III SA/Łd 701/14

Dnia 6 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń 2012 roku postanawia odmówić A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych k.p. Pismem z dnia 17 lipca 2014 r. A. Z. (dalej wnioskodawca), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za styczeń 2012 roku. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku "PPF". Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił .i Z. przyznania prawa pomocy. Postanowienie doręczone zostało w dniu 16 października 2014 r. W dniu 23 października 2014 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego wniósł od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ustalił, co następuje: W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że konieczność poniesienia kosztów wpisów sądowych w prowadzonych przed tutejszym Sądem sprawach zmusiłaby go do zakończenia działalności gospodarczej i zwolnienia pracowników. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką i ojcem. Osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł. Jego rodzice uzyskują dochody z tytułu renty (760 zł) oraz z tytułu dzierżawy 1.100 zł. Zgodnie z oświadczeniem nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 euro. Wskazał natomiast, że jest obciążony kredytami w Banku PKO BP na kwotę 400.000 zł oraz w Banku WBK na kwotę 200.000 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał kopie zeznania podatkowego za 2013 rok, z którego wynikało, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 3.833.473,66 zł, poniósł koszty w wysokości 3.813.792,32 zł, a tym samym osiągnął dochód w wysokości 19.744,34 zł. Odpowiednio w roku 2012 - uzyskał przychody w wysokości 3.674.394,33 zł, poniósł koszty w wysokości 3.654.453,31 zł, a tym samym osiągnął dochód w wysokości 19.941,02 zł. Z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniosła w maju – 339.775 z, w czerwcu – 330.927 zł, w lipcu – 433.098 zł, zaś w sierpniu – 405.373 zł. Wnioskodawca posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie 400.000 i 200.000 zł. Miesięcznie koszty ich obsługi kształtują się na poziomie 5.000 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżący posiada także rachunek prywatny o numerze [...], na który w dniu 28 sierpnia 2014 r. przelał kwotę 10.000 zł z rachunku firmowego w banku WBK. W piśmie z dnia 23 października 2014 r. (sprzeciwie od postanowienia referendarza) pełnomocnik skarżącego – nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza – podniósł, że referendarz nie wziął pod uwagę ilości spraw, w jakich skarżący obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, nie uwzględnił rzeczywistego dochodu skarżącego oraz ujemnego salda na rachunkach bankowych. Wskazał w związku z tym, iż w związku z prowadzonymi przed tutejszym Sądem spawami zobowiązany jest do poniesienia kosztów wpisów sądowych w łącznej kwocie 13.898 zł. Powyższe zestawił z osiąganych dochodem rocznym w kwocie 19.744,34 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego też przyznanie prawa pomocy sprowadzać winno się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że poniesienie kosztów sądowych wiązać się będzie z uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla niej i jej rodziny. Analiza przedstawionych przez skarżącego informacji, zawartych w składanym urzędowym formularzu oraz uzyskanych w związku z wezwaniem do przekazania dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej skarżącego, daje podstawy do stwierdzenia, iż wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Wskazać w związku z tym należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej stałe dochody. W formularzu wniosku wykazał dochód w wysokości 2.300 zł. Zauważyć przy tym należy, że działalność gospodarcza skarżącego prowadzona jest na szeroką skalę, o czym świadczy wysokość uzyskiwanych przychodów z tego tytułu. Z przekazanych kopii zeznań podatkowych wynika, że w 2013 roku uzyskał on przychód w wysokości 3.833.473,66 zł. Potwierdzają to również dane wynikające z bieżących deklaracji VAT-7 za okres od maja do sierpnia 2014 r. W maju 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła 339.775 zł, w czerwcu – 330.927 zł, w lipcu – 433.098 zł zaś w sierpniu – 405.373 zł. Nie można także pominąć kwestii bardzo wysokich obrotów na posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych. Wnioskodawca posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie 400.000 i 200.000 zł. Miesięcznie koszty ich obsługi kształtują się na poziomie 5.000 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżący posiada także rachunek prywatny o numerze [...], na który w dniu 28 sierpnia 2014 r. przelał kwotę 10.000 zł z rachunku firmowego w banku WBK. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżącą wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne (podatki), jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych). Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącego zawartej w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego należy podnieść, że Sąd rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy wziął pod uwagę wysokość wszystkich obciążających skarżącego kosztów sądowych w prowadzonych przed tutejszym Sądem sprawach. Sądowi znana jest wysokość tych obciążeń. Niemniej jednak powyższe nie może stanowić argumentu na rzecz uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych. W szczególności należy powyższe odnieść do opisywanej powyżej sytuacji majątkowej skarżącego. Niewątpliwie bowiem prowadzi on przedsiębiorstwo o dużych rozmiarach, o czym świadczą osiągane obroty z działalności gospodarczej, dochodzące prawie do 4.000.000 zł, co potwierdzają zeznania podatkowe VAT-7 – obrazujące bieżące dane liczbowe dotyczące przychodów z działalności gospodarczej. Nie może umknąć w analizie sytuacji majątkowej skarżącego z punktu widzenia możliwości poniesienia wskazanych kosztów sądowych, co całkowicie pomija pełnomocnik, że skarżący na bieżąco reguluje co miesiąc raty kredytów komercyjnych zaciągniętych w bankach. Spłacane przez skarżącego comiesięczne raty, czyli wydatki ponoszone przez skarżącego na jego zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym wynoszą ok. 4.500 zł miesięcznie. Już sam fakt zaciągnięcia tak wysokich kredytów wskazuje na korzystną sytuację finansowa przedsiębiorstwa skarżącego, albowiem niewątpliwie w procedurze poprzedzającej udzielenie kredytu banki jego sytuację majątkową badały, uznając ją za na tyle stabilną iż udzieliły wskazanych kredytów. Nawet ewentualny fakt zabezpieczenia kredytów środami trwałymi (np. na nieruchomościach) czy też w inny sposób nie zmienia faktu, iż ewentualne te środki służące za zabezpieczenie mogłyby stać się podstawą do zabezpieczenia środków finansowych służących sfinansowaniu kosztów sądowych. Odnośnie do podnoszonego faktu ujemnego salda na rachunku, to pełnomocnik zdaje się nie zauważać, iż wynika ono z faktu zaciągnięcia kredytów bankowych. Nie można zatem skutecznie twierdzić, iż rachunki bankowe skarżącego wykazują debet, albowiem uzyskane środki pieniężne zostały przez skarżącego spożytkowane na określone cele. Przypomnieć przy tym należy raz jeszcze, co podkreślał wielokrotnie NSA, iż koszty zobowiązań o charakterze prywatnym (np., rat kredytów) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznymi (np. kosztami sądowymi). Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy na fakt, iż skarżący mimo wezwań do przekazania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (wszystkich posiadanych rachunków) w praktyce przekazał jedynie wyciągi z dwóch posiadanych rachunków, mających charakter gospodarczy (służące do prowadzenia działalności gospodarczej). Jak przy tym wynika z analizy wyciągów skarżący jest ponadto posiadaczem jeszcze co najmniej jednego rachunku o nr. [...] w PKO BP SA Oddział 1 w B. na który dokonywał przelewów z innego swojego rachunku. Tego rachunku jednakże i wyciągów z niego skarżący nie udostępnił, tym samym odmawiając udzielenia informacji w tym zakresie, co już samo w sobie mogłoby stanowić o odmowie przyznania prawa pomocy z uwagi na odmowę udzielenie w pełnym zakresie żądanych informacji, mających stanowić podstawę o pełnej oceny zdolności finansowych i majątkowych wnioskodawcy. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). Reasumując, w ocenie Sądu, w świetle powyższych ustaleń, stwierdzić należy, iż wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. k.p.