III SA/Łd 1113/15

Dnia 24 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Referent-stażysta Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2016 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne 1.oddala skargę 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. J. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu G. K. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j. ze zm.), po rozpoznaniu odwołania G K od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...] o skierowaniu G K na badanie psychologiczne, utrzymało w mocy powyższą decyzję. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] r. organ I instancji, na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 oraz art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r. nr 30, poz. 151 ze zm.) skierował G K, posiadającego prawo jazdy kat. A, B na badanie psychologiczne. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 12 czerwca 2013 r. do organu wydającego uprawnienia do kierowania pojazdami wpłynął wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł o skierowanie na badanie psychologiczne w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Pismem z dnia 17 czerwca 2013 r. organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie skierowania G K na badanie psychologiczne. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przytoczył treść obowiązujących w sprawie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz o ustawy o kierujących pojazdami twierdząc, że skierowanie na badanie psychologiczne było w niniejszym przypadku obligatoryjne z uwagi na spełnienie przesłanek wynikających z w/w przepisów będących podstawą wydania decyzji. W odwołaniu skarżący wniósł o cofnięcie skarżonej decyzji. Podniósł, że nigdy nie przekroczył 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Dodał, że w Areszcie Śledczym w Ł przebywa od 11 czerwca 2013 r., nigdy nie otrzymał pisma z dnia 17 czerwca 2013 r. - tj. zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Wskazał także, że od 15 stycznia 2013 r. do 3 lutego 2013 r. przebywał na terenie Norwegii, a tym samym nie mógł popełnić wykroczenia drogowego w dniu 26 stycznia 2013 r. Wyjaśnił, że w tym dniu przepisy złamał jego brat, któremu zostawił samochód mamy. Powyższe jest możliwe do zweryfikowania bowiem przedstawioną wersję wydarzeń może potwierdzić jego brat, a poza tym, jak stwierdził, zapewne istnieje dokumentacja fotograficzna skoro jest to mandat z fotoradaru. . Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r. poz. 155 ze zm.) starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1 z urzędu na podstawie informacji uzyskanych od administratora centralnej ewidencji kierowców w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, pkt 3 lit. a-c oraz pkt 4 i 5,h (ust. 2 pkt l lit. b). Z analizy powyższych przepisów wynika, że skierowanie na badanie psychologiczne w sytuacji, gdy kierujący pojazdem przekroczy w okresie krótszym niż rok 24 punkty karne za naruszenie przepisów ruchu drogowego jest obligatoryjne. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, brak jest jakichkolwiek wątpliwości, że powyższa przesłanka została spełniona, co dowodzi wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł z dnia [...]r. Wynika z niego, że skarżący w okresie od 5 września 2012 r. do 26 stycznia 2013 r. uzyskał łącznie 28 punktów karnych. W powyższym wniosku zawarty jest wykaz naruszeń z wskazaniem dat ich popełnienia, przypisanych im punktów karnych oraz opis wykroczeń. W ocenie Kolegium organ właściwy, po otrzymaniu stosownego wniosku zobligowany był do wydania omawianej decyzji, bowiem art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b cyt. ustawy nie ma charakteru uznaniowego (nie zależy od woli organu), ma natomiast charakter związany tj. w określonym stanie faktycznym organ administracji jest zobowiązany do wydania decyzji określonej treści. Organ odwoławczy podkreślił, że organ administracji bada jedynie pod względem formalnym poprawność wniosku komendanta wojewódzkiego Policji i jeśli jest on sporządzony zgodnie ze stosownymi przepisami nie ma podstaw by go kwestionować. Tym samym prawidłowo sporządzony wniosek stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie skierowania kierowcy na badanie psychologiczne. W świetle tego przepisu, we wskazanej we wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł z dnia [...] r., informacji o naruszeniach przepisów ruchu drogowego, datach tych naruszeń i przypisanej za nie liczby punktów nie można doszukać się wątpliwości, skoro pierwsze z tych naruszeń miało miejsce 5 września 2012 r. a ostatnie 26 stycznia 2013 r. Tak więc w ocenie Kolegium przyjęcie, że odwołujący się w okresie krótszym niż 1rok otrzymał łącznie 28 punktów wpisanych do ewidencji kierowców za naruszenie przepisów ruchu drogowego jest zgodne z prawem. Ponadto wskazano, że Kolegium nie ma kompetencji do kwestionowania przypisanych przez Policję punktów karnych. Przypisywanie przez Policję punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego jest czynnością materialno-techniczną, podlegającą kontroli sądów administracyjnych. W sytuacji, gdy kierowca kwestionuje wpis w ewidencji możliwe jest wystąpienie do organów Policji z wnioskiem o podjęcie działań mających na celu zmianę wpisów, a w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia organów Policji wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Natomiast domaganie się prostowania ewidencji w postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta Miasta [...], czy też SKO w S, w przedmiocie skierowania kierowcy na badanie psychologiczne jest