III SA/Łd 1102/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią alergicznego zapalenia skóry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A.D. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia lub jego następstw wywołanych przez substancje chemiczne. W dniu 16 lutego 2012r. G. W. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie skarżącą podniosła, że z uwagi na to, iż w trzech sprawach jej skargi na decyzje Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. zostały oddalone, nie jest w stanie pokryć kosztów związanych ze sporządzeniem skarg kasacyjnych, gdyż wpłynęłoby to istotnie na jakość poziomu życia jej rodziny. Skarżąca powołała się na okoliczności i zarzuty związane z postępowaniem prowadzonym przez organy administracji. Stwierdziła nadto, że koszty chorób zawodowych trwających od ponad 10 lat, długotrwałe przebywanie na zwolnieniach lekarskich, znacznie obniżające dochody, koszty postępowań w sprawie chorób zawodowych, w tym poniesione w sprawie o sygn. akt II OSK 1740/10, spowodowały, że nie ma oszczędności mogących pokryć koszty sporządzenia skarg kasacyjnych przez radcę prawnego lub adwokata w trzech sprawach, w sytuacji gdy jej średnie wynagrodzenie wynosi 1.100 zł netto, a wspólny dochód netto 3.832 zł. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem J. W. i synem D. W. (25 lat). Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 44,5 m2. Na dochody gospodarstwa domowego, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, składają się: dochody skarżącej z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.500 zł brutto oraz emerytura męża skarżącej w wysokości 3.332 zł brutto. Syn jest bezrobotny. Skarżąca podała także, że dysponuje oszczędnościami pieniężnymi w wysokości 4.000 zł. Mąż skarżącej jest właścicielem mieszkania o powierzchni 47 m2 oraz działki w T. o powierzchni 2.191 m2. Koszty utrzymania mieszkania i działki męża wynoszą ponad 800 zł miesięcznie, zaś koszty utrzymania wspólnego mieszkania małżonków – 950 zł. Skarżąca podniosła także, że zarówno ona, jak i jej mąż, ponoszą koszty zakupu leków łącznie w wysokości około 400 zł. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, iż kwota różnicy 1000 zł pomiędzy dochodem brutto 4800 zł a dochodem netto 3832 zł stanowi zaliczkę na podatek dochodowy, ubezpieczenie emerytalne i zdrowotne. Po odliczeniu stałych kosztów utrzymania wspólnego i indywidualnego mieszkania oraz kosztów leków, pozostaje kwota 1682 zł na utrzymanie trzech osób (po 560 zł). Majątek męża w postaci mieszkania i działki stanowi jego własność uzyskaną w drodze darowizny i spadku po jego rodzicach przeznaczoną dla ich dwojga dorosłych dzieci. Kwota 4.000 zł wskazana jako bieżące środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym, to jedyne środki przeznaczone na utrzymanie wspólnego bieżącego gospodarstwa domowego trzech osób, a nie zbędne oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na pomoc prawną przy sporządzaniu skarg kasacyjnych w trzech sprawach. W wykonaniu zarządzenia z dnia 23 marca 2012r. wezwano skarżącą w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do wyjaśnienia, czy ponosi obecnie stałe, konieczne wydatki związane z leczeniem chorób przewlekłych, na jakie skarżąca powołała się we wniosku o przyznanie prawa pomocy i udokumentowania ich wysokości, udokumentowania i wyjaśnienia, co składa się na wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy miesięczne wydatki związane z utrzymaniem dwóch mieszkań i działki w łącznej wysokości 1750 zł, udokumentowania wysokości emerytury otrzymywanej przez J. W. za ostatnie 3 miesiące oraz złożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 13 kwietnia 2012r. skarżąca i J. W. wyjaśnili, że na podstawie orzeczenia nr [...] Okręgowej Komisji Lekarskiej MSWiA w Ł. z dnia [...] J. W. został uznany za inwalidę i zaliczony do II grupy w związku z służbą w policji. Z karty informacyjnej z dnia 6 kwietnia 2012r. z pobytu J. W. w Szpitalu A wynika, że część chorób przewlekłych wymaga stałego leczenia farmakologicznego, zaś podczas obserwacji diagnostycznej w tej klinice dodatkowo rozpoznano "guz