II SA/Łd 941/21
WyrokWSA w Łodzi2022-05-13
Skład orzekający: Sławomir Wojciechowski, Robert Adamczewski, Tomasz Porczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, wydając decyzję zobowiązującą do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, ma obowiązek zbadać, czy istnieją podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu należności na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nawet jeśli strona nie złożyła formalnego wniosku w tym zakresie?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, wydając decyzję o zwrocie poniesionych zastępczo przez gminę wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, ma obowiązek zbadać, czy istnieją podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu należności na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nawet jeśli strona nie złożyła formalnego wniosku, organ powinien ją pouczyć o takiej możliwości. Brak takiego pouczenia na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji stanowi istotne naruszenie praw procesowych i materialnych strony, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy R. ustalającą wysokość odpłatności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej i zobowiązującą skarżącą do zwrotu poniesionych przez gminę wydatków. Skarżąca podnosiła, że złożyła wniosek o zwolnienie z opłat, a organ pierwszej instancji nie pouczył jej o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu należności. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...], nr [...]. a.bł.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania S.Z., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 104 ust. 3 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "u.p.s." oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), przywoływanej dalej jako: k.p.a.", ustalającą wysokość wydatków poniesionych za S.Z. zastępczo przez Gminę R. w kwocie 10.995,97 zł od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. za pobyt ojca – T.P. w Domu Pomocy Społecznej Nr [...] w T. oraz zobowiązującą S.Z. do zwrotu powyższej kwoty w terminie 30 dni od daty, kiedy decyzja stanie się ostateczna na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.
Jak wynika z akt sprawy, T.P. ma dwoje zstępnych: syna – M.P. oraz córkę – S.Z. Zatem na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. S.Z. oraz M.P. są osobami należącymi do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. W dniu 10 października 2018 r. S.Z. została wezwana do podpisania umowy w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt T.P. w DPS. Pismem z dnia 24 października 2018 r. skarżąca poinformowała, że nie znajduje podstaw do zawarcia umowy. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. ustalono kwoty odpłatności S.Z. za pobyt T.P. w DPS począwszy od dnia 1 września 2018 r. w następujący sposób: od dnia 1 września 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w kwocie 1.371,64 zł miesięcznie; od dnia 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w kwocie 1.337,19 zł; od dnia 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. w kwocie 802,00 zł; od dnia 1 lutego 2019 r. do 28 lutego 2019 r. w kwocie 32,00 zł; od dnia 1 marca 2019 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie 774,60 zł; od dnia 1 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. w kwocie 1.436,46 zł; od dnia 1 maja 2019 r. do czasu faktycznego pobytu ww. w DPS w kwocie 1.249,40 zł miesięcznie. Decyzja jest prawomocna i ostateczna.
Organ I instancji stwierdził, że S.Z. nie wywiązuje się z obowiązku odpłatności wynikającego z prawomocnej i ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] r. Wobec nieuregulowania należności w wyznaczonym terminie, organ pismami z dni: 30 września 2020 r., 3 listopada 2020 r. i 14 grudnia 2020 r. wezwał S.Z. do uregulowania powyższych należności. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 30 września 2020 r. S.Z. poinformowała o toczącym się postępowaniu w kwestii zwolnienia z opłat za pobyt T.P. w DPS (wniosek złożony w dniu 9 lipca 2019 r.). Organ pismem z dnia 22 października 2020 r. wyjaśnił, że wezwanie z dnia 30 września 2020 r. dotyczy uregulowania przez S.Z. opłat za pobyt T.P. w DPS za okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r., a więc dotyczy okresu sprzed dnia, w którym skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt ojca – T.P. w DPS. Organ podkreślił również, że to ustawodawca dokonał odrębnej regulacji możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 64 i art. 64a u.p.s.) oraz żądania zwrotu należności z tytułu opłat określonych w u.p.s. (art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 4 u.p.s.).
Następnie organ stwierdził, że do wydania decyzji administracyjnej zobowiązującej S.Z. do zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę R. wydatków z tytułu pobytu ojca w DPS wystarczające jest ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy skarżąca się z niego wywiązywała. Wójt Gminy R. wskazał, że z uwagi na niewywiązywanie się S.Z. z nałożonego na nią obowiązku, organ zastępczo ponosił koszty pobytu T.P. w DPS. Z tego tytułu powstała po stronie S.Z. zaległość wynosząca 10.995,97 zł za okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. Wobec niedokonania przez S.Z. opłat wynikających z decyzji administracyjnej, które wskazane zostały również w wezwaniach do zapłaty, organ w dniu 29 czerwca 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia na nią obowiązku zwrotu należności z tytułu pobytu T.P. w DPS za okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r.
