III SA/Łd 325/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W skardze skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 5 000 zł oraz środki trwałe (według bilansu na ostatni rok) o wartości 8 856,66 zł. Za poprzedni rok obrotowy spółka poniosła stratę w wysokości 93 993,70 zł, a stan jej konta wynosi – 45,69 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka powołała się na swoją trudną sytuację materialną i brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W uzasadnieniu starszy referendarz sądowy stwierdził, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest co do zasady jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, które to koszty są wynikiem decyzji gospodarczych danego podmiotu. Nie oznacza to natomiast realnego braku środków finansowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. Starszy referendarz sądowy wskazał na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat, stanowiących formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może zostać wykorzystana na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Nadto starszy referendarz sądowy wskazał na informacje o sytuacji majątkowej skarżącej spółki zebrane w toku postępowania w innym postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, z których wynikało, że przychody netto ze sprzedaży skarżącej spółki w 2015 r. wyniosły 168 254,79 zł, a w okresie od początku stycznia do końca listopada 2016 r. zamknęły się w kwocie 115 129,38 zł. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że skarżąca spółka posiada majątek w postaci środków trwałych, których wartość – według oświadczenia złożonego we wniosku PPPr wynosi 8 885,66 zł. Nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą. Nie znajduje się w stanie likwidacji. Nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca spółka, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych w postacie wpisu od skargi, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji wykazania przez spółkę, iż jej sytuacji finansowa jest skrajnie trudna i nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi. W uzasadnieniu skarżąca spółka wskazała, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 93 993,70 zł. Na rachunku bankowym spółki jest ujemne saldo tj. – 45,69 zł. Zdaniem skarżącej spółki konieczność poniesienia kosztów sądowych nie powinna ograniczać prawa dostępu do sądu. Skoro spółki nie stać na poniesienie kosztów sądowych, to powinna zostać od nich zwolniona. Skarżąca spółka nie zgodziła się z poglądem o możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w drodze dopłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zdaniem sądu sprzeciw nie jest zasadny. W myśl art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącej spółki dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu ocena sytuacji majątkowej skarżącej spółki, w następstwie której odmówiono jej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez skarżącą spółkę. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny, z powodu których nie uwzględnił żądania spółki. W szczególności wskazał na fakt dalszego prowadzenia przez skarżącą spółkę działalności gospodarczej, pomimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej oraz generowanych strat. Podkreślić należy, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2013 r., I GZ 567/13 i I GZ 568/13). Dodać trzeba, że wysokie koszty mogą mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez skarżącą spółkę inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o trudnej sytuacji finansowej skarżącej spółki. Powstanie w jednym roku rozliczeniowym straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Starszy referendarz sądowy słusznie wskazał, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może działać w oparciu o rachunek ekonomiczny, powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualny jest pogląd, że udziałowcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot gospodarczy poprzez dofinansowanie działalności spółki w formie dopłat (por. postanowienie NSA z 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13). Dopłaty takie mogą być wnoszone nie tylko w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, ale mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia NSA: z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11; z 5 lutego 2014 r., II FZ 1470/13). W celu uiszczenia należnego wpisu sądowego, spółka mogła zatem rozważyć możliwość zastosowania instytucji prawnej dopłat. Podjęcie takich działań, w ocenie sądu oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę jej możliwości finansowych. Poza tym wprawdzie deklarowany przez skarżącą spółkę kapitał zakładowy i aktywa trwałe nie są wielkie (wynoszą odpowiednio 5 000 zł i 8 885,66 zł), jednakże przychody spółki z prowadzonej działalności są znaczne. Według rachunków zysków i strat za 2015 i 2016 r. złożonych w postepowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie sygn. akt III SA/Lu 43/17 przychody skarżącej spółki w 2015 r. wyniosły 168 254,79 zł, a w 2016 r. 118 200,51 zł. Reasumując sąd stwierdza, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Z tych względów sąd na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 184 i art. 197 § 2 orzekł, jak w postanowieniu. e.o.