II SAB/Łd 44/13

Dnia 10 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. Ś. i Z. Ś. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. w przedmiocie legalności wybudowania budynku magazynowego p o s t a n a w i a : - odmówić przyznania prawa pomocy. ko Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, iż jest jednostką administracji rządowej, lecz nie ma zapewnionej obsługi prawnej, a w budżecie nie ma środków finansowych na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż na rachunku bankowym jednostki zgromadzone zostały środki w wysokości 11.590,95 zł. Organ wskazał również kwotę 498.235,24 zł jako wysokość straty za ostatni rok obrotowy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 roku odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, z zachowaniem terminu, złożył sprzeciw od tego postanowienia wnioskując o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca wskazał, że na rachunku bankowym organu znajduje się kwota ponad 11.000 zł, jednak w planie wydatków bieżących organ nie ma zabezpieczonych środków finansowych na skorzystanie z jakiejkolwiek obsługi prawnej, a także nie ma żadnej możliwości dokonania zmian w planie wydatków. Z powodu ograniczonego budżetu środki finansowe, które posiada Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego na rachunku bankowym są przeznaczone tylko i wyłącznie na wydatki zapisane w planie wydatków bieżących na rok 2013. Organ nie posiadał i nie posiada obsługi prawnej, nie zatrudnia i nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Organ kilkakrotnie występował o dofinansowanie budżetu w celu zatrudnienia osoby z wykształceniem prawniczym, a także na dofinansowanie w ramach bieżących wydatków na obsługę prawną organu. Każdy wniosek kończył się odmową przyznania dotacji na zwiększenie zatrudnienia. Organ jest całkowicie pozbawiony profesjonalnej obsługi prawnej, jak i profesjonalnego zastępstwa procesowego i nie ma jakiejkolwiek możliwości realizowania przysługującego mu prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a. ), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek strony skarżącej podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe, sąd musi dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Nawet zerowy stan rachunków bankowych czy kasy na dzień składania wniosku nie jest wystarczający dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Powołane tezy znajdują swoje potwierdzenie w orzecznictwie (por. np. postanowienia NSA z dnia 23 listopada 2012 roku, II FZ 887/12; z dnia 4 września 2012 roku, I GZ 180/12; z dnia 30 lipca 2012 roku, II FZ 443/12; z dnia 19 marca 2012 roku, II FZ 199/12 i inne, wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd w sprawie niniejszej w pełni podziela. Uwzględniając powyższe uwagi Sąd uznał, że wniosek organu o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Fakt posiadania na koncie bankowym kwoty ponad 11.000 zł wyklucza przychylenie się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Organ w treści sprzeciwu wskazywał, iż środki te są zabezpieczone na inny cel i nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów skorzystania z obsługi prawnej. Argumentu tego Sąd jednak nie podzielił z tego powodu, iż organ musi mieć w swoim budżecie przeznaczoną odpowiednią kwotę o charakterze rezerwowym na niezaplanowane wydatki, z których środki mógłby przeznaczyć na ten cel. Prawo pomocy jest formą pomocy podmiotom najuboższym. Tymczasem, zdaniem Sądu, za podmiot taki nie można uznać organu administracji, który na swoim koncie ma do dyspozycji kwotę ponad 11.000 zł. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2012 roku, II FZ 887/12). Sąd z uwagi na regulację zawartą w art. 6, a także art. 140 § 1 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do przyznania organowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, nie mają uzasadnienia obawy organu, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (por. np. postanowienia NSA: z dnia 27 września 2004 roku, FZ 330/04; z dnia 28 września 2004 roku, FZ 246/04). Rzeczą organu jest zatrudniać pracowników posiadających wiedzę wystarczającą do reprezentowania jego interesów w postępowaniu przed sądem lub przeszkolić w takim zakresie tych już zatrudnianych pracowników. Konkludując Sąd ocenił, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ko