Pomimo zawiadomienia S.Z. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności z tytułu pobytu ojca T.P. w DPS i możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu, do czasu zakończenia postępowania, skarżąca nie skontaktowała się z organem, nie składała żadnych wniosków, wyjaśnień, ani nie przedstawiła żadnych dowodów dla zobrazowania swej aktualnej sytuacji. Dlatego też skoro nie wywiązywała się z postanowień decyzji administracyjnej z dnia [...] r., organ stwierdził, że istnieją podstawy faktyczne i prawne do uzyskania przez Gminę R. zwrotu uiszczonych opłat. W konsekwencji, z mocy art. 61 ust. 3 u.p.s., uzyskała prawo dochodzenia zwrotu tych wydatków. Organ wskazał jednocześnie, że w trakcie postępowania administracyjnego S.Z. nie zwracała się z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., zaś pracownik socjalny nie stwierdził podstaw, by wnioskować o odstąpienie od żądania zwrotu opłat poniesionych przez Gminę R. zastępczo za S.Z. z tytułu pobytu T.P. w DPS.
Od decyzji Wójta Gminy R., Nr [...] z dnia [...] r. S.Z. wniosła odwołanie, w którym wskazała na wszczęte z jej wniosku z dnia 5 lipca 2019 r. postępowanie o zwolnienie jej z opłat za pobyt T.P. w domu pomocy społecznej. Podniosła, że decyzja o ustaleniu wysokości wydatków poniesionych przez gminę jest wydana w czasie, gdy postępowanie z jej wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat pozostaje niezakończone, co godzi w jej prawo do ubiegania się o to zwolnienie. W ocenie skarżącej niesłuszna jest uwaga, że żądanie uregulowania opłat dotyczy okresu sprzed dnia, w którym złożyła wniosek o zwolnienie z opłat, jako że jej wniosek sprzed dwóch lat wskazuje także na opłaty zaległe, czyli datujące się z czasu poprzedzającego.
Po rozpatrzeniu odwołania, organ II instancji, powołując się na przepisy art. 61 oraz art. 104 u.p.s. stwierdził, że na gruncie przepisów u.p.s. nie budzi wątpliwości obowiązek skarżącej do ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Nie budzi również wątpliwości odpłatność, jaką zobowiązana była ponosić na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] r. za pobyt T.P. w DPS począwszy od dnia 1 września 2018 r. Wobec braku wpłat z jej strony i pokrycia przypadającej na nią części opłaty zastępczo poniesionej przez gminę, istniały podstawy do wydania w stosunku do niej kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, Kolegium wskazało, że do wydania decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów za pobyt ojca w DPS wystarczające było ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy skarżąca się z niego wywiązywała. Wbrew argumentacji odwołania, wniosek skarżącej z dnia 5 lipca 2019 r. o zwolnienie z opłat za pobyt T.P. w DPS, w tym zaległych, złożony w trybie art. 64 u.p.s. nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ stwierdził, że pomiędzy postępowaniem administracyjnym w przedmiocie zwolnienia od ponoszenia opłat, a postępowaniem w przedmiocie zwrotu należności nie występuje taka zależność, która uzasadniałaby zawieszenie z urzędu postępowania w tej drugiej sprawie do czasu rozpoznania sprawy o zwolnienie od ponoszenia opłat. Jednocześnie organ przytoczył treść art. 104 ust. 4 u.p.s., wskazując, że decyzja organu I instancji zawierała pouczenie o możliwości zastosowania tego przepisu.
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, S.Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania. Zarzuciła organowi, że nie odnotował, iż niemożliwym jest, by zobowiązany nie popadł w zwłokę w następstwie nieuiszczania opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy o fakcie tego umieszczenia nie jest w porę informowany, a o zwolnienie od tej opłaty może wystąpić dopiero po prawomocnym jej ustaleniu. Sam proces ustalenia zaś rozciągnięty jest w czasie, przez który należności z tytułu opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej są regulowane przez gminę, która to gmina rozstrzyga w przedmiocie wniosku o zwolnienie od opłaty i odracza orzeczenie w tym przedmiocie. Dalej skarżąca podnosiła, że według organu nie mogła się ubiegać o zwolnienie od opłaty na etapie ustalania jej wysokości a dług narastał, zaś organ nie zbadał czy zasługuje na zwolnienie od opłat mimo złożonego wniosku.
Skarżąca stwierdziła, że wielokrotnie występowała do organu i przedstawiała swoją sytuację życiową. Stwierdziła, że zabiegi o zwolnienie z opłaty na utrzymanie obcego człowieka, który przez całe dzieciństwo nie przyznawał się do ojcostwa, chełpiąc się życiem na koszt innych, nie dają żadnego skutku.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie niniejszej strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), dalej: u.p.s., zgodnie z którymi: (-) w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio; (-) należności, o których mowa w ust. 1 (tj. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń) podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji.
