III SA/Łd 734/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. sprzeciwu D. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 734/18 w sprawie ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za samowolne zajęcie pasa drogowego postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać D. N. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. a.l. D.N. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] wydaną w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za samowolne zajęcie pasa drogowego. W skardze strona zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 września 2018 r. III SA/Łd 734/18 starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając wskazał, iż przedłożone przez wnioskującego informacje o uzyskiwanych dochodach jego gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z żoną, które kształtują się w łącznej kwocie około 6.300 zł miesięcznie, jak również fakt, że skarżący pomimo trudnej sytuacji majątkowej, na którą się powołuje, jest w stanie ponieść koszty profesjonalnego pełnomocnika oraz na bieżąco reguluje raty zaciągniętego kredytu hipotecznego, które wynoszą 2.900 zł miesięcznie, pozwala na uznanie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przez błędne stwierdzenie, że wnioskodawca dysponuje bieżącymi środkami pozwalającymi na opłacenie kosztów postępowania. W ocenie strony skarżącej wbrew stanowisku referendarza skarżący nie jest w stanie ponieść powyższych kosztów, co potwierdza jego aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna przedstawiona w złożonym formularzu PPF. Fakt spłacania rat kredytu hipotecznego, zaciągniętego pod budowę nie oznacza automatycznie, iż skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Cała kwota zaciągniętego kredytu odpowiadała wysokości kosztów budowy domu i została na ten cel przeznaczona. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że nie kwestionuje zasadności stwierdzenia, że "nie można przedkładać należności o charakterze prywatnoprawnym nad należnościami publicznoprawnymi", niemniej jednak konieczne jest uwzględnienie okoliczności, iż zdarzenie objęte niniejszym postępowaniem było zdarzeniem nagłym, nieprzewidzianym przez skarżącego, który nie miał możliwości wcześniejszego odłożenia środków finansowych, na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne. Natomiast, co do stwierdzenia referendarza, iż fakt reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika świadczy o trafności kwestionowanego postanowienia, strona skarżąca podnosi, że argumentacja jest zbyt daleko idąca i stanowi de facto pozbawienie skarżącego przysługującego mu prawa do sądu. Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 7132) – dalej: p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Zgodnie natomiast z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie D. N. wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto co istotne, zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z treści powyżej powołanych przepisów wynika zatem, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też to od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Podkreślić również należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano postanowieniem z dnia 4 września 2018 r., III SA/Łd 734/18 starszy referendarz sądowy odmówił D.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż sytuacja majątkowa gospodarstwa domowego wnioskodawcy, w szczególności wysokość osiąganych dochodów, fakt regulowania rat zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru, pozwala na stwierdzenie, że skarżący posiada środki finansowe na poniesienie tych kosztów w pełni. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotowy sprzeciw powyższe stanowisko uznać należy za nieprawidłowe. Jak wynika bowiem ze złożonego do akt formularza PPF skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Łączne miesięczne dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu wykonywanej pracy kształtują się w wysokości około 6.300 zł. Ponadto, jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym strona jest współwłaścicielem (wraz z żoną) domu jednorodzinnego, którego wartość szacuje na około 300.000 zł oraz samochodu osobowego marki Skoda Octavia wartości około 10.000 zł. Średnie miesięczne koszty utrzymania i wydatki, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, kształtują się w kwocie około 6.300 zł, która uwzględnia miesięczną ratę zaciągniętego kredytu hipotecznego na budowę domu, wynoszącą 2.900 zł. Powyższa argumentacja pozwala zdaniem Sądu uznać przedmiotowy wniosek za uzasadniony. Podkreślić bowiem należy, że łączna kwota stałych miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwo domowe skarżącego wynosząca 6. 300 zł, jest przeznaczana na utrzymanie 4 osobowej rodziny wnioskodawcy, co daje kwotę 1.575 zł miesięcznie na osobę. Zestawiając powyższe z wysokością należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego, wynoszącego 931 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2003 r. Nr 221 poz. 2193), jak również mając na uwadze miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego i ponoszone wydatki, pozwala stwierdzić, iż strona wykazała istnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to jest wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych. Odnosząc się do kwestii bieżącego regulowania przez skarżącego rat zaciągniętego kredytu, Sąd podziela wyrażony przez referendarza sądowego pogląd, ugruntowany zresztą w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne, do jakich niewątpliwie należy umowa kredytowa, nie mają pierwszeństwa nad należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA z 5 września 2014 r., II OZ 874/14; z 8 stycznia 20105 r. , II OZ 1361/14, postanowienie WSA w W. z [...], [...] www.cbois.nsa.gov.pl). Od wymienionej powyżej zasady istnieją jednak pewne wyjątki powodujące, że pogląd ten nie może być przyjmowany bez zastrzeżeń. Koniecznym jest bowiem uwzględnienie takich okoliczności, jak czas podjęcia zobowiązania kredytowego, a w szczególności czy miało to miejsce w okresie, w którym strona mogła przewidywać zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie. Trudno bowiem oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia, I FZ 89/13, www.cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem Sadu sytuacja taka wystąpiła w niniejszym stanie faktycznym. Skarżący zaciągając przedmiotowe zobowiązanie kredytowe, przeznaczone na budowę domu jednorodzinnego, nie był w stanie przewidzieć, że zostanie nałożona na niego kara pieniężna za samowolne zajęcie pasa drogowego, związane bezpośrednio z realizowaną inwestycją. Tym samym oceniając sytuację materialną skarżącego pod kątem spełniania przez niego przesłanek przemawiających za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, koniecznym w ocenie Sądu jest uwzględnienie wydatkowanej przez stronę kwoty tytułem raty zaciągniętego kredytu hipotecznego i uznanie, że wydatek ten ma realny wpływ na możliwości płatnicze wnioskodawcy, w tym zdolność do poniesienia pełnych kosztów postępowania sąodwoadministracyjnego. Za nieuprawniony, na tle niniejszego tanu faktycznego Sąd uznał także pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym ustanowienie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, a co za tym idzie opłacenie jego wynagrodzenia, świadczy o posiadaniu przez stronę środków na opłacenie należnego wpisu od wniesionej skargi. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy, okoliczność ustanowienia przez stronę wnioskująca o przyznanie prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, nie może stanowić okoliczności, która sama przez się może decydować o zasadności bądź bezzasadności złożonego wniosku o zwolnienie kosztów sądowych. Koniecznym jest bowiem odniesienie tej okoliczności do sytuacji majątkowej skarżącego, która jak już wcześniej wykazano, zestawiając wysokość należnego wpisu sądowego z osiąganymi dochodami 4 osobowej rodziny skarżącego z uwzględnieniem, stałych miesięcznych wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny i pozostałych, uzasadnionych obciążeń finansowych, prowadzi do wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. a.l.