wstępnicy" (raka jelita grubego), którego leczenie po konsultacji chirurgicznej zakwalifikowane zostało do operacji. W związku z wykryciem u J. W. poważnej choroby - "guza wstępnicy" (raka jelita grubego) zagrażającej jego życiu, koszty leczenia mogą znacznie wzrosnąć. W karcie informacyjnej wskazano część leków przeznaczonych do stałego przyjmowania. Znaczna część z tych leków była stale wcześniej zażywana. Ponadto J. W. stale zażywa leki przeciwbólowe w związku z dolegliwościami dotyczącymi uszkodzeń kończyn dolnych oraz znacznych zmian kręgosłupa. Lekami stale zażywanymi chorób przewlekłych są leki związane z niewydolnością żylną kończyn dolnych. W tym zakresie przechodzi w prywatnych gabinetach okresowe badania wydolności żylnej kończyn dolnych, których to badań ponosi pełny koszt. Ponadto do II grupy inwalidzkiej zaliczono mu zmiany zwyrodnieniowe po wypadkach w służbie obydwóch stawów kolanowych oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa związane z szczególnymi warunkami służby w Policji. Pominięte zostały koszty utrzymania samochodu osobowego, który jest niezbędny w celu zapewnienia J. W. możliwości korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych, wizyt lekarskich i codziennego poruszania się. Ubezpieczenie OC za rok 2011 – 2012 samochodu marki A wyniosło 863 zł. Średnie miesięczne dodatkowe opłaty za paliwo, przegląd i bieżące naprawy wynoszą około 200 zł. Minimalny łączny koszt miesięcznego utrzymania pojazdu wynosi 272 zł. Ponadto zostały pominięte stałe opłaty za ubezpieczenie A J. W. w kwocie 63 zł miesięcznie stanowiącego kontynuację ubezpieczenia z okresu jego służby. G. W. ponosi koszty leczenia przewlekłego zatrucia środkami chemicznymi lub ich następstw, które objawiły się w zmianach immunologicznych organizmu powodując przewlekłe stany zapalne w całym układzie ruchu, alergiczne zapalenie skóry, zespół cieśni nadgarstków. Ponosi koszty leczenia nadciśnienia oraz układu ruchu. Skarżąca i J. W. wyjaśnili, że nie są w stanie udokumentować kosztów zakupów wszystkich leków stale przyjmowanych, gdyż recepty są na bieżąco realizowane oraz nie zachowują rachunków. Koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszkają stanowią stałe wydatki w postaci: opłat miesięcznych wnoszonych do Spółdzielni w wysokości 475 zł – 540 zł, opłat miesięcznych za prąd do 170 zł, opłat miesięcznych za gaz w wysokości około 50 zł, opłat miesięcznych za internet i telefon w wysokości 257,56 zł, podatku od nieruchomości w wysokości 63 zł. Koszty utrzymania mieszkania stanowiącego własność J. W. z tytułu opłat wnoszonych do Spółdzielni do listopada 2011r. wynosiły 481,22 zł. Obecne opłaty miesięczne wnoszą 278 zł. Opłaty stałe miesięczne wnoszone za gotowość przyłącza gazu wynoszą 20 zł. Opłaty miesięczne za prąd są regulowane przez A ze znacznej nadpłaty. Podatek od nieruchomości wynosi 50 zł. Ponoszą także koszty remontu mieszkania. Koszty utrzymania działki położonej w T. stanowią: podatek od nieruchomości w wysokości 455 zł (37,91 zł miesięcznie), opłaty za prąd 903,93 zł (873,7 zł za rok) - 72,8 zł miesięcznie, z tytułu remontu, utrzymania budynku mieszkalno – gospodarczego oraz dodatkowych budynków gospodarczych (komórki, garażu) w wysokości około 1.000 zł rocznie. Skarżąca oraz J. W. podnieśli nadto, że ponoszą koszty postępowań administracyjnych oraz cywilnych związanych z działką nr [...] w nieustalonej wysokości. Wysokość emerytury otrzymywanej przez J. W. do marca 2012r. wynosiła 2.737,68 zł, a od marca 2012r. kwota emerytury wzrosła do 2.794,29 zł. Zeznania podatkowego za 2011r. jeszcze nie złożyli. W zeznaniu podatkowym za 2010r. wykazana została odprawa emerytalna J. W. w związku z czym jego dochód znacznie przekroczył wcześniejsze i późniejsze dochody. Odprawa emerytalna została przeznaczona na remont jego mieszkania, którego koszt wyniósł około 20.000 zł. W związku z wypracowaniem wielu nadgodzin w dni wolne tj. soboty i niedziele skarżąca uzyskała dodatkowy zarobek, a jej stała pensja bez nadgodzin wynosi około 1108 zł. Dodatkowa praca w dni wolne tj. soboty i niedziele bez dni wolnych i bez odbioru nadgodzin wpływa na