III SA/Łd 383/14

Dnia 13 października 2014 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G.M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi G.M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 383/14 Uzasadnienie G.M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu wniosku, a także z dodatkowych informacji i dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rocznym synem oraz matką. Skarżący utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 60 ha (22 ha własne i 38 ha wydzierżawione). Wskazał jednak, że w ostatnich latach jego gospodarstwo dotykały klęski żywiołowe, ostatnia w maju 2013 r. (gwałtowne ulewy), po której komisja gminna oszacowała szkody na ponad 140 tys. zł. W wyniku tych szkód zaprzestał spłacać kredyt zaciągnięty na kupno gospodarstwa, co zakończyło się egzekucją i sprzedażą w jej wyniku 36 ha należących do niego gruntów. Wskazał przy tym, że kredyt na zakup gospodarstwa zaciągnął w 2006 r. w kwocie 225 tys. zł na okres 10 lat – rata kwartalna to 7300 zł. Dodatkowo w 2012 r. zaciągnął kredyt na odtworzenie produkcji rolnej po klęsce żywiołowej w wysokości 120000 zł na okres 5 lat, z ratami półrocznymi w wysokości 12 000 zł. W 2012 r. zaciągnął także kredyt na bieżące potrzeby w wysokości 40 000 zł – rata miesięczna to 900 zł Wobec tego swoje dochody z gospodarstwa określił na 500 zł. Emerytura matki skarżącego to 750 zł. Z przesłanych dokumentów wynika także, że w 2014 r. otrzymał dopłaty do produkcji rolnej w łącznej wysokości 58 589,11 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał także, że nie dysponuje wystarczającymi środkami, by wynająć adwokata. Poinformował również, że z żoną nie mieszka, znajdują się w rozdzielności majątkowej i nie jest w stanie, mimo wezwanie referendarza sądowego, przedstawić jej stanu majątkowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do powołanych przepisów warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Mając na uwadze przedstawioną przez skarżącego sytuację rodzinną i materialną, należy stanąć na stanowisku, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Przede wszystkim oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, bowiem skarżący nie przedstawił, mimo stosownego wezwania, informacji o sytuacji majątkowej żony, powołując się w tej kwestii na ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami. Z tego względu referendarz sądowy nie ma możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego. Skarżący nie udokumentował bowiem sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podnoszono, że nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji okoliczność, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z udzielania pomocy małżonkowi, czy też uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Z tej też przyczyny referendarz sądowy zmierzał, choć bezskutecznie, do zbadania, czy rodzina skarżącego będzie w stanie udzielić mu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2012 r., I FZ 25/12). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jej możliwości płatniczych, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Podkreślenia wymaga także okoliczność, że sytuacja materialna skarżącego, pomimo przeciwnych twierdzeń, nie wydaje się na tyle zła, by nie był w stanie pokryć kosztów postępowania. Przede wszystkim argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt spłaty pożyczek i kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność spłacania kredytów, w tym inwestycyjnych, zaciągniętych m.in. na zakup dużego gospodarstwa rolnego, nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Warto także zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w dniu 2 czerwca 2014 r, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 950 zł (odebrane w dniu 26 maja 2014 r.). W międzyczasie, w dniach 28 i 29 maja 2014 r. na rachunek bankowy skarżącego wpłynęła łączna kwota 58 589,11 zł tytułem dopłat do produkcji rolnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że w terminie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący dysponował kwotą wielokrotnie przewyższającą wysokość wpisu sądowego i kosztów wynajęcia pełnomocnika. Znamienna jest przy tym okoliczność, że w dniu 2 (a więc w dniu nadania pocztą wniosku o przyznanie prawa pomocy) i 3 czerwca 2014 r. skarżący wypłacił całą kwotę otrzymaną z ARiMR, mimo świadomości obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Wątpliwości budzą również informacje o samym gospodarstwie rolnym skarżącego. We wniosku o przyznanie prawa mocy skarżący poinformował, że z 60 ha gruntów rolnych, jedynie 22 ha należą do niego, pozostałe 38 ha wydzierżawił. Tymczasem w następnych pismach poinformował, że w wyniku postępowania egzekucyjnego komornik sprzedał na licytacji część jego gruntów o powierzchni 36 ha. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, że skarżący był jednak właścicielem większego areału gruntów, niż pierwotnie deklarował, co czyni jego oświadczenie majątkowe niewiarygodnym. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżącego trudno uznać za osobę ubogą, mającą do tego możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. lf