III SA/Łd 384/13

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 rok z naruszeniem prawa postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 384/13 Uzasadnienie Pismem z dnia 22 lutego 2013 r. L. Z. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] (Nr [...]) w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 rok z naruszeniem prawa. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – po wezwaniu Sądu - wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Postanowienie z dnia 26 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Następnie skarżący ponownie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy, przedkładając – po wezwaniu Sądu – formularz wniosku na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i snem. Skarżący, zgodnie z oświadczeniem, jest właścicielem domu o powierzchni 32 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7,72 ha. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W związku z tym zażądano: zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego, jego żonę lub syna rachunkach bankowych oraz wyciągów z tych kont z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym rachunku ustanowionego dla regulowania wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych; zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego; przekazania zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informacji o otrzymywanych ewentualnie przez skarżącego lub członków jego rodziny w roku 2011 i 2012 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego i wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności określenia kosztów utrzymania domu (wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał jedynie zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w Ż. oraz zaświadczenie z urzędu Gminy K. o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego. Z zaświadczenia z banku wynikało, że żona skarżącego posiadała w tym banku rachunek, który jednakże od 2004 r. nie wykazywał żadnych obrotów i w roku 2013 został zlikwidowany. Odnośnie skarżącego bank poinformował, że nie posiadał i nie posiada on żadnych rachunków w tym banku. Z zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego wynikało natomiast, że dochód roczny za 2011 r. wyniósł 14.386 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04; z dnia 21 grudnia 2010, sygn. akt I OZ 967/10; z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 606/08). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego informacji. Nie przekazał także wszystkich żądanych informacji w związku z dodatkowym wezwaniem referendarza. W szczególności nie przedstawił informacji o otrzymywanych ewentualnie przez niego lub członków jego rodziny w latach 2011 – 2012 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych. Wątpliwości w tym kontekście budzi także oświadczenie skarżącego, z którego wynika, ze nie posiada on żadnych rachunków bankowych. Skoro bowiem ubiega się o przyznawanie tzw. płatności bezpośrednich do gospodarstwa rolnego to obligatoryjnym wymogiem otrzymywania takich dopłat jest posiadanie rachunku bankowego, na który przekazywane są takie dopłaty. Powyższe wynika z regulacji postanowień ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jak również z innych przepisów szczegółowych regulujących kwestie dopłat. Tym samym skoro skarżący – jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy – jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7 ha, to ma prawne możliwości ubiegania się o dopłaty. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji skarżący nie przedstawił żądanych informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymywanych ewentualnie dopłat. Nie wyjaśnił też czy o takie dopłaty w ogóle występował. Ewentualny fakt nie występowania o takowe dopłaty, wobec faktu posiadania gospodarstwa rolnego też nie może być oceniany pozytywnie w aspekcie wystąpienia przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy, czyli oczekiwania pokrycia obciążających go opłat przez Skarb Państwa, albowiem brak wystąpienia o płatności w praktyce powoduje, że wnioskodawca sam, dobrowolnie pozbawia się ewentualnych dodatkowych środków majątkowych, które mogłyby służyć np. pokrycie kosztów sądowych. Podobnie rzecz ma się z żądaniem przekazania przez wnioskodawcę informacji o dopłatach uzyskiwanych członków jego rodziny. I w tym przypadku wnioskodawca odmówił przekazania takich informacji. Tymczasem z informacji przekazywanych przez samego skarżącego (w poprzednio składanych wnioskach) wynika, że jego syn jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a z akt sądowych prowadzonych w innych sprawach przed tutejszym Sądem niewątpliwie wynika, że o takowe dopłaty się ubiegał. W tym zakresie jedynie na marginesie wskazać należy na – wynikający z kodeksy u rodzinnego i opiekuńczego – obowiązek wzajemnej pomocy miedzy najbliższymi członkami rodziny, w tym rodzicami i dziećmi. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Stwierdzić należy w każdy razie, że skarżący żądanych informacji w tym zakresie nie udzielił, pozbawiając w praktyce referendarza możliwości pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Informacje te natomiast mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia faktycznych możliwości płatniczych skarżącego, a tym samym jego możliwości uregulowania wpisu od skargi, czy innych kosztów sądowych. W ocenie referendarza, fakt odmowy przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżącego na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. Istotne byłyby także informacje i udokumentowanie faktycznie ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie. Potwierdzenie i uprawdopodobnienie faktu ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania i określenie ich wysokości ma bowiem znaczenie dla ustalenia faktycznych możliwości płatniczych strony. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżący odmówił przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Zatem w praktyce odmówił przekazania stosownych informacji i dokumentów. Nie może być tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. W świetle powyższych ustaleń, złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – zdaniem referendarza – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący nie wykazał w związku z tym w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.