednio realizacji pilnej i nadzwyczajnej potrzeby życiowej, uniemożliwiającej bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak słusznie argumentował organ l instancji konieczność pomalowania mieszkania nie wynika z wystąpienia takich zdarzeń losowych jak powódź, pożar czy zalanie pomieszczenia mieszkalnego, lecz ze zwyczajnej eksploatacji mieszkania. Wydatki na cel wskazany we wniosku nie mają zatem charakteru incydentalnego czy nadzwyczajnego i jako takie nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania wnioskowanego świadczenia o charakterze specjalnym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z.K. podtrzymując zarzuty i argumentację przedstawioną w odwołaniu podniosła, że wydając zaskarżoną decyzję organ pomocy społecznej nie uwzględnił wszystkich ponoszonych przez nią wydatków, a szczególności wydatków na zakup żywności związanej ze specjalną dietą cukrzycową. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czyli jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji i przyznać wnioskowanego świadczenia pomocowego. W ocenie Sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do istotnych naruszeń przepisów prawa materialnego i formalnego, które musiałyby skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Z.K. zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych z malowaniem mieszkania, okien i drzwi. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, podzielić należy w pełni argumentację organu zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić trzeba, że rodzaje świadczeń oraz tryb i zasady ich udzielania zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.). Wśród świadczeń z pomocy społecznej, jak wynika to z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca przewidział m. in. świadczenie w formie zasiłku celowego. Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany stronie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości fakt, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a wiec nie każdej) potrzeby życiowej, jak również z kryterium dochodowym. W § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950) ustalone zostało kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości nieprzekraczającej - 477 zł. W niniejszej sprawie niespornym jest, że dochód skarżącej, wynoszący 981,18 zł znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie zasiłku celowego. Fakt, iż strona nie spełniła kryterium dochodowego dla przyznania jej wnioskowanego świadczenia uzasadniał więc – w ocenie Sądu - podjęcie decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego. Przedmiotową skargą Z.K. zakwestionowała poczynione przez organy pomocy społecznej ustalenia faktyczne w zakresie rzeczywiście ponoszonych przez nią wydatków. Podkreślając natomiast, iż jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolną do podjęcia zatrudnienia, skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej, a uzyskiwane przez nią dochody w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego nie wystarczają na pokrycie wydatków związanych z malowaniem mieszkania, okien i drzwi. Ustosunkowując się do argumentacji zaprezentowanej przez skarżącą stwierdzić należy, nie kwestionując niewątpliwie trudnej sytuacji strony, że nie może ona odnieść zamierzonego skutku wobec przyjętych w ustawie o pomocy społecznej zasad przyznawania zasiłku celowego. Podkreślić bowiem należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy.). Trzeba zatem stwierdzić, że w tej sytuacji wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Fakultatywność świadczenia wynika z samego sformułowania treści przepisu art. 39 cytowanej ustawy, gdzie użyto sformułowania "może być przyznany". To z kolei powoduje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać oczywiście dowolności postępowania administracyjnego. W tym miejscu przytoczyć należy tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (Lex nr 299415), gdzie wskazano, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (pkt 1). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (pkt 2). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (pkt 3). Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Warto tu zwrócić uwagę na: wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 884/07 (Lex nr 382752), wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 94/06 (Lex nr 209723), wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05 (Lex nr 194040), wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa1553/04 (Lex nr 192950). Badając okoliczności sprawy w kontekście zgromadzonych dokumentów, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem decyzji rozstrzygającej o odmowie przyznania Z.K. zasiłku celowego. Sąd podzielił w całości argumenty wywiedzione w zaskarżonej decyzji. Rację mają bowiem organy obu instancji, analizując sytuację osobistą, materialną i zdrowotną skarżącej, iż przy racjonalnym gospodarowaniu budżetem domowym, podstawowe potrzeby skarżącej, w tym pokrycie wydatków związanych z malowaniem mieszkania, powinny zostać zaspokojone. Tym bardziej, że jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Stałe miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania nie przekraczają kwoty 100,00 zł (energia elektryczna - 33,94 zł, gaz - 30 zł, woda – 30 zł). Pozostałe zaś obciążenia związane z utrzymaniem nieruchomości (podatki, remonty) ponosi córka, której skarżąca przekazała budynki i gospodarstwo rolne na własność. Ponadto, jak ustalono strona czerpie pożytki z gospodarstwa rolnego w postaci ziemniaków, warzyw, mąki, jaj, drobiu, systematycznie korzysta z pomocy córki i syna. Żądanie skarżącej obejmujące świadczenie pieniężne na malowanie ścian, okien i drzwi nie służy natomiast, jak podkreśliły organy orzekające w sprawie realizacji pilnej i nadzwyczajnej potrzeby życiowej, uniemożliwiającej bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak słusznie argumentował organ l instancji, a w ślad za nim Kolegium konieczność pomalowania mieszkania nie wynika z wystąpienia takich zdarzeń losowych jak powódź, pożar, czy zalanie pomieszczenia mieszkalnego, lecz ze zwyczajnej eksploatacji mieszkania. Wydatki na cel wskazany we wniosku nie mają zatem charakteru incydentalnego, czy nadzwyczajnego i jako takie nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania wnioskowanego świadczenia o charakterze specjalnym. Jak wynika to z uzasadnienia decyzji ocenie poddano potrzeby skarżącej, analizując je w kontekście jej możliwości finansowych, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy z uwzględnieniem sytuacji subiektywnej uprawnionego i sytuacji obiektywnej, na którą składa się sytuacja finansowa ośrodka i konieczność zabezpieczenia, choć w części, potrzeb znacznej liczby innych osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Kwestionowana przez skarżącą decyzja, wbrew wywodom skargi, warunkom tym odpowiada, a zatem jest ona zgodna z przepisami obowiązującego prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę. B.C.