stan zdrowia skarżącej. Jest to praca dobrowolna dająca możliwość dodatkowego zarobku przy niskich stałych zarobkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwalają przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia jego uwzględnienie. Z przedstawionych przez skarżącą okoliczności i dokumentów wynika, iż zarówno ona, jak i jej mąż posiadają stałe, miesięczne dochody. Już sama wysokość stałego deklarowanego dochodu uzyskiwanego przez skarżącą i jej męża w wysokości około 4.832,8 zł brutto nie pozwala na przypisanie jej cechy ubóstwa, które jak już wyżej wskazano, jest jedynym i zarazem koniecznym warunkiem przyznania prawa pomocy. Należy też zauważyć, że wysokość otrzymywanej obecnie przez J. W. emerytury do marca 2012r. wynosiła 2.737,68 zł, a od marca 2012r. wzrosła do 2.794,29 zł netto. W styczniu, lutym i marcu 2012r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie odpowiednio w wysokości: 1.362,77 zł, 1.520,43 zł i 1.108,10 zł netto. Z zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty w roku podatkowym 2009 i 2010 (PIT – 37) wynika, że w 2009r. łączny przychód skarżącej i jej męża wyniósł 68.493,71 zł, zaś w 2010r. 65.068,15 zł. Dochód netto w 2009r. i 2010r. wyniósł odpowiednio 53.724,17 zł, czyli 4.477,02 zł netto miesięcznie i 49.852,02 zł, czyli 4.154,34 zł netto miesięcznie. Z zestawienia danych wynikających z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w dwóch następujących po sobie latach łączny dochód skarżącej i jej męża utrzymywał się na zbliżonym, stałym poziomie, zaś okoliczność otrzymania w 2010r. przez J. W. odprawy emerytalnej nie wpłynęła w istotny sposób na wysokość uzyskanego dochodu. Skarżąca wskazywała wprawdzie, iż ponosi wraz z mężem stałe, konieczne wydatki związane z leczeniem w wysokości około 400 zł miesięcznie, lecz ich nawet nie udokumentowała stwierdzając, że nie zachowują rachunków. Nie bez znaczenia dla dokonanej oceny jest okoliczność, że skarżąca i jej mąż są właścicielami dwóch mieszkań o powierzchni 44,5 m2 i 47 m2, nieruchomości o powierzchni 2.291m2 położonej w T. oraz samochodu marki A, wyprodukowanego w 2000r., jak również posiadają oszczędności w wysokości 4000 zł, na co skarżąca wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym w przyjmuje się bowiem, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia jest natomiast okoliczność, że mieszkanie o powierzchni 47 m2 i nieruchomość o powierzchni 2.291m2 stanowi majątek odrębny męża skarżącej, gdyż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli, a z tych obowiązków nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Z wniosku skarżącej poza tym wynika, iż na nieruchomości te, choć stanowią majątek odrębny męża skarżącej, ponoszone są nakłady z majątku wspólnego małżonków. Podobnie bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie jest okoliczność ponoszenia wydatków związanych z toczącymi się postępowaniami administracyjnymi i przed sądami w innych sprawach, których zresztą skarżąca nie wskazała. Okoliczność ponoszenia wydatków związanych z remontami mieszkania i budynków stanowiących własność męża skarżącej oraz dodatkowym, dobrowolnym ubezpieczeniem A potwierdza natomiast powyższą ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Pozwala również stwierdzić, że posiadane przez skarżącą i jej męża zasoby finansowe umożliwiają zabezpieczenie środków niezbędnych do pokrycia kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nadto należy w tym miejscu zauważyć, że dopiero w piśmie z dnia 13 kwietnia 2012r. skarżąca i J. W. wskazali, iż na działce tej znajduje się budynek mieszkalno – gospodarczy oraz inne budynki gospodarcze (w tym garaż). Z decyzji Burmistrza Miasta T. z dnia [...] wynika, że na nieruchomości tej znajduje się budynek letniskowy o powierzchni 25 m2. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca poza tym nie wykazała, że składnikiem majątku osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest samochód marki A, wyprodukowany w 2000r. To zaś świadczy o nie do końca dokładnym sporządzeniu wniosku i przedstawieniu okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. A.D.