III SA/Łd 481/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na niewykonanie przez Starostę [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SAB/Łd 38/14 postanawia 1) odmówić skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata U.K. III SA/Łd 481/15 Uzasadnienie T.G. (dalej wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na niewykonanie przez Starostę [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SAB/Łd 38/14. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem (1/2) domu o powierzchni 120 m2, jak przy tym wyjaśnił pozostałą część domu zajmują jego rodzice, a sam dom został wybudowany w 1949 roku oraz właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,91 ha (1,3 ha przeliczeniowego). Jedyny dochód skarżącego stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które wyniosło średnio w okresie ostatnich trzech miesięcy 2.798,89 zł brutto (2.033,25 zł netto). Wyjaśnił w związku z tym, iż pracuje na akord, stąd wynagrodzenie ma różnicową wysokość w poszczególnych miesiącach. Skarżący nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, nie uzyskuje także żadnych dodatkowych źródeł dochodu. Nadmienił także, iż opłaca alimenty na rzecz dzieci w kwocie łącznej 860 złotych. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej ustawa p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W tej sytuacji referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego zasługuje jedynie częściowo na uwzględnienie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zauważyć należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść obciążających go w niniejszym postępowaniu kosztów sądowych. Przeciwnie, analiza akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Na obecnym etapie postępowania skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Z oświadczenia skarżącego i przedłożonych sądowi dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje razem z rodzicami w domu jednorodzinnym o powierzchni 120 m², którego właścicielem jest w ½ części. Wprawdzie skarżący obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch córek w kwocie 860 zł miesięcznie, lecz osiąga stałe, comiesięczne dochody z tytułu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Według zaświadczenia o zarobkach z dnia 22 maja 2015 r. średnie wynagrodzenie skarżącego z ostatnich trzech miesięcy wynosiło 2.798,89 zł brutto, 2.033,25 zł netto. Wynagrodzenie skarżącego nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów. Skarżący nie jest w okresie wypowiedzenia, a zakład pracy nie znajduje się w stanie likwidacji ani upadłości. Ponadto skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Z akt sprawy sygn. akt III SO/Łd 2/14 wynika, że skarżący otrzymuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które w 2012 r. wyniosły 1.501,34 zł, a w 2013 r. – 1.559,62 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie kwoty 200 zł nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych do utrzymania skarżącego. W konsekwencji, w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i tak zostaje wykluczona pozytywna realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada wystarczające środki oraz majątek w postaci nieruchomości. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza, jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wskazać należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Jak przyjmuje szeroko orzecznictwo sądowe, prawidłowe zastosowanie przepisów ustawy p.p.s.a. nie prowadzi do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11; oraz z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11). Odmowa zatem przyznania prawa pomocy nie może być postrzegana w kategoriach naruszenia prawa do sądu. Reasumując, zdaniem referendarza sądowego, przyjąć należy, że osiągane dochody (2.798,89 zł brutto) pozwalają skarżącemu wygospodarować 200 zł na uiszczenie wpisu sądowego. Ocenić również należało, że uzyskiwane dochody, biorąc po uwagę fakt, że ewentualne i przyszłe inne koszty niewątpliwie będą rozłożone w czasie, pozwalają na pokrycie pozostałych, o ile wystąpią, kosztów sądowych (100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł). Jednie na marginesie zauważyć należy, iż w sprawach z wniosku skarżącego T.G. – w identycznych lub bardzo zbliżonych stanach faktycznych wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenia skarżącego na postanowienia sądów wojewódzkich odmawiających mu przyznania zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I OZ 838/14). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, referendarz zważył co następuje. Rozpoznając wniosek skarżącego w tym zakresie, referendarz miał na względzie fakt, że w świetle przedstawionych powyżej informacji o stanie majątkowym skarżącego – wysokości osiąganego dochodu, mając też na uwadze, że zobligowany został do poniesienia kosztów wpisu od skargi oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w ocenie referendarza, nie można wymagać także od skarżącego pokrycia ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie referendarza, nie można w tej sytuacji wymagać od strony skarżącej poniesienia jeszcze tych dodatkowych kosztów postępowania związanych z zastępstwem procesowym, mogłyby one albowiem stanowić trudne do udźwignięcia obciążenie budżetu domowego skarżącego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak postanowieniu. U.K.