III SA/Łd 643/11

Dnia 19 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2011 roku sprawy ze skargi R. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania R. R. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 139, poz. 993 ze zm., powoływana dalej jako ustawa) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] nr [...] orzekającą o wymeldowaniu R. R. z pobytu stałego przy ulicy A, położonej w miejscowości S. (gmina W.). Organ odwoławczy ustalił, że w dniu 1 kwietnia 2009r. z wniosku E. P. i Z. P. wszczęto postępowanie administracyjne o wymeldowanie R. R. z pobytu stałego w posesji przy ul. A w miejscowości S. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił na podstawie zeznań stron, świadków oraz oględzin przedmiotowego lokalu, że R. R. nie przebywa w miejscowości S. przy ulicy A od ponad dwóch lat. W oparciu o przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, Wójt Gminy W. wydał w dniu [...] decyzję o wymeldowaniu R. R. z ww. lokalu, uznając za udowodnione, iż R. R. opuścił miejsce dotychczasowego zameldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i nie koncentruje swoich spraw życiowych w przedmiotowym lokalu od października 2008r. Od decyzji tej wniósł odwołanie R. R., który zarzucił decyzji Wójta błąd w ustaleniach faktycznych, przede wszystkim błędne ustalenie przesłanki opuszczenia lokalu oraz niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżący oświadczył, że opuszczenie przez niego lokalu nie mało cech dobrowolności, ani zamiaru zmiany miejsca zamieszkania i urządzenia w nowym miejscu swojego centrum życiowego. Po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Według organu odwoławczego organ pierwszej instancji przeprowadzając postępowanie w sprawie o wymeldowanie R. R. podjął właściwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że zaistniały przesłanki do wymeldowania R. R. z pobytu stałego w miejscowości S., ul. A. W ocenie organu odwoławczego przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu wynika z zeznań R. R., który w zeznaniu do protokołu podczas rozprawy administracyjnej w dniu 20 września 2010r. oświadczył, że przy opuszczaniu lokalu w tym dniu kiedy zostawił klucze i opuścił lokal Policja na interwencje nie była wzywana. Przy opuszczaniu lokalu nie było użytych nacisków siły ze strony byłej żony W. P. i teścia Z. P. Z oświadczeń R. R. wynikało również, że nie dochodził on swoich praw do lokalu na drodze sądowej. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż miejscem pobytu stałego konkretnej osoby jest lokal, w którym znajduje się centrum życiowe tej osoby, a więc miejsce gdzie skoncentrowane są jej sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega natomiast na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu w nim wolnego czasu oraz zaspakajaniu w nim swoich funkcji życiowych. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego wniósł R. R., zarzucając zaskarżonej decyzji błędną wykładnię art. 15 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy. Zdaniem skarżącego organy wydające zaskarżone decyzje oparły się jedynie na zeznaniach wnioskodawców, jako właścicieli przedmiotowej nieruchomości oraz zeznaniach ich świadków. Osoby przesłuchane w sprawie w charakterze świadków nie miały wiedzy w zakresie faktycznych przyczyn oraz powodów nieprzebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Wzięto pod uwagę przede wszystkim sam fakt opuszczenia lokalu, nie badając w sposób prawidłowy przyczyn i okoliczności, w jakich do tego doszło. Organy administracji rozpatrujące sprawę nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Ponadto skarżący oświadczył, że nie występował do Sądu z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, gdyż w jego ocenie nie było przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu go z przedmiotowego lokalu. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W tym miejscu należy podkreślić, iż zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05; Lex nr 192912). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż bezspornym jest, że R. R. opuścił miejsce stałego zameldowania przy ulicy A, położonej w miejscowości S. Wynika to nie tylko z treści wniosku o wymeldowanie złożonego przez E. P. i Z. P., jak również z pism i oświadczeń skarżącego, składanych w toku postępowania administracyjnego. Spór między stronami dotyczy zatem ustalenia, czy opuszczenie miejsca stałego zamieszkania przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Skarżący podaje, że nie opuścił nieruchomości w miejscowości S. z własnej woli, lecz z powodu konfliktu z byłą żoną W. P. i jej agresywnego zachowania. R. R. przesłuchany w charakterze strony podczas rozprawy administracyjnej w dniu 20 września 2010r. zeznał do protokołu, że opuścił lokal położony w miejscowości S. przy ulicy A przez naciski byłej żony. Ponadto skarżący oświadczył, iż opuścił lokal z tego względu, że nie jest jego właścicielem. Dodał, że w dniu kiedy opuszczał lokal, zostawił klucze od domu, a Policja na interwencje nie była wzywana, jak również nie było użytych nacisków siły ze strony byłej żony jak i teścia Z. P. Była tylko wymiana słów. Oświadczył również, że od 5 czerwca 2009 roku jest z żoną po rozwodzie. Oznajmił, że wyraża chęć powrotu do spornego lokalu, ponieważ są tam jego dzieci, tam pracował, czynił nakłady pracy i częściowo finansowe, oraz że pozostały tam jego rzeczy osobiste i rzeczy stanowiące wspólność majątkową. Z wnioskiem do Sądu o podział majątku nie występował. Złożył natomiast doniesienie do prokuratury o przetrzymywanie