bezprzedmiotowe, bowiem prowadzenie ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego pozostaje poza właściwością tych organów. Tak więc dopiero ewentualna informacja od Policji, że odwołujący się w okresie od 5 września 2012 r. do 26 stycznia 2013 r. nie przekroczył 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego mogłaby stanowić podstawę do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie. W skardze G K wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji oraz wskazał na błędy w ustaleniach faktycznych jakie popełnili urzędnicy oraz niedotrzymanie terminów jakie przewiduje k.p.a. Skarżący podkreślił, że nigdy nie otrzymał pisma organu I instancji z dnia 17 czerwca 2013 r., zawiadamiającego o wszczęciu postępowania z urzędu, zatem postępowanie toczyło się bez jego wiedzy i skarżący nie miał możliwości złożenia wyjaśnień. Ponadto skarżący powtórzył argumentację wskazaną w odwołaniu, podkreślił, że nigdy nie przekroczył 24 punktów karnych za wykroczenia drogowe. Zaznaczył, że od połowy stycznia do początku marca 2013 r. przebywał w Norwegii, a więc nie mógł poruszać się pojazdem po W i dopuścić się w tym mieście wykroczenia w dniu 26 stycznia 2013 r. Wyjaśnił, że przedmiotowe wykroczenie popełnił jego brat T K, który nie kwestionuje tego faktu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Kolegium zaznaczyło, że skarżący nie został skutecznie powiadomiony o wszczęciu przedmiotowego postępowania, jednakże fakt ten nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem z wyjaśnień złożonych przez skarżącego w toku postępowania odwoławczego oraz w skardze wynika, że G K kwestionuje liczbę punktów karnych, a kwestia ta pozostaje poza kognicją organów administracji prowadzących postępowania w przedmiocie skierowania kierowcy na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Dowodem w przedmiotowej sprawie mającym wpływ na rozstrzygnięcie byłby dopiero dokument pochodzący od organów Policji potwierdzający fakt, że skarżący nie przekroczył 24 punktów. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga G K jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. o skierowaniu G K na badanie psychologiczne. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem jest ona zgodna z prawem. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami z dnia 5 stycznia 2011 r. (Dz. U. nr 30, poz. 151 ze zm.) – dalej u.k.p. Zgodnie z tym przepisem starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, jeżeli przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Starosta decyzję tę wydaje na podstawie wniosku organu kontroli ruchu drogowego, o czym stanowi art. 99 ust. 2 pkt 2 u.k.p. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z art. 130 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym Policja prowadzi ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. Określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 – 10 i wpisuje się do tej ewidencji. Punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się, zgodnie z art. 130 ust. 2 ww ustawy, po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty (w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy, tj. kierowców w okresie 1 roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy – 20 punktów). Wprowadzenie do porządku prawnego systemu punktowego za naruszenia przepisów ruchu drogowego miało na celu zdyscyplinowanie i wdrażanie kierujących pojazdami do przestrzegania przepisów ruchu drogowego oraz zapobieganie wielokrotnemu naruszaniu tych przepisów. Przekroczenie przez kierującego pojazdem 24 punktów w ciągu 1 roku od dnia pierwszego naruszenia stanowi podstawę skierowania na badanie psychologiczne. Użyty przez ustawodawcę w art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. zwrot, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu, oznacza, że kompetencja starosty do orzeczenia w drodze decyzji o skierowaniu na badanie psychologiczne ma charakter związany, wykluczający tym samym jakąkolwiek sferę uznania administracyjnego, a warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest stwierdzenie, w oparciu o wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, przekroczenia 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Jak wynika z wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł z dnia [...] r. (k. 1 akt admin.) o skierowanie na badanie psychologiczne, skarżący w okresie od 5 września 2012 r. do 26 stycznia 2013 r. otrzymał łącznie 28 punktów w dniach: 5 września 2012 r. – 5 punktów, 6 października 2012 r. – 2 punkty, 12 punktów i 5 punktów oraz w dniu 26 stycznia 2013 r. 4 punkty. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organy prawidłowo skierowały skarżącego na badanie psychologiczne, gdyż jak powyżej wskazano, organ związany jest informacją komendanta wojewódzkiego Policji co do liczby punktów karnych. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2013 r. sygn. I OSK 855/12, w którym uznano, że ani starosta, ani samorządowe kolegium odwoławcze, prowadząc postępowania w sprawie dotyczącej uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, nie mają kompetencji do samodzielnego ustalania ilości punktów przypisanych kierowcy ze względu na naruszenie przez niego przepisów ruchu drogowego. Jeżeli jedynie komendant wojewódzki Policji jest organem, który dokonuje wpisów do ewidencji, a więc w drodze czynności materialno-technicznych ujawnia w ewidencji punkty karne przyznane poszczególnym kierowcom i dokonuje ich wykreśleń, a zainteresowany kierowca może zaskarżyć do sądu administracyjnego powyższe czynności, to kwestia prawidłowości takich wpisów, a co za tym idzie, ilości punktów karnych przyznanych danemu kierowcy, może być jedynie rozważana w sprawie ze skargi na taką czynność (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Zatem organy administracyjne w postępowaniu w sprawie skierowania na badanie psychologiczne związane były liczbą punktów wpisanych do ewidencji kierowców. Wyjaśnić też należy, że rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz.U. z 2012 r., poz. 488), w § 9 daje możliwość osobie zainteresowanej uzyskania od Policji ustnej informacji lub zaświadczenia o wpisach w ewidencji, ostatecznych i tymczasowych, dotyczących punktów odpowiadających dokonanym przez siebie naruszeniom. Informacji udziela się lub zaświadczenie wydaje się w każdej jednostce organizacyjnej Policji posiadającej odpowiednie możliwości techniczne. Zdaniem Sądu na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji nie mają wpływu okoliczności podniesione w skardze m.in. fakt, że skarżący w okresie od 15 stycznia 2013 r. do 3 lutego 2013 r. przebywał w Norwegii, zatem nie mógł popełnić wykroczenia drogowego w dniu 26 stycznia 2013 r. Skarżący wskazał także, że jego samochodem jeździł brat. Pomijając fakt, że twierdzenia skarżącego są gołosłowne bowiem skarżący nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających te okoliczności to zaakcentować należy, że w przedmiotowym postępowaniu organ sprawdza jedynie czy wpisy wskazane we wniosku są wpisami ostatecznymi. Skoro nie zostały usunięte z ewidencji, tak jak w niniejszej sprawie, organ, wobec związania wnioskiem komendanta wojewódzkiego Policji, nie prowadzi w tym zakresie odrębnego postępowania. Przypisywanie punktów za konkretne naruszenia, dokonywanie wpisów do ewidencji i ich usuwanie należy do wyłącznej kompetencji Policji. Czynności te nie mogą być dokonane ani przez starostę jako organ administracji publicznej, ani też przez samorządowe kolegium odwoławcze (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. II SA/Ke 11/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. sygn. I OSK 413/11, z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. I OSK 893/13, z dnia 19 marca 2015 r. sygn. I OSK 1808/13, publ. Baza orzeczeń CBOIS). Próby kwestionowania zasadności wpisów skarżący może podejmować tylko przed organami Policji. To ewentualnie tylko w tym postępowaniu kierowca może przedstawiać dowody mogące uwolnić kierowcę od konsekwencji stwierdzenia przekroczenia 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. W tym kontekście, odnosząc się do niedoręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania, czyli naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., w ocenie Sądu, nie pozbawiło to strony skarżącej czynnego udziału w tym postępowaniu, a zatem nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Należy podzielić stanowisko zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może być skuteczny jeżeli strona wykaże, iż dane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Skarżący podnosił, że niedoręczenie mu zawiadomienia o wszczęciu postepowania pozbawiło go możliwości złożenia wyjaśnień w tej sprawie. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca, bowiem uwzględniając uczestnictwo skarżącego w postępowaniu przed organem I jak i II instancji, to oczywiście nie nastąpiło (wyrok NSA z 16 października 2007 r., I OSK 1192/06 czy też wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1279/09, Lex 746442). Skarżący wniósł bowiem skutecznie odwołanie od decyzji I instancji i miał możliwości wykazania wadliwości prowadzonego postępowania. Dlatego też zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, tym bardziej, że organ odwoławczy odniósł się do złożonych w odwołaniu wyjaśnień. Sąd wyjaśnia, że w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. tylko w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, co oznacza, że nie każde, a tylko istotne naruszenie przepisów postępowania skutkuje wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej do sądu decyzji. Istotne naruszenie prawa to takie, które gdyby nie miało miejsca, w sprawie zapadłaby decyzja innej treści. W przedmiotowej sprawie fakt, że skarżącemu nie doręczono zawiadomienia o wszczęciu postepowania w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, pozostaje bez wpływu na prawidłowość podjętego przez organy rozstrzygnięcia, uzasadnionego spełnieniem przesłanek będących podstawą wydanego orzeczenia. Zatem w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych niniejszej sprawy potwierdza, że w prowadzonym postępowaniu zapewniono realizację zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Okoliczności te, podobnie jak i wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, spełniających podstawowe wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Konkludując należy jeszcze raz podkreślić, że oczekiwania autora skargi, aby w postępowaniu w sprawie skierowania na badanie psychologiczne organ przeprowadzał postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie prawidłowości przypisania mu punktów karnych, nie mogły być spełnione, gdyż, jak podkreślono już wyżej, w obowiązującym stanie prawnym nie ma podstaw do podjęcia takich działań. Ponadto, jak słusznie zauważył organ, decyzja wydawana w trybie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami ma charakter związany, a więc przekroczenie przez kierowcę liczby 24 punktów karnych, obliguje organ do skierowania go na tego rodzaju badanie. Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. Podstawę przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie i ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ). k.p.