III SA/Łd 373/10

Dnia 8 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2010 roku sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokatowi A. G. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącej z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi A. G. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, po rozpoznaniu odwołania A. J. od decyzji Burmistrza Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie wymeldowania A. J. z synem D. z pobytu stałego w Ł. w lokalu przy ul. A 67 m 37, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W toku postępowania ustalono, że wnioskiem z dnia [...] T. J. zwrócił się o wymeldowanie A. J. i syna D. z pobytu stałego w lokalu przy ul. A 67 m 37 w Ł.. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że A. J. wyprowadziła się wraz z synem w styczniu 2000r. zabierając swoje rzeczy osobiste i od tego czasu zamieszkuje u rodziców. T. J. podniósł, że lokal stanowi jego własność, bowiem nabył go aktem notarialnym z dnia [...], a Sąd Okręgowy rozwiązując jego związek małżeński nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania (wyrok z dnia 31 maja 2005 r. sygn. akt IC 2/03). Organ I instancji ustalił, że A. J. i syn D. nie przybywają w lokalu położonym przy ul. A 67 od stycznia 2000 r. Fakt opuszczenia przez A. J. został potwierdzony w toku wysłuchania stron i świadków. Burmistrz Ł. przeprowadził rozprawę administracyjną w dniu [...] podczas, której wnioskodawca oświadczył, że skarżąca wraz z synem D. opuściła mieszkanie w styczniu 2000 r. zabierając rzeczy osobiste. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Ł. orzekł o wymeldowaniu A. J. wraz z synem z pobytu stałego w Ł. przy ul. A 67/37. W uzasadnieniu organ wskazał, że A. J. opuściła miejsce pobytu stałego i opuszczenie to należy uznać za dobrowolne. Jednocześnie Burmistrz Ł. podkreślił, że A. J. złożyła do sądu powszechnego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania przeciwko T. J., co stanowiło podstawę do zawieszenia postępowania administracyjnego. Po uzyskaniu informacji o prawomocnym wyroku z dnia [...] oddalającym powództwo, Burmistrz podjął zawieszone postępowanie i wydał merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie wymeldowania. W odwołaniu A. J. podniosła, że nie miała zamiaru opuszczenia mieszkania na stałe, bowiem wyprowadzając się zabrała jedynie podręczne rzeczy osobiste, należące głównie dziecka. Podkreśliła, iż jej zamieszkiwanie u matki ma charakter wyłącznie czasowy. W jej ocenie powodem, który zmusił ją do opuszczenia lokalu było rażąco naganne postępowanie małżonka, który uniemożliwiał zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu. Wskazała, iż w wyroku rozwodowym Sąd nie orzekł o prawie korzystania przez nią z lokalu przy ul. A 67 m. 37, ponieważ nie miał takiego obowiązku z uwagi ta fakt, że w czasie kiedy trwało postępowania skarżąca nie mieszkała w spornym lokalu. W ocenie wnoszącej odwołanie, wyrok rozwodowy nie pozbawił jej prawa do mieszkania, ponieważ nie jest to wyrok zasądzający. A. J. podkreśliła, iż przyczyny, które skłoniły ją do opuszczenia lokalu mają charakter przemijających, a organ nie wziął pod uwagę, że opuszczenie przez nią lokalu nie było dobrowolne i trwałe. Tymczasem, wyprowadzenie się skarżącej z mieszkania miało charakter impulsywny i niezbyt przemyślany, nadto często podejmowane były próby powrotu do miejsca zameldowania. Decyzją z dnia [...] Wojewoda Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Burmistrza Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji i podniósł, iż przedmiotowa sprawa została rozpoznana wnikliwie, a okoliczności istotne dla sprawy zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący i zupełny. Zdaniem Wojewody, organ I instancji dokonał również prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego. Organ odwoławczy wskazał iż zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślono, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego winna być rozumiana jako rezygnacja z posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się. Oznacza to, że opuszczenie lokalu ma miejsce wówczas, gdy osoba zainteresowana dobrowolnie rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, definitywnie zrywa w nim wszelkie więzi. W ocenie organu II instancji, nie powinno budzić wątpliwości, iż wyżej wymienione przesłanki zostały wobec A. J. spełnione. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca opuściła miejsce stałego zameldowania i swoje życie osobiste skoncentrowała w innym lokalu. Organ administracji wyjaśnił jednocześnie, że A. J. skorzystała z powództwa posesoryjnego, o którym mowa w art. 344 § 1 k.c., lecz wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. jej powództwo zostało oddalone. Organ zaznaczył, że o trwałości opuszczenia lokalu można wnioskować na podstawie znacznego upływu czasu, bowiem skarżąca wyprowadziła się 10 lat temu. Zdaniem Wojewody także wystąpienie o przydział mieszkania do urzędu gminy można ocenić jako rezygnację z miejsca dotychczasowego pobytu. W skardze z [...] A. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podniosła argumenty wskazane w odwołaniu. Zaznaczyła, że przyczyny, które skłoniły ją do opuszczenia lokalu mają charakter przemijających przeszkód. W jej ocenie potwierdza to fakt, że wraz ze zmianą zamków były małżonek wynajmuje przedmiotowy lokal osobom trzecim i pobiera od nich czynsz, co powoduje, iż skarżąca nie ma obecnie żadnego dostępu do mieszkania. Zaznaczyła, iż składała doniesienia na Policję i do Prokuratury, ale jej interwencje nie odniosły rezultatu. Podkreśliła, iż organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że skarżąca wraz z synem legitymuje się zameldowaniem na pobyt czasowy, który znosi obowiązek wymeldowania się z miejsca dotychczasowego pobytu stałego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ł. wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga A. J. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić przesłankę do jej uchylenia. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 993). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia tego przepisu, wynika, iż jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nieprzebywanie w lokalu. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organy meldunkowe w toku postępowania administracyjnego bezspornie wynika, iż A. J. wraz z synem D. opuściła miejsce stałego pobytu w lokalu nr 37 przy ul. A 67 w Ł.. Skarżąca sama przyznała zarówno w odwołaniu jak i w skardze, że nie mieszka we wskazanym lokalu od roku 2000, a w chwili obecnej mieszkanie wynajmowane jest przez byłego męża osobom trzecim i nie ma do tego lokalu żadnego dostępu. Z zeznań świadków (I. D. i W. J.) z dnia [...] wynika także, iż wyprowadzając się z miejsca zameldowania skarżąca zabrała swoje rzeczy osobiste i meble. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który Sąd w niniejszym składzie podziela, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V S.A. 3169/00, LEX NR 50123; wyrok NSA z dnia 7.12.2005R., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18.12.2001r. sygn. akt II S.A./Ka 613/00, niepublik.). Opuszczenie lokalu jest to nie tylko fizyczne nieprzebywanie ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok NSA z 5.01.2007r.II OSK 133/06 LEX nr 327831) Trzeba również wskazać, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania skarżącej prowadzi do wniosku, iż fakt dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca zameldowania przez A. J. nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu, za dobrowolnością i trwałością opuszczenia przez skarżącą dotychczasowego miejsca stałego zameldowania przemawia fakt skoncentrowania swojego życia w innym miejscu – u rodziców skarżącej oraz długość okresu, jaki upłynął od opuszczenia miejsca pobytu stałego. Również złożenie przez skarżącą w 2007 roku wniosku do Urzędu Miasta i Gminy Ł. o przydział mieszkania można oceniać jako rezygnację z dotychczasowego miejsca zameldowania. Podnoszona przez skarżącą okoliczność złożenia w sądzie powszechnym pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, w sytuacji wydania prawomocnego wyroku oddalającego powództwo nie ma znaczenia dla oceny dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca pobytu stałego w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest bowiem stanowisko, w pełni akceptowane przez skład w niniejszej sprawie, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z dnia 25.10.2005r. sygn. II OSK 127/05, LEX nr 201427, wyrok NSA z dnia 18.04.2000r. sygn. akt S.A. 1424/99, LEX NR 79243, wyrok NSA z dnia 12.04.2001r. sygn. akt S.A. 3078/00, LEX nr 78937). Ponadto, z akt sprawy wynika, iż skarżąca podejmowała próby powrotu do miejsca zameldowania jak również wniosła powództwo o naruszenie posiadania dopiero po kilku latach od opuszczenia miejsca pobytu, tj. po otrzymaniu zawiadomienia o toczącym się postępowaniu o wymeldowanie. Należy zatem domniemywać, iż powyższe działania zostały podjęte przez skarżącą na potrzeby postępowania administracyjnego dotyczącego jej wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Dodatkowo, podjęte przez A. J. działania prawne okazały się nieskuteczne, bowiem powództwo o naruszenie posiadania zostało przez Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia 6 listopada 2008r. oddalone (sprawa I C 70/08), natomiast Prokurator odmówił wszczęcia dochodzenia z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Oznacza to, iż roszczenia i zarzuty skarżącej okazały się bezpodstawne. Nie może ona zatem powoływać się na bezprawne działanie byłego męża zmierzające do zmuszenia jej do opuszczenia miejsca stałego zameldowania, skoro twierdzenia te nie znajdują poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z ustaleń organów wynika niewątpliwie, iż w rodzinie państwa J. istniał konflikt, który ostatecznie doprowadził do rozwodu i spowodował, iż skarżąca zdecydowała się na opuszczenie miejsca zamieszkania, jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie przez A. J. miejsca stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Reasumując wskazać należy, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny. Jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu – faktycznego miejsca pobytu osoby. Miejsce pobytu stałego jest to miejsce, gdzie skoncentrowane są interesy życiowe danej osoby, przebywa ona tam w sensie fizycznym, realizuje w nim swoje potrzeby życiowe, posiada tam przedmioty, rzeczy osobiste potrzebne do codziennej egzystencji. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania mieszkania będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Utrzymywanie zaś miejsca zameldowania skarżącej w ewidencji ludności, niezgodnego z miejscem faktycznego i długoletniego jego pobytu, stanowi naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności, podważając ustawowy cel tej ewidencji, dlatego wymeldowanie służy doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do nakazanej przez ustawodawcę zgodności ze stanem faktycznym. Okoliczność, iż w aktualnym miejscu zamieszkania u rodziców, skarżąca zameldowana jest jedynie na pobyt czasowy nie świadczy o tym, że opuszczenie przez nią miejsca stałego zameldowania ma charakter jedynie przemijający lecz o tym, że charakter czasowy ma pobyt u rodziców. Wbrew twierdzeniom skarżącej, zameldowanie na pobyt czasowy nie znosi obowiązku wymeldowania się z miejsca dotychczasowego pobytu stałego, jeżeli opuszczenie miejsca pobytu stałego miało charakter dobrowolny i trwały. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego w stopniu, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona. Podstawę do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu stanowił przepis art. 250 powołanej wyżej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. C rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). B. A.