jego dokumentów przez byłą żonę W. P., jednakże sprawa została umorzona z powodu braku dowodów. Nadmienił, iż od dnia opuszczenia lokalu nie podejmował działań prawnych w celu powrotu do tegoż lokalu, jak również nie określił terminu wystąpienia z wnioskiem do Sądu o przywrócenie posiadania, natomiast w skardze do sądu oświadczył, iż nie występował do Sądu z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, gdyż w jego ocenie nie było przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu go z przedmiotowego lokalu. W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego należy bowiem rozważać w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (około 2 lat), skoncentrowania spraw życiowych i zawodowych poza miejscem pobytu stałego oraz faktu niepodjęcia przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Z ustaleń organu wynika niewątpliwie, iż między skarżącym a jego byłą żoną istniał silny konflikt, a sytuacja ta spowodowała, iż skarżący zdecydował się, w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych, na opuszczenie miejsca zamieszkania. Jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez R. R. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu za dobrowolnością, jak i za zamiarem opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca zameldowania przemawia fakt skoncentrowania centrum życiowego w innym miejscu. Również nieskorzystanie przez skarżącego ze środka prawnego, tj. niewytocznie powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 k.c., mającego na celu przywrócenie mu naruszonego posiadania, można uznać za przejaw woli opuszczenia przedmiotowego lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się bowiem, że nieskorzystanie we wskazanym czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937). Podkreślenia wymaga, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszenia (art. 344 § 2 k.c.). W wyroku z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II OSK 1908/08, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Z kolei w wyroku z dnia 6 marca 2008r., sygn. akt. II OSK 140/07, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż sam fakt istnienia konfliktu między stronami postępowania nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (oba orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu tylko skuteczne wykorzystanie przez skarżącego przysługujących mu środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego władztwa w stosunku do lokalu mogłoby skutkować uznaniem, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i co za tym idzie brak byłoby podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zasadniczym środkiem prawnym, z którego mógł skarżący skorzystać było stosowne żądanie co do przywrócenia mu posiadania lokalu, z którego jednak nie skorzystał. Trafnie więc organy administracji uznały, że okoliczności faktyczne sprawy świadczą o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Utrzymujący się kilkuletni stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, nosi znamiona trwałości, a niepodjęcie skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Za nietrafny należało uznać zarzut skarżącego dotyczącego tego, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały bez uwzględnienia jego racji. Dokonana analiza akt administracyjnych wskazuje bowiem, iż skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w toku postępowania, jak również był informowany o wszelkich podejmowanych przez organy administracyjne czynnościach mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zarzuty skarżącego polegające na tym, że organy administracji rozpatrujące sprawę nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. pozostają gołosłowne, bowiem o spełnieniu przesłanek wymeldowania przesądziły przede wszystkim oświadczenia samego skarżącego oraz jego bierna postawa w dążeniu do przywrócenia posiadania lokalu, z którego skarżący ostatecznie został wymeldowany. Przypomnieć należy, iż ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, której celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Zagadnienia dotyczące podziału majątku pomiędzy stronami regulowane są przepisami prawa cywilnego, a wszelkie spory w tym zakresie podlegają kognicji sądów powszechnych. Niewątpliwie, okoliczność nieprzebywania przez skarżącego w miejscu stałego zameldowania przez ponad dwuletni okres czasu spowodowała, iż zapis figurujący w ewidencji ludności, a dotyczący jego miejsca pobytu miał charakter fikcyjny. Utrzymywanie zaś miejsca zameldowania skarżącego w ewidencji ludności, niezgodnego z miejscem faktycznego i długoletniego jego pobytu w innym miejscu, stanowi naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, podważając ustawowy cel tej ewidencji, dlatego wymeldowanie służy doprowadzeniu stanu ewidencyjnego do nakazanej przez ustawodawcę zgodności ze stanem faktycznym. Skoro zatem skarżący od października 2008r. nie zamieszkuje w przedmiotowym mieszkaniu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Organy administracji trafnie uznały, że wszystkie przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zostały spełnione, a wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja jest prawidłowa. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez niego lokalu położonego w miejscowości S. przy ulicy A i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko Wojewody [...], że R. R. opuścił przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z powyższych względów Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona. j.m. ----------------------- 8