II SA/Łd 983/09

Dnia 17 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda - Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi E. C. i W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na renowacji zabytkowego parku 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie drugim, a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. solidarnie na rzecz skarżących E. C. i W. C. kwotę 757 (siedemset pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]roku nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Miasta Ł. na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, z 2003 roku, poz. 717 ze zm.) zwanej dalej ustawą o planowaniu, ustalił lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na renowacji (rewitalizacji) zabytkowego parku im. [...] do realizacji w Ł. w rejonie ulic: A– B – C – D (na działkach: nr 188/11, 270/4, 273/3, 273/9, 273/11, 273/14, 273/15, 274/1, 275, 276, 277, 279, 280/9, 288/3, część działek: nr 288/4, 287 i 291 w obrębie S-06), obejmującą: budowę (przebudowę) ciągów pieszych, budowę dojścia do parku od strony ul. D 36 (z odcinkiem pieszo-jezdnym dla zapewnienia dojazdu na posesję) oraz dojścia-dojazdu od strony ul. D 30 (pełniącego funkcję drogi pożarowej z zachowaniem funkcji obsługi posesji) oraz budowę (przebudowę) urządzeń budowlanych parku (sieci elektrycznej i oświetlenia, systemy nawadniania, budowę ogrodzeń). Od powyższej decyzji, w terminie prawem przewidzianym, odwołanie złożyli E. i W. C. (współwłaściciele działki nr 288/3), zarzucając naruszenie: - art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy o planowaniu, przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przynależnego im prawa własności działki położonej w Ł. przy ul. D 30; w szczególności gdy planowane dojście-dojazd do parku od strony ul. D 30 jest kolejnym dojściem, a faktycznym celem wyburzenia domu skarżących jest budowa budynku wielorodzinnego i konieczność zapewnienia dojazdu do garaży w tym budynku; - art. 53 ust. 3 ustawy o planowaniu, poprzez jego niezastosowanie, mimo że organ był zobowiązany do dokonania analizy warunków i zasad zagospodarowania terenu i jego zabudowy; - art. 7, 10, 77 § 1, 80 i 81 oraz 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 ze. zm.) cytowanej dalej jako K.p.a., i wydanie decyzji przed zapoznaniem stron z analizą warunków i zasad zagospodarowania terenu i jego zabudowy, przez co strony zostały pozbawione czynnego udziału w postępowaniu. Ponadto zaskarżonej decyzji wytknięto brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. Pismem z dnia 8 lipca 2009 roku K. B. zgłosił swój udział w postępowaniu w charakterze strony, wywodząc swój interes prawny z faktu bycia właścicielem lokalu nr 11 w budynku położonym w Ł. przy ulicy D 30, z czym wiąże się udział we własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 288/2. K. B. podniósł, iż dojście i dojazd do budynku, w którym znajduje się jego lokal, przebiega przez działkę nr 288/4 a więc projektowany dojazd do parku dotyczy także jego interesu prawnego. W wyniku złożonych odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 50 ust. 1 i 4, art. 51 ust. 1 pkt 2, art. 52, art. 53, art. 54 i art. 56 ustawy o planowaniu w punkcie pierwszym decyzji umorzyło postępowania odwoławcze wszczęte na skutek odwołania K. B. wobec braku przymiotu strony oraz w punkcie drugim utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w odniesieniu do odwołania E. i W. C. W uzasadnieniu w zakresie punktu pierwszego decyzji organ wskazał, iż pismo K. B. wpłynęło w terminie otwartym do wniesienia odwołania dla stron i dlatego SKO w Ł. rozpatrzyło je jako odwołanie. Organ ocenił, iż K. B. nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu, bowiem dojście do jego lokalu przebiega przez działkę nr 288/4, a planowane dojście-dojazd nie zaburzy dotychczasowej funkcji tej działki. Ponadto organ podniósł, iż planowana inwestycja obejmuje jedynie fragment działki nr 288/4, wzdłuż granicy z działką nr 288/3 i 288/1, a zatem teren inwestycji oddzielony jest od działki nr 288/2 znacznym obszarowo fragmentem działki nr 288/4. Stąd organ uznał, iż ewentualne pozbawienie lub utrudnienia dojścia lub dojazdu do lokalu K. B. ma charakter wyłącznie interesu faktycznego, nie zaś interesu prawnego. W odniesieniu do zarzutów odwołania E. i W. C. organ podniósł, iż planowane