II SAB/Łd 39/13

Dnia 27 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.i L. i P. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi A. L. i P. L. na bezczynność Wójta Gminy G. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. LS Skargą z dnia 18 lutego 2013r. A. L. i P. L. zaskarżyli do sądu administracyjnego bezczynność Wójta Gminy G. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił ww. skargę z uwagi na nieusunięcie braków skargi, w tym przez nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 18 czerwca 2013r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje, uzupełnione przez skarżących w dniu 1 sierpnia 2013r. (data wpływu do sądu) nie potwierdziły, że ich sytuacja materialna uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, iż oświadczenie skarżących, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za daleko niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie niewielkich dochodów i bardzo lakoniczne uzasadnienie, w którym skarżący powołali się przede wszystkim na konieczność spłaty kredytu. Nie wskazano w nim natomiast na inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. Pomimo wezwania skarżących do uzupełnienia informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i możliwościach płatniczych skarżący nie przedstawili części z żądanych informacji (m.in. odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych w dwóch ostatnich latach, jak też dokumentów bankowych), co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy wskazał natomiast, że sytuacja majątkowa skarżących jest w rzeczywistości lepsza, niż przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący spłacili bowiem w całości kredyt udzielony na zakup samochodu. Z kolei kredyt w wysokości 50.000 zł, zaciągnięty na budowę domu, w zasadzie również został spłacony, gdyż na dzień 7 czerwca 2013r. do spłaty pozostało im tylko 1.076,62 zł kapitału. Trudno w takiej sytuacji dać wiarę twierdzeniom, że skarżący utrzymywali się i spłacali zobowiązania kredytowe pożyczając od krewnych środki na ten cel. Ponadto sama okoliczność spłacania kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Nie zasługuje bowiem na akceptację pogląd, że zaciągnięcie przez stronę kredytów na okres kilku lat, skutkujące obowiązkiem uiszczania comiesięcznych rat, powoduje po stronie tej osoby powstanie prawa do odstąpienia od regulowania innych zobowiązań. Pismem z dnia 9 sierpnia 2013r. A. L. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2013r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca oświadczyła, iż wraz z mężem rezygnują z przyznania im prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu, natomiast w dalszym ciągu podtrzymują wniosek o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Oznacza to, iż skarżący zobowiązani byli do wykazania, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Tymczasem przedstawione przez skarżących informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie mają środków na opłacenie zarówno kosztów sądowych, jak też ustanowienia adwokata, czy radcy prawnego z wyboru. Jak wynika z formularza PPF z dnia 2 lipca 2013r. wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema uczącymi się córkami. Skarżący posiadają dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolną o powierzchni 1,26 ha i działkę o powierzchni 54 a. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że z uwagi na brak dochodów P. L. wyjechał za granicę w poszukiwaniu pracy. Korzystają ze wsparcia finansowego rodziny, spłacają kredyty – ok. 1.200 zł miesięcznie. Natomiast w załączeniu do pisma z dnia 29 lipca 2013r., będącego wykonaniem zarządzenia Referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., skarżący złożyli nowe, podpisane przez oboje małżonków, oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z którego wynika, że skarżący P. L. podjął pracę i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 3.040 zł miesięcznie. Załączono również informację z banku o całkowitej spłacie kredytu udzielonego na zakup samochodu i zwrotnym przeniesieniu prawa własności. Odnosząc się do pozostałych elementów wezwania skarżący wnieśli o skonkretyzowanie tych wytycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się w związku z tym z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku, chociażby częściowe, może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy i może podstawą do jego odmowy (por. postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 1073/12; z dnia 18 grudnia 2012r., I OZ 929/12; z dnia 1 sierpnia 2012r., sygn. akt I OZ 548/12 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z powyższym należy podzielić pogląd wyrażony przez Referendarza sądowego, zgodnie z którym treść wezwania do wykonania zarządzenia z dnia 17 lipca 2013r. została sformułowana w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości. Nie było zatem uzasadnione żądanie skarżących o skonkretyzowanie wytycznych w nim zawartych. Natomiast nie ulega wątpliwości, iż brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem Referendarza sądowego uniemożliwia dokonanie faktycznej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby częściowych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wskazać należy, iż w niniejszej sprawie skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnili przede wszystkim okolicznością spłaty zaciągniętego kredytu. Jednakże obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Niezależnie jednak od powyższego wskazać należy, iż zobowiązania skarżących względem instytucji finansowych zostały praktycznie w całości zaspokojone, bowiem skarżący spłacili w całości kredyt udzielony na zakup samochodu, natomiast na dzień 7 czerwca 2013r. do spłaty kredytu w wysokości 50.000 zł, zaciągniętego na budowę domu, pozostało im tylko 1.076,62 zł, co wynika z załączonego do formularza PPF z dnia 2 lipca 2013r. bankowego zawiadomienia o najbliżej spłacie kredytu. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżących wyjaśnienia, przy jednoczesnym braku realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem Referendarza sądowego, uniemożliwiają faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy powołane przez nich okoliczności wskazują, że rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego oraz kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która nie podaje wszystkich informacji niezbędnych dla oceny jej sytuacji finansowej. Nie sposób nie zauważyć, że skarżąca A. L., wnosząc sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2013r., nie legitymowała się stosownym pełnomocnictwem do działania w imieniu męża P. L. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże skarżący P. L. zatwierdził czynności procesowe podejmowane przez żonę A. L. w zakresie ubiegania się o prawo pomocy, podpisując pismo z dnia 29 lipca 2013r., stanowiące odpowiedź na wezwanie Referendarza sądowego do nadesłania niezbędnych informacji, jak również załączony formularz PPF. Nie ma zatem przeszkód, uniemożliwiających rozpoznanie przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy dla obojga skarżących bowiem stosownie do art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc w całości, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Nie ma zatem możliwości zaskarżenia takiego orzeczenia w części. Zgodnie z powołanym już wyżej art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym albo w zakresie częściowym, o czym decyduje Sąd na podstawie dokumentów przedstawiony przez wnioskodawcę. Z uwagi na to, że w świetle wcześniejszych rozważań wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. LS