II SA/Łd 95/12

Dnia 14 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2012 roku sprawy ze skargi J. P. – S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z., nr [...] z dnia [...], którą organ pierwszej instancji odmówił J. P. – S. umorzenia zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione , tj. F. P. oraz M. P. - świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia1 października 2009r. do 30 dnia września 2010r. w wysokości 4.080,00zł. wraz z ustawowymi odsetkami - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1 poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Z., nałożył na J. P. – S. obowiązek zwrotu należności, otrzymanych przez F. P. i M. P., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2010r. w wysokości: 4.080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 444,30 zł. Pismem z dnia 24 lutego 2011r., sprecyzowanym pismem z dnia 28 marca 2011r. J. P. – S. wniósł o umorzenie w/w należności, wskazując iż odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w G. i nie ma możliwości zarobkowania. Mimo próśb kierowanych do dyrekcji poszczególnych zakładów karnych o pracę, odmawiano mu zatrudnienia. Wnioskodawca podniósł, iż nie ma żadnego majątku i jest osobą bezdomną. W czasie, gdy przebywał na wolności pracował i spełniał swój obowiązek alimentacyjny. Zaznaczył również, że do końca wykonania kary pozbawienia wolności zostało mu 5 lat i mimo starań nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie karnym. Decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Z. odmówił wnioskodawcy umorzenia zwrotu należności z tytułu przedmiotowych świadczeń otrzymanych przez osoby uprawnione – F. P. oraz M. P. Zdaniem organu pierwszej instancji, fakt przebywania w zakładzie karnym podnoszony przez wnioskodawcę nie może stanowić podstawy do umorzenia należności alimentacyjnych, ponieważ po opuszczeniu zakładu karnego wnioskodawca będzie mógł podjąć zatrudnienie. Od powyższej decyzji J. P. – S. złożył odwołanie do podnosząc, iż nie będzie w stanie spłacić należności po opuszczeniu zakładu karnego. Decyzją wydaną w dniu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło powyższą decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadnienie wskazanego rozstrzygnięcia stanowiła konieczność ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej zobowiązanego, a także dokonanie analizy sytuacji zobowiązanego w zakresie okoliczności takich jak: wiek, stan, zdrowia, stan rodzinny, stan majątkowy, możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach wolnościowych - kwalifikacji zawodowych, dotychczas wykonywanej pracy oraz pozostałego okresu do wykonania kary pozbawienia wolności i rzeczywistych możliwości podjęcia zatrudnienia przez skazanego w warunkach odbywania kary. W konsekwencji powyższego decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Z. ponownie odmówił wnioskodawcy umorzenia zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione – F. P. oraz M. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 4.080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że odwołujący się ma możliwość podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego, a więc zmiany swojej sytuacji dochodowej. Ze względu na wiek, posiadanie stosownego wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz posiadanych uprawnień, te możliwości obiektywnie istnieją. Sam fakt umieszczenia w zakładzie karnym, nie stanowi samoistnej przesłanki do umorzenia należności. Odwołanie od w/w decyzji wniósł J. P. – S., kwestionując treść opinii z zakładu karnego. Wskazał, iż nie ma wykształcenia średniego, a jedynie - podstawowe, nie posiada uprawnień operatora wózka widłowego i nigdy nie pracował na takim stanowisku. Ponadto, jako osoba uzależniona od alkoholu, nie uzyska w przyszłości takich uprawnień. Jednocześnie podkreślił, iż nie jest zainteresowany pracą i nie ma szansy na zatrudnienie po opuszczeniu zakładu karnego. Dodatkowo skarżący wskazał, że jest osobą niemłodą, schorowaną - ma m. in. nadciśnienie i cukrzycę. Po opuszczeniu zakładu sam będzie wymagał pomocy i leczenia, nie ma więc żadnych szans na spłatę należności. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia wnioskodawcy należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna, aby mimo przebywania w zakładzie karnym, nie mógł on spłacić wskazanej zaległości w przyszłości, po opuszczeniu zakładu karnego. Fakt czasowego braku dochodów, w okresie przebywania w zakładzie karnym nie oznacza, że dłużnik tych dochodów nie będzie uzyskiwał później. Kolegium podkreśliło, iż okoliczność odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, ponieważ stanowi konsekwencję zabronionych i zawinionych działań dłużnika, od niego zależnych. Nadto wnioskodawca jest osobą w średnim wieku, obecnie ukończył 45 lat, a zatem w chwili wyjścia na wolność będzie w stanie podjąć pracę zarobkową pozwalającą na spłatę zaległości alimentacyjnych wobec wierzyciela. Będzie mógł podjąć zatrudnienie w swoim zawodzie - mechanika, bądź wykonywać zawód na własną rękę. Kwestia podnoszona przez skarżącego, iż nie posiada uprawnień jako operator wózka widłowego i mieć ich nigdy nie będzie, z uwagi na chorobę alkoholową, stanowi element wyboru tej osoby, nie zaś obiektywną ocenę sytuacji, na którą nie miałby wpływu. Natomiast wymienione w odwołaniu choroby na które cierpi strona, tj. nadciśnienie i cukrzyca, powszechnie występują w dzisiejszym społeczeństwie, uważane są za choroby cywilizacyjne i zasadniczo nie stanowią przeszkody do wykonywania pracy w większości zawodów. W innej sytuacji, o niezdolności chorego do pracy winien orzec właściwy organ rentowy, w oparciu o odpowiednie orzeczenie komisji lekarskiej. W skardze na powyższą decyzją J. P. – S. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując zaprezentowaną w uzasadnieniu argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012r., Nr 53, poz. 270) dalej p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami, uzasadniającymi jej wzruszenie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych – F. P. i M. P., w okresie od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2010r. w wysokości 4 080, 00 zł wraz z należnymi odsetkami. Podstawę materialno-prawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 owej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 2 tejże wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak iprocedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż "organ może umorzyć należności" co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981r., w sprawie o sygn. akt SA 234/81, ONSA 1981/1/23; wyrok NSA z dnia 21 lipca 1998r., w sprawie o sygn. akt II SA 506/98, Lex nr 41383). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności także te, wskazywane przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Nie można bowiem, jak słusznie zauważyło Kolegium, abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które spowodowały sytuację w jakiej się on obecnie znajduje, tym samym sam fakt przebywania w zakładzie karnym nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Obecna sytuacja skarżącego ma bowiem charakter przejściowy i po opuszczeniu przezeń zakładu karnego, dłużnik będzie miał możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Zasadnie organ wskazał, że obiektywnie sytuacja materialna J. P. – S. jest trudna, gdyż przebywa on w zakładzie karnym, gdzie nie pracuje i nie osiąga dochodów, jednak nie jest na tyle niekorzystna, aby mimo przebywania w zakładzie karnym, nie mógł on spłacić wskazanej zaległości w przyszłości, po jego opuszczeniu. Nadto na aprobatę zasługuje pogląd, iż z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo. Natomiast wymienione w odwołaniu choroby na które cierpi strona, tj. nadciśnienie i cukrzyca, jak zasadnie wskazało Kolegium powszechnie występują w dzisiejszym społeczeństwie, uważane są za choroby cywilizacyjne i zasadniczo nie stanowią przeszkody do wykonywania pracy w większości zawodów. Ważniejsze jest w cenie sądu, aby skarżący wyrażał wolę pracy i poczuwał się do spłaty zaległości, zaprezentowane natomiast poglądy z odwołania i skargi przeczą chęci podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (zob. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008r. w sprawie o sygn. akt I OSK 544/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 stycznia 2007r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 786/06, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 3/11, Lex nr 786775). Konkludując należy podkreślić, iż kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, zaś wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Organ orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego w stanie faktycznym i prawnym rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. m.o.