zamierzenie ma na celu renowację obiektu zabytkowego i jednocześnie podkreślił, iż istotą opieki i ochrony zabytków jest takie postępowanie w stosunku do zabytku, aby został on zachowany w jak najlepszym stanie, a także postępowanie umożliwiające innym osobom dostęp do danego zabytku. Stąd też organ uznał, iż realizacja planowanych dojść od strony ulicy D sprawi, iż park będzie dostępny ze wszystkich ulic kwartału, w którym jest położony i ocenił to zamierzenie pozytywnie z punktu widzenia dostępności do tego zabytku i stworzenia dodatkowych osi widokowych na drzewostan parku. Organ odwoławczy podniósł także, że analiza wymagana treścią art. 53 ust. 3 ustawy o planowaniu znalazła swoje odzwierciedlenie w treści decyzji organu I instancji a żaden przepis nie nakłada obowiązku jej doręczenia stronom i stąd uznał, iż nie doszło do naruszenia prawa. Kolegium uznało również zarzut naruszenia prawa procesowego za bezpodstawny, bowiem wskazało, iż strona była wielokrotnie zapoznawana pisemnie lub osobiście z koncepcją renowacji parku oraz informowana o przebiegu postępowania. Organ odwoławczy przyznał, iż wprawdzie w trakcie postępowania przed organem I instancji ani po jego zakończeniu skarżący nie byli wzywani do wypowiedzenia się co do zebranego materiału, lecz stwierdził, iż z akt sprawy wynika, iż udział strony w postępowaniu pozwala uznać, że skarżący nie byli pozbawieni możliwości udowodnienia swoich twierdzeń. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu winna chronić interesu osób trzecich, jednakże jedynie w takim stopnie, w jakim te interesy mogą być taką decyzją zagrożone. Zaznaczył, iż kwestionowana decyzja ma na celu tylko ocenę zgodności zamierzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Powyższe rozstrzygnięcie w ustawowym terminie zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. E. i W. C., wnosząc o uchylenie decyzji w punkcie drugim. Skarżący ponowili zarzuty zawarte w odwołaniu, a ponadto wskazali na naruszenie § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. 2003 r., nr 164, poz. 1588) przez nie doręczenie skarżącym mapy nieruchomości stanowiącej część graficzną decyzji oraz brak na mapie podpisu osoby uprawnionej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wnosząc o uznanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji jako integralnej części odpowiedzi na skargę i stwierdzając jednocześnie, iż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzją ją poprzedzająca nie naruszyły prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Przeprowadzając kontrolę, Sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może również zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.), jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia jak również daje podstawę do wznowienia postepowania. Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]roku, w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku nr [...], ustalającej lokalizację inwestycji celu publicznego polegającej na renowacji (rewitalizacji) zabytkowego parku im. [...] do realizacji w Ł. w rejonie ulic: A– B – C – D (na działkach: nr 188/11, 270/4, 273/3, 273/9, 273/11, 273/14, 273/15, 274/1, 275, 276, 277, 279, 280/9, 288/3, część działek: nr 288/4, 287 i 291 w obrębie S-06), obejmującą: budowę (przebudowę) ciągów pieszych, budowę dojścia do parku od strony ul. D 36 (z odcinkiem pieszo-jezdnym dla zapewnienia dojazdu na posesję) oraz dojścia-dojazdu od strony ul. D 30 (pełniącego funkcję drogi pożarowej z zachowaniem funkcji obsługi posesji) oraz budowę (przebudowę) urządzeń budowlanych parku (sieci elektrycznej i oświetlenia, systemy nawadniania, budowę ogrodzeń). Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm.) zwanej dalej ustawą o planowaniu, zaś postępowanie organu reguluje ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 ze. zm.) dalej jako K.p.a. Stosownie do treści art. 50 ust. 1 ustawy o planowaniu, inwestycja celu publicznego jest lokalizowana na podstawie planu miejscowego, a w przypadku jego braku, w drodze decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Zasadniczym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy organy prawidłowo zakwalifikowały całe zamierzenie inwestycyjne jako inwestycję celu publicznego, co ma fundamentalne znaczenie dla stron, wywołuje bowiem istotne konsekwencje w zakresie uproszczenia procedury, wzmocnienia trwałości decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego jak i skutków decyzji ustalającej lokalizację, choćby w zakresie możliwości wywłaszczenia nieruchomości (art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami). W myśl art. 2 pkt 5 cytowanej ustawy, zawierającego definicję legalną, przez inwestycję celu publicznego należy rozumieć działania o znaczeniu lokalnym (gminnym) i ponadlokalnym (powiatowym, wojewódzkim i krajowym), stanowiące realizację celów, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zauważyć przy tym należy, że wydawanie decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego jest wyjątkiem od zasady, dlatego też dla objęcia inwestycji zakresem stosowania przepisów dotyczących lokowania inwestycji celu publicznego niezbędne jest wykazanie, że inwestycja spełnia wymagane przepisami przesłanki, przy czym przesłanek tych nie wolno interpretować w sposób rozszerzający. Przyjmuje się, że do uznania inwestycji za inwestycję celu publicznego nie wystarczy funkcjonalne powiązanie jej z inwestycją realizującą cel publiczny wprost, tak że w rezultacie tworzyłyby pewną całość. Jedyną możliwością objęcia decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego inwestycji nie realizującej wprost celu publicznego jest faktyczna niemożność przeprowadzenia bez niej inwestycji głównej. Nadto do inwestycji celu publicznego może być zaliczone tylko takie zamierzenie, które jest technicznie konieczne do realizacji celu publicznego, nie zaś takie, które ma mu tylko sprzyjać, bądź tylko realizację takiego celu ułatwiać ( por. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz pod red. Z. Niewiadomskiego, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2008, str. 365 i nast.). W myśl art. 6 pkt 5 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, celem publicznym jest opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ stwierdził, że planowane zamierzenie mające na celu renowację (rewitalizację) obiektu zabytkowego, jakim jest wpisany do rejestru zabytków park im. [...] w Ł., ocenić należy jako realizujące cel publiczny. Zdaniem organu, niewątpliwie można również przypisać inwestycji znaczenie lokalne, co łącznie pozwala na uznanie, że planowane zamierzenie inwestycyjne, z uwagi na jego charakter i zakres, jest inwestycją celu publicznego. Nie kwestionując co do zasady możliwości zakwalifikowania inwestycji polegającej na renowacji zabytkowego parku jako spełniającej przesłanki art. 6 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jednak uszło uwadze organu, że decyzją objęty jest znacznie szerszy zakres działań polegających min. na budowie dojścia do parku od strony ul. D 36 ( z odcinkiem pieszo - jezdnym dla zapewnienia dojazdu na posesję) oraz dojścia – dojazdu ( pełniącego funkcję drogi pożarowej z zachowaniem funkcji obsługi posesji ) od strony ul. D 30, a więc na zabudowanych działkach (jak wynika to z dokumentów np. wniosek, mapa) nie wpisanych do rejestru zbytków i stanowiących własność lub współwłasność osób trzecich min. skarżących. W kontekście akcentowanej przez skarżących, a nie kwestionowanej, dotychczasowej dostępności parku, zarówno w zakresie dojazdu jak i dojść od strony ulic: A, B i C, nie można uznać za wystarczające uzasadnienie dla zaliczenia tej części inwestycji (budowy nowych dojść – dojazdów) jako celu publicznego (opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki...), ogólnikowymi sformułowaniami o pozytywach z punktu widzenia dostępności parku, czy też stworzenia dodatkowych osi widokowych na drzewostan parku. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje, że w sytuacji, gdy lokalizacja inwestycji celu publicznego będzie musiała naruszać prawo własności osób trzecich, czy też w jakikolwiek sposób prowadzić do ograniczenia prawa własności, to obowiązkiem organu jest szczegółowe i wyczerpujące wyjaśnienie okoliczności sprawy w zakresie niezbędności realizacji inwestycji w proponowanym zakresie i miejscu, z należytym wyważeniem miedzy interesem publicznym a interesem indywidualnym, a następnie wykazanie tejże niezbędności w uzasadnieniu decyzji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn.akt VIII SA/Wa 72/07, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 372505, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2007 r., sygn.akt II SA/Kr 854/06, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 460749, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2006 r., sygn.akt IV SA/Wa 2074/05, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 222289 ). W ocenie Sądu, zarówno uzasadnienie kwestionowanej decyzji jak i sposób procedowania wynikający z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych czyni zasadnym zarzuty skargi co do nienależytego wyjaśnienia, z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia co do celu inwestycji, jej niezbędności jak również ochrony interesów osób trzecich. Za zasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 53 ust. 3 ustawy o planowaniu. W szczególności nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, że analiza, o której mowa w art. 53 ust. 3 ustawy o planowaniu, znajduje swoje odzwierciedlenie w treści decyzji w sytuacji, gdy brak jest w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego dokonanie takiej analizy w toku postępowania, tak jak stanowi to cytowany przepis. Brak prawidłowej analizy uniemożliwia ocenę stanu faktycznego terenu, na którym przewiduje się realizację inwestycji, co akcentują skarżący, podnosząc niewspółmierność naruszenia ich interesu, dla osiągnięcia celu, który nie jest niezbędny z punktu widzenia interesu publicznego. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wydał, a organ odwoławczy zaaprobował decyzję bez dokonania uzgodnień prawem wymaganych, co daje podstawę do wznowienia postępowania. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji I instancyjnej wskazano, że decyzja została uzgodniona z organami, o których mowa w art. 53 ust. 4 pkt 2 i 9 ustawy o planowaniu, to jednak, jako potwierdzenie tegoż przywołano: postanowienie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Ł. z dnia [...]r. znak: [...] (łącznie z postanowieniem z dnia [...]r. znak: [...]o sprostowaniu) a także opinię Zarządu Dróg i Transportu z dnia [...] r. znak: [...]. Tymczasem nie budzi wątpliwości ani w doktrynie, ani też w orzecznictwie odmienność skutków prawnych współdziałania organów w formie opinii i uzgodnienia ( por. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Komentarz pod red. Z. Niewiadomskiego, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2008, str. 213,424, uchwała NSA z dnia 15 lutego 1999 r. sygn. akt OPK 14/98, ONSA 1999/3/80, wyrok NSA z dnia 13 października 1997 r. sygn. akt II SA 203/97, ONSA 1998/4/120). W szczególności, uzgodnienie aktu polega na wyrażeniu zgody na konkretną treść proponowanego rozstrzygnięcia, co następuje w trakcie postępowania dotyczącego wydania tego aktu i uzgodnienie to jest wiążącą formą wpływania przez organ uzgadniający na wydawanie aktów przez organ prowadzący postępowanie. Natomiast opinia nie wiąże organu rozstrzygającego sprawę, powinien on tylko rozważyć argumenty zawarte w opinii i dokonać ich swobodnej oceny. Tym samym, wbrew twierdzeniu organu, nie można utożsamiać opinii Zarządu Dróg i Transportu z dnia [...]r. z uzgodnieniem wymaganym przepisem art. 53 ust. 4 pkt 9 ustawy o planowaniu. Ponadto nie dokonano uzgodnienia w myśl art. 53 ust. 4 pkt 8 cytowanej ustawy, brak jest również dokumentu wskazującego na zastosowanie art. 53 ust 5 c, choć zarówno z akt sprawy, jak i z treści decyzji wynika, ze na terenie przedmiotowego parku znajdują się pomniki przyrody, co ma ten skutek, że rodzi konieczność wystąpienia o stosowne uzgodnienie. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien wszechstronnie wyjaśnić okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia, stosownie do wskazanych wyżej motywów a w szczególności dokonać badania przesłanek, pozwalających na stwierdzenie, czy całe planowane zamierzenie można zakwalifikować jako inwestycję celu publicznego i stosownie do wyników wydać właściwe rozstrzygnięcie, bacząc przy tym na przestrzeganie fundamentalnych zasad procedowania, wynikających z art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 K.p.a. a także przepisów art. 53 ust 3,4 i 5 ustawy o planowaniu. Z wyżej wskazanych powodów Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c, art. 135 p.p.s.a., mając na względzie zakres zaskarżenia. O zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku w oparciu o regulację art. 200 ustawy. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. m.ch.