III SA/Łd 436/15

Dnia 7 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J Z o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J Z na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] nr[...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a : odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J Z wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącej z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 900 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 785.478,11 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 599.190,86 zł, co dało dochód w kwocie 186.287,25 zł. W roku 2014 (zeznanie podatkowe PIT-36) skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w listopadzie 2014 r. wyniosła – 49.856 zł, w grudniu 2014 r. – 57.803 zł, w styczniu 2015 r. – 48.757 zł, w lutym – 43.403 zł, w marcu – 89.640 zł i w kwietniu – 92.318 zł. Skarżąca przekazała także wyciągi z rachunku bankowego w [...] Banku [...], który na dzień 25 czerwca 2015 r. wykazywał saldo dostępne: -149.790,99 zł. Suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie do przekazania informacji o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania i wyjaśnienia źródeł ich uzyskiwania oraz informacji, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z G Z i D Z. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, zaskarżając je w całości. Zarzuciła obrazę przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia tj. art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że skarżąca nie wykazała, że zachodzi w niniejszej sprawie okoliczność uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych mimo, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a tym bardziej pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie złożonego wniosku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że opłata sądowa stanowi dla niej wydatek niemożliwy do poniesienia ze względu na jej trudną, wręcz tragiczną sytuację finansową oraz rodzinną. Obecnie posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków i urzędów skarbowych oraz ZUS. Istnieje szereg tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko niej, które opiewają na łączną bardzo dużą kwotę. Przeciwko niej toczą się liczne postępowania egzekucyjne. Jej aktualna sytuacja finansowa spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej ale i poważnie zagraża egzystencji jako człowieka i obywatela. Wskazała, iż nie mogła liczyć się z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty i nie miała możliwości zaoszczędzenia na nią. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając wniosek skarżącej sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienie kosztów sądowych w pełnym zakresie. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżąca taką zdolność posiada. Z przedłożonych sądowi dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Z zeznań podatkowych i deklaracji VAT-7 wynika, że działalność ta jest dochodowa i nie została zawieszona. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2013 wynikało, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 785.478,11 zł, koszty wyniosły 599.190,86 zł, co dało dochód w kwocie 186.287,25 zł. W roku 2014 (zeznanie podatkowe PIT-36) skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w listopadzie 2014 r. wyniosła – 49.856 zł, w grudniu 2014 r. – 57.803 zł, w styczniu 2015 r. – 48.757 zł, w lutym – 43.403 zł, w marcu – 89.640 zł i w kwietniu – 92.318 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące). Niezaprzeczalnym faktem jest też, że działalność skarżącej przynosiła i przynosi obecnie dochody. W roku 2013 - 186.287,25 zł, natomiast w roku 2014 - 22.222,22 zł. Istotne jest to w szczególności z punktu widzenia wysokości wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi 100 zł. Z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącej wynika sprzeczność z danymi dotyczącymi wartości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Z jednej bowiem strony wynika, że suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku bankowym skarżącej - zarejestrowanym jako rachunek firmowy - wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. z drugiej jednak strony dane z zeznań podatkowych VAT-7 wskazują, iż obroty firmy skarżącej są istotnie wyższe. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało bowiem, że podstawa opodatkowania w listopadzie 2014 r. wyniosła – 49.856 zł, w grudniu 2014 r. – 57.803 zł, w styczniu 2015 r. – 48.757 zł, w lutym – 43.403 zł, w marcu – 89.640 zł i w kwietniu – 92.318 zł. Z powyższego wnikać może, że skarżąca posiada jeszcze inny rachunek bankowy, którego danych nie ujawniła. Podobnie rzecz ma się z informacjami o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania i wyjaśnienia źródeł ich uzyskiwania, których skarżąca także nie podała. Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego również nie załączyła żadnych bliższych danych na temat swojej sytuacji majątkowej, w szczególności o wystawionych na nią tytułach wykonawczych, na które się powołuje. Skarżąca nie podała, na jaką konkretnie kwotę opiewają ciążące na niej zobowiązania. Twierdzenia zawarte w sprzeciwie są lakoniczne i ogólnikowe, nie zostały poparte żadną dokumentacją. Skarżąca nie zawarła również żadnych informacji, obrazujących jej – jak wskazała – tragiczną sytuację finansową oraz rodzinną. Powyższe wskazuje, iż oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny jej kondycji finansowej okoliczności sprawia, że całość jej twierdzeń została przez Sąd uznana za nie w pełni niewiarygodną. Sąd ponownie podkreśla, iż analiza przedstawionej powyżej sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że uiszczenie na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania skarżącej. Powoływanie się natomiast na konieczność uiszczania należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Okoliczność, że w złożonym oświadczeniu skarżąca nie przedstawiła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie, uprawnia do stwierdzenia, że podane informacje dotyczące jej aktualnej sytuacji finansowej są nieprawdziwe i nierzetelne. Selektywne ujawnianie informacji świadczy bowiem o tym, że skarżąca zataiła swój prawdziwy stan majątkowy. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sąd stwierdził, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, w świetle powyższych ustaleń nie jest zasadny podniesiony w sprzeciwie zarzut naruszenia ww. przepisu. Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej, opartą o stałe źródło dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a także ujawnione na rachunkach bankowych środki finansowe, którymi dysponuje nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania w pełnym zakresie. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). Ponownie podkreślić, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się również z wydatkami związanymi z prowadzeniem spraw sądowych. Istnienie obciążeń finansowych nie może stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie pierwszeństwa innym zaciągniętym przez stronę zobowiązaniom doprowadziłoby do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której uznaje się za konieczne ponoszenie wszystkich innych wydatków, poza kosztami sądowymi. Skoro skarżąca nie wykazała w sposób rzetelny, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. k.p.