Bezspornie w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja ustalająca skarżącej obowiązek ponoszenia opłat z tytułu pobytu jej ojca w DPS (decyzja z [...] r. Opłat tych – za okres wskazany w zaskarżonej decyzji od 1 września 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. - skarżąca nie ponosiła i nie uiściła. Co do zasady więc skarżąca jest osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 u.p.s.
Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Zgodnie bowiem z art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko, zgodnie z którym wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Zaakceptować należy jako przekonujący ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem, w którego ramach konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s. żądanie zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę opłat stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy (patrz: wyroki w sprawach I OSK 520/21, a także II SA/Go 386/19, II SA/Gl 1072/19, II SA/Go 739/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Za powyższym stanowiskiem przemawia przyjęta w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej zasada uproszczenia procedur oraz treść przepisu art. 100 ust. 1 u.p.s. wskazującego, iż w tych postępowaniach należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Tożsame stanowisko zajmuje orzecznictwo w sprawach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. np. wyroki NSA w sprawach I OSK 5/20, I OSK 1896/07).
Do odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., konieczne jest jednak złożenie wniosku. Jeśli taki wniosek formalnie nie zostanie złożony ani przez osobę zainteresowaną, ani przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości.
W kontrolowanej sprawie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, skarżąca nie została pouczona o uprawnieniu, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Dopiero w decyzji organu drugiej instancji – zaskarżonej, pojawiło się pouczenie dotyczące możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Pouczenie to w świetle zasad i celów pomocy społecznej, w powiązaniu z zasadami określonymi w art. 9 i art. 11 K.p.a., należało uznać za konieczne już na etapie postepowania przed organem pierwszej instancji. Brak tego pouczenia stanowił istotne ograniczenie praw procesowych i materialnych skarżącej.
Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS pismem z 5 lipca 2019 r., w związku z czym w sprawie pojawia się problem – czy wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS ma wpływ na żądanie zwrotu należności z tytułu opłat określonych w u.p.s. i może skutkować zawieszeniem postępowania. W wyroku z dnia 17 czerwca 2021 r. I OSK 287/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał miedzy innymi, że: "pomiędzy postępowaniem administracyjnym w przedmiocie zwolnienia od ponoszenia opłat, a postępowaniem w przedmiocie zwrotu należności nie występuje taka zależność, która uzasadniałaby zawieszenie z urzędu postępowania w tej drugiej sprawie do czasu rozpoznania sprawy o zwolnienie od ponoszenia opłat.", z czym należy się zgodzić.
Nie mniej jednak stanowisko skarżącej co do wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłat było znane organowi od dłuższego czasu. W swym odwołaniu od decyzji Wójta Gminy R., Nr [...] z dnia [...] r. S.Z. wskazywała na wszczęte z jej wniosku z dnia 5 lipca 2019 r. postępowanie o zwolnienie jej z opłat za pobyt T.P. w domu pomocy społecznej.
W takiej sytuacji, w ocenie sądu, organ odwoławczy powinien był uchylić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, aby łącznie z ustaleniem istnienia obowiązku odpłatności, doszło do zbadania i orzeczenia o okolicznościach mogących stanowić podstawę do zwolnienia z odpłatności na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., o którym to artykule organ odwoławczy pouczał skarżącą. Wymagała tego zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), która gwarantuje stronie rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy w dwóch merytorycznych instancjach administracyjnych. Tymczasem w sprawie niniejszej utrzymanie przez Kolegium w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej spowodowało, że organ pierwszej instancji rozpoznał sprawę nie pouczając strony o możliwości złożenia wniosku o zwolnienie z odpłatności na zasadzie art. 104 ust. 4 u.p.s., w związku z czym przesłanki zwolnienia w ogóle nie były przedmiotem oceny przez organ pierwszej instancji. Doszło więc do naruszenia art. 100 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 9 K.p.a. (niepoinformowanie o prawie do złożenia wniosku o zwolnienie), naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) oraz obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia okoliczności związanych z orzeczeniem o obowiązku odpłatności, w szczególności obowiązku wyczerpującego rozważenia przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli na obowiązek ponoszenia przez skarżącą odpłatności. Stan faktyczny sprawy, aktualna sytuacja rodzinna, finansowa nie został bowiem należycie zbadany i oceniony. Niezrealizowane też obowiązki dowodowe w tym zakresie stanowią naruszenie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 a także art. 107 § 3 K.p.a.
Z przedstawionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu, co do dalszego prowadzenia postępowania (art. 153 P.p.s.a.).
is
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło