III SA/Łd 700/15

Dnia 14 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S J o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S J na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] r. znak[...] w przedmiocie oddalenia jako nieuzasadnionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. S J wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] r. w przedmiocie oddalenia jako nieuzasadnionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W toku postępowania strona sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, załączając – po wezwaniu Sądu - formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na brak środków do życia, trudną sytuację finansową, bezrobocie i zajęcia komornicze. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinny, majątku i dochodach, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Nie osiąga żadnych dochodów. Skarżący podał także, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami ani nie posiada przedmiotów wartościowych. W związku z powyższymi ustaleniami, referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W związku z tym zażądano: wyjaśnienia, czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą A Poland S J, w przypadku zakończenia jej prowadzenia przekazania dokumentów potwierdzających zakończenie tej działalności; poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2013-2014 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tych latach dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 lub raportów skróconych okresowych (miesięcznych) dotyczących dochodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy; wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazuje, że nie posiada żadnej nieruchomości, ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane przez skarżącego lokale mieszkalne i na jakich zasadach skarżący je zajmuje; wyjaśnienia wątpliwości w zakresie prowadzenia przez skarżącego samodzielnie gospodarstwa domowego – poprzez wskazanie, czy A J (odbierająca w imieniu skarżącego korespondencję) pozostaje ze skarżącym w wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to przekazania informacji o jej stanie majątkowym i dochodach jak w formularzu PPF; wyjaśnienia, w świetle informacji skarżącego, że obecnie nie pracuje, czy zarejestrował się w urzędzie pracy i przedstawienia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o fakcie zarejestrowania jako osoba bezrobotna, ze wskazaniem od kiedy skarżący jest zarejestrowany i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego i wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności określenia kosztów utrzymania domu (wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej (jest zawieszona), mieszka u rodziców, nie zarejestrował się w urzędzie pracy, koszty utrzymania określił jako "duże". Przekazał także wyciągi z rachunku bankowego, z którego wynikało, że na dzień 31 sierpnia 2015 r. saldo rachunku wykazywało kwotę 5.854,96 zł (limit w koncie osobistym) oraz 14.487,68 (limit karty kredytowej). Skarżący przekazał jednakże ogólne informacje (wydruk) z saldem rachunków, brak natomiast było szczegółowych wykazów dokonywanych transakcji na tych rachunkach mimo, iż w tym zakresie skarżącego wzywano dwukrotnie do przekazania wyciągów z rachunków bankowych, celem możliwości prześledzenia dokonywanych na nich operacji finansowych. Załączył także podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń-lipiec 2015. Wynikało z niego, ze w tym okresie skarżący prowadził działalność gospodarczą i zanotował łączne przychody w kwocie 45.797,92 zł. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący podniósł, że jego sytuacja jednoznaczne wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącego – określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Osobie fizycznej może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w okresie styczeń-lipiec 2015 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 45.797,92 zł (k. 39). Skarżący wyjaśnił, że obecnie działalność ta jest zawieszona, ale nie przedstawił na tę okoliczność dokumentów. Nie przekazał również informacji o dochodowości. Nie ulega przy tym wątpliwości, że cały ten czas notował obroty. Wskazać należy, że od osób będących przedsiębiorcami wymaga się znacznej zapobiegliwości w gromadzeniu środków finansowych na wszczęcie i prowadzenie postępowań sądowych. Przedsiębiorcy jako profesjonaliści uczestnicząc w obrocie gospodarczym muszą mieć świadomość, iż w tego rodzaju aktywność wpisane są koszty postępowań sądowych. W taki sposób sytuację osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 marca 2005 r., sygn. II FZ 78/05 oraz w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04 (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Nawet brak bieżących dochodów, czy ewentualna strata nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego należy wskazać, że strona również nie przedstawiła w tym zakresie kompleksowych informacji o dokonywanych transakcjach. Oceniając, na podstawie przedłożonych wyciągów (k. 40-45), stan środków na rachunku, uznać należy, że skarżący faktycznie dysponował kwotą pozwalającą na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (wolne kwoty w ramach limitu kredytowego na rachunku bieżącym i wolnym limicie na karcie kredytowej). Na dzień 31 sierpnia 2015 r. saldo rachunku wykazywało kwotę 5.854,96 zł (limit w koncie osobistym) oraz 14.487,68 (limit karty kredytowej). Wobec tak przedstawionej sytuacji strony, w ocenie Sądu, uznać należy, że skarżący posiada środki majątkowe pozwalające na poniesienie ewentualnych kosztów sądowych, które nie są znaczne i rozłożone w czasie (w przypadku oddalenia skargi – 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku i ewentualnie 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej). Przeznaczenie zgromadzonych środków na ten cel, nie będzie stanowić uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Natomiast fakt, że w złożonym oświadczeniu skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i nie uczynił tego również w złożonym sprzeciwie, pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Najistotniejsze znaczenie ma jednak fakt, że strona nie wykonała w pełni obowiązku nałożonego zarządzeniami z dnia 10 września 2015 r. i 8 października 2015 r. zobowiązującymi do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację bieżącej działalności gospodarczej skarżącego i jego sytuacji majątkowej. Zatem nie pozwoliła na ocenę swojej faktycznej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Reasumując, to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Uznać należy, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. k.p.