III SA/Łd 1035/13

Dnia 20 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania stronie skarżącej "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. k.p. "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca podała, że przedmiotem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest sprzedaż hurtowa wyrobów farmaceutycznych. Wskazała przy tym, że jej kapitał własny wynosi – 8.271.255,68 zł. Wartość środków trwałych (inwestycje w realizacji) zamyka się kwotą 919.287,62 zł. Ponadto w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości -1.040.515,87 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała dodatkowo, że nie posiada zdolności finansowej do opłacenia kosztów sądowych. Nie posiada środków na kontach bankowych ani też płynnych wartości majątkowych, które mogłyby spowodować w miarę szybki przypływ gotówki. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 29 października 2013 r. wezwano stronę do nadesłania wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za 2012 rok oraz wskazania źródła i kwoty środków przeznaczanych na finansowanie bieżącej działalności Spółki wraz z podaniem miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych na ten cel - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki wyjaśniła, że według informacji uzyskanej od Spółki nie prowadzi ona w chwili obecnej działalności i w związku z tym nie generuje przychodów. Nie posiada lokat bankowych, na rachunku bankowym nie ma żadnych środków. Ponadto nie posiada środków na finansowanie bieżącej działalności i z tego powodu jej nie prowadzi. Wskazano, że sytuacja finansowa Spółki nie uległa zmianie w stosunku do stanu wynikającego z załączonego bilansu. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 10 grudnia 2013 r. do Sądu wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu pisma strona wskazała, że przedłożyła sprawozdanie finansowe Spółki za 2012 r., w tym bilans oraz rachunek zysków i strat, z którego wynika, że na koniec 2012 r. strona poniosła stratę w wysokości 1.040.515,87,- zł. Ponadto wyjaśniono, że Spółka nie prowadzi w tej chwili działalności gospodarczej i w związku z tym nie osiąga przychodów, nie posiada lokat bankowych, więc nie jest w stanie przedstawić wyciągów bankowych obrazujących stan tych lokat. Strona oświadczyła również, że na rachunku bankowym nie posiada żadnych środków finansowych. Zdaniem Spółki ze sprawozdania w oczywisty sposób wynika, że Spółka na koniec 2012 r. miała ogromna stratę, która uniemożliwiała dalsze funkcjonowanie. W chwili obecnej Spółka nie prowadzi żadnej działalności, czego nie może wykazać dokumentami. W ocenie strony złożone sprawozdanie finansowe wraz z oświadczeniem stanowią dostateczną podstawę do oceny sytuacji finansowej i pozwalają uznać, że strona nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącej spółki – określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym także spółce cywilnej, może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom. Przede wszystkim strona skarżąca nie ujawnia swego stanu majątkowego, czym skutecznie pozbawia sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jej wniosku. Najistotniejsze znaczenie ma kwestia ujawnienia stanu środków zgromadzonych na posiadanych przez stronę rachunkach bankowych oraz operacji dokonywanych za pośrednictwem tych rachunków. We współczesnych realiach gospodarczych informacje te stanowią zasadnicze (choć nie jedyne) źródło wiedzy o zakresie prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Mają zatem kluczowe znaczenie przy ustalaniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Przypomnieć w tym miejscu należy, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek dokonania oceny, czy wnioskodawca posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd może jednak dokonać oceny wniosku strony, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, tylko wtedy, gdy to sama strona ujawni rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca Spółka konsekwentnie odmawia sądowi wglądu do wyciągów z rachunków bankowych, wykorzystywanych przez nią w prowadzonej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 29 października 2013 r. wzywające do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową strony (k. 51) Spółka nadesłała jedynie rachunek zysków i strat za okres 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. sporządzony przez Biuro Rachunkowe Spółka nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych oraz nie złożyła zeznania podatkowego za 2012 r., jak również nie wskazała źródła i kwoty środków przeznaczonych na finansowanie bieżącej działalności. Do wniesionego sprzeciwu Spółka nie załączyła nowych dokumentów świadczących o jej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Sąd podkreśla, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a w konsekwencji z ponoszeniem kosztów z tym związanych. Zauważyć także należy, że dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA sygn. II GZ 751/13 z dnia 18 grudnia 2013 r., II GZ 680/13 z dnia 29 listopada 2013 r., publ. CBOIS). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I FZ 10/10), w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy skarżąca spółka, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wykazała okoliczności, o których stanowi przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. W związku z faktem, że Spółka uchyliła się od udokumentowania swojej obecnej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które gdy chodzi o wpis sądowy wynoszą 2789 zł. Samo oświadczenie Spółki nie jest dla Sądu miarodajne. Jak już powyżej wskazano, to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej strony. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. k.p.