III SA/Łd 1039/17

Dnia 7 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 roku sprawy ze skargi R. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł., ul. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej R. M. z urzędu. III SA/Łd 1039/17 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...], którym oddalono jako nieuzasadnioną skargę na czynności egzekucyjne, polegające na zajęciu świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dokonane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] o numerach [...] i [...]. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 54 § 1 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) [dalej u.p.e.a.]. Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy wynikało, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] Inspektorat w [...] wystawił na R. M. tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...], obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za maj i czerwiec 2016 r., które następnie skierował do Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] celem przymusowego wykonania obowiązków nimi objętych. Odpisy ww. tytułów wykonawczych zobowiązany otrzymał 03.03.2017 r. za pośrednictwem operatora pocztowego wraz z zawiadomieniami z [...] o numerach [...] i [...] o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Pismem z 28.03.2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził skuteczność środka egzekucyjnego. R. M. złożył do Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] skargę na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniami z [...]. W złożonym środku zaskarżenia wniósł o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu ww. skargi zobowiązany podniósł, że otrzymane tytuły wykonawcze nie powinny stanowić podstawy do egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podniósł, iż jest zaskoczony wszczętym postępowaniem egzekucyjnym, gdyż nic mu nie wiadomo aby był dłużnikiem ZUS. Wyjaśnił przy tym, że po wypadku w 2011 roku systematycznie leczy się w poradniach specjalistycznych i ze względu na stan zdrowia nie może pracować, a wypłacane przez ZUS świadczenie jest jedynym źródłem utrzymania. R. M. złożył ponadto prośbę o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi z uwagi, iż zastosowane zajęcie świadczenia stanowi zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Po rozpatrzeniu przedmiotowego środka zaskarżenia, Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] postanowieniem z [...] oddalił skargę jako nieuzasadnioną stwierdzając, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu wypłacanego zobowiązanemu świadczenia z ubezpieczenia społecznego została dokonana zgodnie z przepisami u.p.e.a. Podkreślił przy tym, iż skarga na czynności organu egzekucyjnego, wniesiona na podstawie art. 54 u.p.e.a., służy zaskarżeniu czynności o charakterze wykonawczym i w jej ramach można podnosić tylko zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności. Analizując prawidłowość zaskarżonej czynności egzekucyjnej, organ egzekucyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości w swoim działaniu, a także braków formalnych w wykorzystanym zawiadomieniu. R. M. złożył na powyższe zażalenie, wnosząc o uchylenie postanowienia w całości oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu środka zaskarżenia zobowiązany podniósł, że Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] nie rozpatrzył wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego rozpatrzenia skargi. Podniósł ponadto naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez brak oceny czy zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy w sytuacji gdy pozbawia zobowiązanego szans na egzystencję. Skarżący stwierdził także, że nie ma pewności czy zawiadomienia zawierały wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i czy procedura zastosowania zakwestionowanego środka egzekucyjnego była zgodna z przepisami. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] zaskarżonym postanowieniem z [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a ww. ustawy, a jednym z takich środków, jest egzekucja ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. Dlatego też nie może budzić żadnych wątpliwości legalność samego zajęcia świadczenia wypłacanego przez organ rentowy zobowiązanemu. Dalej organ wskazał, że w analizowanej sprawie zawiadomienia z [...] o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zostały doręczone R. M. 03.03.2017 r. w trybie art. 43 k.p.a. wraz z odpisami tytułów wykonawczych z [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] nie dopatrzył się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności egzekucyjnej, ponieważ zastosowany przez organ egzekucyjny druk zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków, stanowiącemu załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z 22.08.2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1339). Odnosząc się do zarzutu zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego organ odwoławczy zauważył, że czynność zajęcia egzekucyjnego ma charakter wykonawczy, konkretny, faktyczny i nie może być zaskarżona poprzez inny środek prawny przewidziany w u.p.e.a. Organ nadzoru podzielił pogląd utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów I I II instancji jest ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W świetle powyższego organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że poprzez wniesienie skargi na czynności o charakterze wykonawczym strona uzyskała ochronę w zakresie formalnym. Natomiast zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie został oceniony, gdyż wykracza poza zakres kognicji organu I instancji w niniejszej sprawie. Tym samym, zdaniem organu, brak było podstaw do uwzględnia zarzutów, zawartych w zażaleniu - naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W związku z powyższym, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] prawidłowo oddalił skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu - zawiadomieniami z [...] świadczenia wypłacanego zobowiązanemu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dokonaną w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...]. Skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] złożył R. M. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez brak odpowiedniej oceny czy zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy, ponieważ organ odwoławczy przyjął, że zbytnia uciążliwość środka egzekucyjnego może być badana wyłącznie przy zarzutach wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a. i nie w skardze na czynności organu egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego zarzuty dotyczą tytułów wykonawczych, a nie późniejszych czynności egzekucyjnych, których nie da się przewidzieć. Skarżący podtrzymał także, wątpliwości czy zawiadomienia zawierały wszystkie elementy, których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i czy procedura zastosowania zakwestionowanego środka egzekucyjnego była zgodna z jej przepisami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik strony skarżącej popierał skargę i wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Jednocześnie przekazał pismo procesowe, w którym wnosił o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w [...], dotyczącego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.] przewiduje, że sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie natomiast do regulacji art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając pod kątem opisanych wyżej kryteriów zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] oddalające skargę na czynności egzekucyjne, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) [dalej u.p.e.a.], zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i § 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W literaturze i orzecznictwie panuje zgoda co do tego, że skargę, o której mowa, zobowiązany może wnieść na czynności o charakterze faktycznym (zob. np. A. Skoczylas, [w:] System Prawa Administracyjnego, tom 9, Prawo procesowe administracyjne, pod. red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2014r., s. 481) i to tylko takie, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia (por. np. wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r. sygn. II FSK 2988/11). W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyrok NSA z 5 marca 2015 r. sygn. II FSK 290/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej - opisany powyżej - ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego, czy też zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów (środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego - zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia; z tych względów nie może być podstawą skargi na czynności egzekucyjne zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ponieważ jest to podstawa zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r. sygn. II FSK 749/13). Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (tak m.in. w wyroku NSA z 24 października 2014 r. sygn. II GSK 1377/13). Zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Stosownie do § 2 cytowanego przepisu, zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu Wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w związku z rozpoznaniem skargi na czynności egzekucyjne. Z uwagi na powyższe rozpoznając skargę organ I jak i II instancji zasadnie ograniczył się do rozpoznania podnoszonych przez skarżącego zarzutów związanych z zajęciem praw majątkowych, stanowiących w analizowanym przypadku świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ I instancji prawidłowo oddalił skargę na czynności egzekucyjne związane z zajęciem innej wierzytelność pieniężnej ponieważ działanie organu egzekucyjnego w zakresie zastosowania i zrealizowania wskazanego środka egzekucyjnego było zgodne z ww. przepisami. Tym samym za zgodne z prawem należało również uznać zaskarżone rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Nie sposób dopatrzeć się także uchybień formalnych w zaskarżonej czynności egzekucyjnej ponieważ zastosowany przez organ egzekucyjny druk zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków, stanowiącemu załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z 22.08.2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1339). Stwierdzić zatem należy, iż czynność egzekucyjna Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], polegającą na zajęciu świadczenia ZUS należnego skarżącemu dokonana została prawidłowo. Prawidłowe jest zatem tez rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie wyjaśniła na rozprawie w jaki sposób rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od toczącego się postępowania cywilnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1715). R.T.