III SA/Łd 1067/12

Dnia 5 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku C. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia części opłaty karnej za zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a : 1) oddalić wniosek w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych; 2) przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. k.p. W dniu 7 listopada 2012 roku C. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia części opłaty karnej za zajęcie pasa drogowego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji skarżąca zawarła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 20 grudnia 2012 roku do akt sprawy wpłynął wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 42 m2. Źródło utrzymania skarżącej stanowi emerytura w kwocie 1.100 zł miesięcznie oraz dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca w przedłożonym oświadczeniu wskazała, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Nadmieniła natomiast, iż ponosi koszty bieżącego utrzymania do których zaliczyła m.in.: czynsz – 330 zł, gaz – 40 zł, energię elektryczną – 45 zł, inne media – 150 zł, leki – 300 zł oraz koszty wyżywienia w wysokości około 600 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku Cz. N., oddalił wniosek w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W dniu 17 lutego 2013 roku od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Zaskarżając postanowienie w części (pkt 1) tj. oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podniosła, iż ustalając wysokość miesięcznych dochodów (tj. kwota 2100 zł) nie wzięto pod uwagę jej podeszłego wieku i związanych z tym wyższych, niż przeciętne wydatków ponoszonych na leczenie. Skarżąca nadmieniła, że oprócz wydatków na leczenie ponosi również koszty związane z bieżącym utrzymaniem (tj. czynsz, opłaty za media itp.). Koszty te w chwili obecnej są bardzo wysokie, co powoduje, że wygospodarowanie kwoty 200,00 zł przy uzyskiwanych dochodach, jest w ocenie skarżącej niemożliwe. Wskazała, że zdarzają się miesiące, w których po opłaceniu wszystkich należności nie posiada środków finansowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270)- dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym ustanowienie adwokata należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów (wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika), które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca wykazała, iż uzyskiwane przez nią dochody i ponoszone wydatki nie pozwalają na skorzystanie we własnym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca nie wykazała natomiast, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżąca taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika, iż skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jej dochód stanowi emerytura w wysokości 1.100 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie w wysokości 1.000 zł miesięcznie, jakie uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (tj. łącznie kwota 2.100 zł miesięcznie). Ponadto skarżąca wskazała, iż posiada lokal mieszkalny o powierzchni 42 m2 , nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Nadmieniła natomiast, iż ponosi koszty bieżącego utrzymania do których zaliczyła m.in.: czynsz – 330 zł, gaz – 40 zł, energię elektryczną – 45 zł, inne media – 150 zł, leki – 300 zł oraz koszty wyżywienia w wysokości około 600 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała również, że ze względu na swój podeszły wiek ponosi większe, niż przeciętne wydatki na leczenie, a obecne koszty utrzymania są tak wysokie, że wygospodarowanie kwoty 200,00 zł przy obecnych dochodach jest niemożliwe. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącą informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach dają podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie uiścić koszty sądowe, w tym zarówno wpis od skargi w wysokości 200,00 zł, jak również inne przyszłe ewentualne koszty postępowania (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, ewentualny wpis od skargi kasacyjnej), które będą rozłożone w czasie. Należy przy tym również podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Tym samym w świetle przedstawionych okoliczności, biorąc po uwagę obecną stabilną sytuację finansową skarżącej, opartą o stałe źródła dochodu, nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania. Zestawienie bowiem dochodów skarżącej, wynikających z oświadczenia (2100 zł miesięcznie) ze wskazanymi wydatkami (1465 zł) przeczy stawianej przez skarżącą tezie o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała większych (jak twierdzi), niż przeciętne wydatków na leczenie(przede wszystkim lekarstw), Sąd natomiast uwzględnił wydatli na leki we wskazanej kwocie 300 zł. Nie wykazała również, aby oprócz wskazanych w oświadczeniu stałych wydatków (tj. czynsz – 330 zł, gaz – 40 zł, energię elektryczną – 45 zł, inne media – 150 zł, leki – 300 zł oraz koszty wyżywienia w wysokości około 600 zł miesięcznie) ponosiła jakiekolwiek inne dodatkowe wydatki, czy zobowiązania finansowe. W konsekwencji w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawczyni świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżąca nie dowiodła, że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. k.p.