III SA/Łd 1270/13

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U. K. III SA/Łd 1270/13 Uzasadnienie Pismem z dnia 20 września 2013 r. D. A. (dalej: wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając następnie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwójką dzieci (14 lat i 9 lat). Określając swój stan majątkowy wykazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 150 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z działalności gospodarczej w kwocie 3.500 zł oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w kwocie 1.000 zł. Podniósł także, że posiada zadłużenie z tytułu niespłaconego kredytu i w związku z zawartą z bankiem ugodą spłaca obecnie raty w kwocie 4.500 zł miesięcznie. Na żądanie referendarza wnioskodawca przekazał dodatkowe informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. Z kopii deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.050.878,93 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 1.002.440,08 zł osiągając dochód na poziomie 48.438,85 zł. Za rok 2012 r dane te wyglądały następując: przychód - 574.568,61 zł, koszty uzyskania przychodu -532.969,23 zł, dochód - 41.599,38 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 z ostatnich miesięcy wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącach lipiec – grudzień 2013 r. wynosiła ok 41.000 do 52.000 zł. Wnioskodawca przekazał wyciągi z rachunków bankowych: SKOK im. Franciszka Stefczyka (rachunek prowadzony na żonę wnioskodawcy) – saldo na dzień 31 grudnia 2013 r. wyniosło: 1.467,77; SKOK im. Franciszka Stefczyka (rachunek prowadzony na wnioskodawcę) – saldo na dzień 22 stycznia 2014 r. wyniosło: 440,81 zł (zaświadczenie z SKOK). SKOK poinformował ponadto (w treści stosownych zaświadczeń), że wnioskodawca posiada także dwa inne rachunki, na których salda wynosiły odpowiednio: 0,00 i 1, 58 zł. Przy czym wnioskodawca nie przekazał wyciągów z tych rachunków. Natomiast na rachunku, do którego wyciągi wnioskodawca przekazał, w okresie od czerwca do grudnia 2013 r. wnioskodawca dokonywał wpłat gotówkowych w łącznej kwocie ok. 330.000 zł. Z pisma PKO BP przedłożonego w związku z wezwaniem do wykazania rat opłacanych kredytów wynika, że wnioskodawca spłaca kredyt (zadłużenie wymagalne przeniesione z kredytu odnawialnego), którego raty miesięczne wynoszą ok. 4.400 zł. Z zaświadczenia przekazanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że wnioskodawca otrzymał za rok 2012 dopłaty bezpośrednie w wysokości 7.640,37 zł (wypłacona w styczniu 2013 r.), a w roku 2013 otrzymał dopłaty w wysokości 8.634,61 zł (na dzień sporządzania zestawienia przez Agencję – 17.01.2014 r.) nie zostały one jeszcze wypłacone. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochody, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). Wskazać w związku z tym należy, że skarżący osiąga stałe dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przekazanej deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok, wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 1.050.878,93 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 1.002.440,08 zł osiągając dochód na poziomie 48.438,85 zł. Za rok 2012 r dane te wyglądały następując: przychód - 574.568,61 zł, koszty uzyskania przychodu -532.969,23 zł, dochód - 41.599,38 zł. Zwrócić w tym zakresie uwagę należy na wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, która świadczyć może niewątpliwe o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej. Potwierdzają to również informacje przekazane przez skarżącego, a dotyczące podstawy opodatkowania w podatku VAT w ostatnich miesiącach 2013 r., które to wartości wynosiły ok 41.000 do 52.000 zł. Wszystkie te informacje świadczą o skali prowadzonej działalności, a co za tym idzie o faktycznych możliwościach finansowych skarżącego. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych). Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie może także pozostać obojętny fakt, że skarżący wykazuje na swoich kontach bankowych wysokie obroty bieżące. I tak na rachunku, do którego wyciągi wnioskodawca przekazał, w okresie od czerwca do grudnia 2013 r. wnioskodawca dokonywał wpłat gotówkowych w łącznej kwocie ok. 330.000 zł. Zauważyć przy tym należy, iż część tych wpłat dokonywana była już także po wniesieniu skargi, a więc w sytuacji, w której wnioskodawca wiedział o mogących na nim ciążyć ewentualnie zobowiązaniach do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zauważyć także należy, iż skarżący mimo wyraźnego wezwania do przekazania wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przekazał wyciągi z rachunków bankowych: SKOK im. Franciszka Stefczyka (rachunek prowadzony na żonę wnioskodawcy) – saldo na dzień 31 grudnia 2013 r. wyniosło: 1.467,77; SKOK im. Franciszka Stefczyka (rachunek prowadzony na wnioskodawcę) – saldo na dzień 22 stycznia 2014 r. wyniosło: 440,81 zł (zaświadczenie z SKOK). Z oświadczenia SKOK wynika natomiast, że wnioskodawca posiada także dwa inne rachunki, na których salda wynosiły odpowiednio: 0,00 i 1, 58 zł. Przy czym wnioskodawca nie przekazał wyciągów z tych rachunków, co ograniczyło możliwość skontrolowania faktycznych przepływów pieniężnych w tym zakresie w ostatnim czasie, tak aby ocenić obecną sytuację majątkową ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć także należy, że saldo na rachunku wnioskodawcy co prawda było ujemne, ale jak wskazał SKOK w przekazanym wyciągu środki dostępne na dzień przedkładania informacji wynosiły 440,81 zł. Na rachunku żony wnioskodawcy natomiast saldo na dzień składania dokumentów wynosiło 1.467,77 zł, a środki dostępne na rachunku (zgodnie z informacją SKOK) wynosiły 7.704,25 zł – przy zobowiązaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 400 zł. W tym zakresie wskazać należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nie prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 Nr 1, poz. 8). Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia zatem małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Końcowo wskazać należy jeszcze na fakt oczekiwania przez wnioskodawcę na wypłatę środków z tytułu dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 8.634,61 zł, które to płatności zostały już przyznane, a wnioskodawca jedynie oczekuje na ich wypłatę. Naturalnie referendarz zdaje sobie sprawę z faktu, iż na dzień składania wniosku strona nie dysponowała tymi środkami, ale nie ulega też wątpliwości, iż sam przewidywany fakt ich niedalekiej wypłaty pozwalał wnioskodawcy na uiszczenie bieżących kosztów sądowych (w kwocie 400 zł) z innych środków bieżących i zniwelowanie tej wykorzystanej kwoty właśnie tymi mającymi wpłynąć dochodami. W świetle wszystkich powyższych ustaleń uznać należało, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U. K.