II FZ 1470/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. Sp. z o. o. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Op 529/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. Sp. z o. o. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 maja 2013 r., nr Nr [...] w przedmiocie odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za październik 2012 r. wraz z należnymi odsetkami postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 4 listopada 2013 r., I SA/Op 529/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił E. Sp. z o.o. T. przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 400 zł. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W ocenie sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą kwotę 500 zł należnego wpisu od skargi. Zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że w odniesieniu do skarżącej zachodzi przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej jako: "P.p.s.a."). Zarówno wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak też wysokość przychodów skarżącej spółki, nie wskazuje, aby skarżąca była pozbawiona środków finansowych. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka podniosła, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy było przedwczesne, gdyż nie zostało jeszcze rozpoznane zażalenie na zarządzenie z 12 lipca 2013 r. w przedmiocie wysokości wpisu od skargi. Ponadto, w ocenie spółki, wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie w całości wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., II OZ 140/09). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynoszą kwotę 500 zł należnego wpisu od skargi (przy czym kwota 100 zł została już wpłacona przez spółkę). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną spółki i uzasadnił swoją ocenę danymi finansowymi spółki, tj. m.in. okolicznościami, iż: jak wynika z przedstawionego rachunku zysków i strat spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 50.000 zł, kapitał zapasowy w kwocie 284.954,34 zł, pozostałe kapitały rezerwowe w wysokości 66.235,06 zł, oraz aktywa trwałe o wartości 94.933,73 zł (stan na dzień 30 czerwca 2013r.). Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że pomimo podnoszonej złej sytuacji finansowej spółki nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11). Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy było przedwczesne, gdyż nie zostało jeszcze rozpoznane zażalenie na zarządzenie z 12 lipca 2013 r. w przedmiocie wysokości wpisu od skargi należy stwierdzić, że wniesienie zażalenia przez spółkę na zarządzenie w przedmiocie wpisu nie stanowi przesłanki zawieszenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W konsekwencji nie można uznać, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie przystąpił do rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Wskazane przez spółkę w zażaleniu koszty – wydatki na utrzymanie działalności i administracyjne – są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 18 października 2013 r., II FZ 878/13). Wbrew twierdzeniom skarżącej, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. Reasumując, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, natomiast argumentacja zawarta w zażaleniu nie podważa tej oceny. Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.