III SA/Łd 1176/17

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Ł. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) znak (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne postanawia 1) umorzyć postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić skarżącej Ł. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata B.K. III SA/Łd 1176/17 Uzasadnienie Ł. O. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) (znak (...)) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wyrokiem z 28 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Następnie strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, załączając formularz wniosku na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na dochody gospodarstwa domowego składają się świadczenia emerytalne w kwocie ok. 930 zł netto oraz dochody z najmu okazjonalnego w kwocie od 1.000 do 2.800 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem, skarżąca jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2, innych nieruchomości (działka o powierzchni 1.100 m2 oraz dwa sklepy – 115 m2 i 240 m2). Jest także właścicielką dwóch pojazdów mechanicznych – Fiata Panda (wartość 12.000 zł) i VW (wartość 22.000 zł). Wskazała dalej na fakt spłacania trzech kredytów – 350.000 zł, 250.000 zł i 80.000 zł. Raty kredytów, jak wynika z załączonych na żądanie referendarza dokumentów, wynoszą ponad 5.000 zł miesięcznie. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Stąd też spełnione zostały warunki przewidziane w art. 239 pkt 1 lit. e) wskazywanej ustawy. Tym samym wniosek skarżącej w tym zakresie nie może zostać uwzględniony, gdyż z mocy ustawy korzysta ona już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego względu postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i jako takie należało je umorzyć. Stosownie bowiem do treści art. 249a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z kolei jak wynika z art. 262 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, stronie korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może być ponadto przyznane prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Rozpoznając wniosek skarżącej referendarz miał na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, niedysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem. W tym kontekście należy mieć na uwadze, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 900 zł netto, po potrąceniach komorniczych. Uzyskuje ponadto dochody z tytułu najmu w kwocie – jak sama wskazała w oświadczeniu – od 1.000 zł do 2.800 zł miesięcznie. Łączne miesięczne dochody skarżącej wynoszą wiec ok. 3.700 zł. Wskazane wydatki (oświadczenie złożone w toku postepowania administracyjnego) to kwota ok. 700 zł. Skarżąca podała nadto, iż spłaca trzy kredyty bankowe (350.000 zł, 250.000 zł i 80.000 zł), których miesięczna rata wynosi ponad 5.000 zł. Nie wyjaśniła jednak czy zobowiązanie to jest spłacane i ewentualnie w jakiej formie, wskazała jedynie, iż dwa z tych kredytów przekazane zostały do windykacji. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca jest współwłaścicielem w ¾ domu o powierzchni 120 m2, działki o powierzchni 1.100 m2 oraz dwóch lokali użytkowych (sklepy) o powierzchni 240 m2 i 115 m2. Dalej wskazać należy, że skarżąca jest także właścicielką dwóch pojazdów mechanicznych – Fiata Panda (wartość 12.000 zł) i VW (wartość 22.000 zł). W konsekwencji, w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych wykluczona zostaje pozytywna realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Oświadczenie skarżącej świadczy bowiem, że posiada wystarczające środki oraz majątek w postaci szeregu nieruchomości i ruchomości (pojazdy mechaniczne). Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza, jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wskazać należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00). Jak przyjmuje szeroko orzecznictwo sądowe, prawidłowe zastosowanie przepisów ustawy p.p.s.a. nie prowadzi do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA z 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11; oraz z 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11). Odmowa zatem przyznania prawa pomocy nie może być postrzegana w kategoriach naruszenia prawa do sądu. Istotna jest także wysokość zaciągniętych przez skarżącą kredytów bankowych, których łączna suma to ok. 680.000 zł. Fakt przekazania dwóch z trzech spłacanych kredytów do windykacji nie został poparty żadnym wiarygodnym dokumentem. Nawet jednak w przypadku potwierdzenia takowych informacji należy mieć na uwadze, że skarżąca uzyskuje dochody z tytułu świadczeń emerytalnych (ok. 900 zł) i z najmu (od 1.000 do 2.800 zł miesięcznie), co niewątpliwie daje faktyczną możliwość wygospodarowania z tych dochodów środków na pokrycie kosztów postępowania przez sądem – opłacenia pełnomocnika do sporządzenie ewentualnej skargi kasacyjnej. Odnośnie spłacanych kredytów wskazać jeszcze należy, iż zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W tym stanie faktycznym należy uznać, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 pkt 1 lit. e) oraz art. 262 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. B.K.