III SA/Łd 510/21

Dnia 15 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , po rozpoznaniu w dniu 15 września 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego M. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy wskazał, że 11 czerwca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wydał decyzję w przedmiocie wymierzenia M. M. kary pieniężnej w łącznej wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Decyzja została wysłana na adres strony ul. A 1 R. i doręczona w dniu 14 czerwca 2019 r., co potwierdza wydruk z systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., jak również duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru (wystawiony przez Pocztę Polską SA w toku postępowania reklamacyjnego zainicjowanego przez [...] Urząd Celno-Skarbowy w Ł., z którego wynika, że korespondencję odebrał Ł. M. - dorosły domownik - w dniu 14 czerwca 2019 r. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin dla wniesienia odwołania oblicza się według przepisu art. 12 O.p., który stanowi w § 1 i 6, że jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej. W przedmiotowej sprawie ostatni dzień terminu do wniesienia odwołania przypadał na dzień 28 czerwca 2019 r., a zatem odwołanie nadane na poczcie w dniu 29 stycznia 2021 r., złożone zostało z uchybieniem 14 - dniowego terminu do jego wniesienia. W takim przypadku, na podstawie 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 235 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Przepis ten ma charakter bezwarunkowy. Odwołanie wniesione z uchybieniem terminu powoduje, że środek zaskarżenia staje się bezskuteczny i merytoryczne rozpatrzenie sprawy nie jest możliwe. Organ odwoławczy wskazał, że co prawda strona w odwołaniu złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jednak organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi skargę do sądu administracyjnego złożył M. M., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1, art. 148 § 2, art. 149, art. 162 § 1 i 2, art. 208 § 1 w zw. z art. 223 § 2 O.p. przez wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, tj. stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy postępowanie w przedmiocie badania zachowania bądź naruszenia terminu było bezprzedmiotowe z uwagi na brak skutecznego doręczenia decyzji, a tym samym możliwości obliczenia początku i upływu takiego terminu, który wobec nieziszczenia się skutku doręczenia, nie zaczął biec; 2. art. 145 § 1, art. 148 § 2, art. 149, art. 162 § 1 i § 2, art. 122, art. 181, art. 187 i art. 191 O.p. polegające na naruszeniu zasady prawdy materialnej oraz przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż decyzja organu podatkowego została skutecznie doręczona, ergo weszła ona do obrotu prawnego, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do czynienia takich ustaleń; 3. art. 122, art. 181, art. 187 i art. 191 O.p. polegające na naruszeniu zasady prawdy materialnej i zasady koncentracji materiału dowodowego przez zaniechanie poczynienia jakichkolwiek ustaleń w zakresie wyjaśnienia, czy w chwili odbioru decyzji, rzekomo przyjmujący pismo Ł. M. był upoważniony do odbioru korespondencji w imieniu skarżącego, a w konsekwencji uznanie, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji skarżącemu, jako osobie fizycznej w miejscu prowadzenia przez nią działalności, dorosłemu domownikowi, podczas gdy w rzeczywistości doręczenia dokonano osobie, która nie jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji przez skarżącego; 4. art. 228 § 1 pkt 2 O.p. polegające na jego wadliwym zastosowaniu i nieprawidłowym stwierdzeniu uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, w której termin ten nie rozpoczął swojego biegu wobec wadliwego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ administracji wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie wskazania także wymaga, że sąd administracyjny w rozstrzyganej sprawie orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, które w niniejszej sprawie jest przedmiotem skargi, należy do postanowień kończących postępowanie w sprawie. Tak więc, skarga na takie postanowienie mogła być rozpoznana w trybie uproszczonym. W rozpoznawanej spór pomiędzy stronami ogniskuje się wokół kwestii prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji. W kontrolowanym rozstrzygnięciu organ podatkowy stanął na stanowisku, że decyzja ta została prawidłowo doręczona skarżącemu (dorosłemu domownikowi) 14 czerwca 2019 roku. Strona skarżąca zaś w swojej skardze podważa stanowisko organu wskazując, że nie otrzymała spornego rozstrzygnięcia lecz zapoznała się z nim dopiero w siedzibie organu. W sporze tym rację należy przyznać stronie skarżącej. W ocenie sądu bowiem w sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji. Dokonując oceny prawidłowości doręczenia organ odwoławczy pominął całkowicie okoliczność, że doręczenia decyzji organu I instancji dokonano dla strony w miejscu prowadzenia jej działalności gospodarczej. W swojej skardze M. M. zaprzeczył, że adres doręczenia R. ul. A 1 stanowi jego adres zamieszkania i wskazał, że zamieszkuje w R. przy ul. B 55. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt.1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Opisany w tym artykule termin jest terminem procesowym oraz zawitym. W razie uchybienia mu, stosowanie do art. 228 § 1 pkt.2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 12 § 1 O.p., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Początkiem terminu do wniesienia odwołania od decyzji, jest dzień następujący po dniu doręczenia decyzji w trybie określonym w przepisach art. 144-154c O.p. W rozstrzyganej sprawie kluczowe zatem znaczenie miało ustalenie, czy i kiedy doszło do prawidłowego doręczenia stronie decyzji organu I instancji. Podejmując bowiem rozstrzygnięcie w oparciu o art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy ogranicza się tylko i wyłącznie do zbadania w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji stronie i ustalenia kiedy zostało od niej wniesione odwołanie. Te elementy maja zasadnicze znaczenie przy ocenie zachowania lub uchybienia 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji i to one przesądzają o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Dlatego w rozpoznawanej sprawie, szczególnie w świetle argumentacji skargi, należało rozważyć przede wszystkim, czy i w jakim dniu decyzja organu I instancji została skarżącemu skutecznie doręczona, a zatem czy otworzył się termin na wniesienie odwołania. Nie budzi wątpliwości, że doręczenie jest w postępowaniu organów administracji publicznej czynnością wysoce sformalizowaną, stanowiąc gwarancje podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroniącą organy przed negatywnym skutkiem działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. W związku z tym czynność ta winna być dokonywana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. W orzecznictwie wskazuje się, że wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tą realizował samodzielnie czy też zlecał jej wykonanie innym prawem uprawnionym podmiotom. W konsekwencji wszelkie błędy popełnione w tym zakresie skutkują bezskutecznością omawianej tu czynności (por. wyrok NSA z 11 maja 2012 r. I FSK 1134/11, LEX nr 1286827). W przypadku osób fizycznych podstawową zasadą jest doręczanie pism na adres miejsca ich zamieszkania albo adres do doręczeń w kraju (art. 148 § 1 O.p.). Alternatywnymi, równoważnymi miejscami doręczenia są siedziba organu podatkowego oraz miejsce zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata, gdzie pismo należy doręczyć adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (art. 148 § 2 O.p.). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Natomiast brak możliwości doręczenia pisma (decyzji) do rąk własnych strony z powodu jej nieobecności aktualizuje możliwość doręczenia zastępczego. Zgodnie z art. 149 O.p., w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. W rozstrzyganej sprawie z akt sprawy oraz akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika, że doręczenie decyzji organu I instancji dla strony skarżącej miało miejsce na adres, który był adresem głównym prowadzenia jej działalności gospodarczej, nie zaś na adres jej miejsca zamieszkania. Jak to zostało wskazane powyżej z art. 148 § 2 O.p. wynika, że pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane w miejscu prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Zauważyć zatem należy, że w miejscu pracy adresata, oprócz doręczenia właściwego, można również dokonać doręczenia zastępczego, osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji - art. 148 § 2 pkt 2 O. p. (por. B. Gruszczyński (w:) Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, str. 464, podobne stanowisko prezentuje też B. Brzeziński i in. (w:) Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2002, s. 515 akcentując, iż jedyny wyjątek od zasady osobistego doręczania przewidziany został w art. 148 § 2 pkt O.p.). W tej sytuacji zasadnie dokonano doręczenia korespondencji skierowanej do strony pod adresem miejsca prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Konsekwencją jednak wyboru przez organ jako miejsce doręczenia korespondencji dla skarżącego adresu miejsca prowadzenia przez niego działalności gospodarczej było to, że warunkiem skuteczności takiego doręczenia jest doręczenie pisma adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji ( por. wyrok NSA z dnia 27 września 2019 r., II GSK 1753/17 LEX nr 2737248). To oznacza, że w sprawie nie mógł być zastosowany tryb z art. 149 O.p. Zastosowanie trybu doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 149 O.p. ograniczone jest wyłącznie do doręczenia w miejscu zamieszkania strony, która jest nieobecna podczas czynności doręczenia (por. wyrok NSA z 18 listopada 2020 r. II OSK 2404/20 LEX nr 3089406, wyrok NSA z 8 lipca 2020 r. II FSK 931/20 LEX nr 3058768, wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., II FK 726/10, Lex nr 663290, wyrok NSA z 26 listopada 2018 r. II FSK 2345/18 LEX nr 2635811, wyrok NSA z 19 maja 2020 r. II GSK 134/20 LEX nr 2983931). Tym czasem ze znajdującego się w aktach sprawy duplikatu zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji wynika, że rozstrzygnięcie to doręczone zostało "Ł. M. – dorosłemu domownikowi". W świetle powyższego wadliwe są ustalenia organu wskazujące na skuteczność doręczenia zastępczego decyzji organu I instancji dla strony w trybie art. 149 O.p. Tym samym uznać należało, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 148 § 2 pkt 2 O.p. pozwalające uznać dokonane przez organ doręczenie decyzji za skuteczne. Powyższe oznacza, że zarzuty skargi naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 i art. 148 § 2 pkt 2 O.p. należało uznać za uzasadnione. W stanie faktycznym sprawy nie było podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania co prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 23 marca 2021 r. W tym stanie sprawy sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. d.j.