III SA/Łd 774/17

Dnia 19 października 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka masy upadłości A w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości A w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia opłaty paliwowej za poszczególne miesiące 2015 roku postanawia przyznać Syndykowi masy upadłości A w Ł. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych. lf III SA/Łd 774/17 Uzasadnienie Syndyk masy upadłości A w Ł. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia opłaty paliwowej za poszczególne miesiące 2015 roku. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 5863 zł skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku syndyk podniósł, że spółka ogłosiła w lipcu 2016 r. upadłość. Na dzień składania wniosku nie posiada żadnego majątku (został zbyty przez syndyka). Syndyk złożył do sędziego komisarza plan podziału funduszy masy upadłości oraz określił pozostałe koszty, które będą ponoszone przez masę upadłości do czasu zakończenia postępowania upadłościowego. Cała kwota znajduje się na rachunkach bankowych i czeka na zatwierdzenie jej podziału przez sędziego komisarza. W części dotyczącej oświadczenia o majątku i dochodach podała: wysokość kapitału zakładowego – 5 000 zł, wartość środków trwałych – 10 684,03 zł; wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – strata 49 829,99 zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku łącznie wynosił: 221 282,76 zł. Syndyk w formularzu w rubryce inne dane dotyczące majątku, dochodów oraz zobowiązań i wydatków wskazał, że w kasie zdeponowana jest kwota 293,40 zł, plan podziału funduszy masy upadłości przekazany do sędziego komisarza wykazuje kwotę 157 750,00 zł, wynagrodzenie syndyka określono na kwotę 55 455,20 zł, wydatki na księgowość – 1 500 zł miesięcznie, obwieszczenie związane z upadłością ok. 1 900 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza syndyk w piśmie z dnia 2 października 2017 r. wyjaśnił, że plan podziału funduszy masy upadłości nie został do dnia udzielania odpowiedzi zatwierdzony przez sąd, podobnie wniosek o wynagrodzenie syndyka nie został rozpoznany przez sąd. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Składając wniosek o prawo pomocy strona zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio powoływanej ustawy, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Trudno bowiem stwierdzić, że nie posiada aktualnie dostatecznych środków na poniesienie wymaganych kosztów sądowych. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...], XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 19 lipca 2016 r., [...], ogłoszono upadłość likwidacyjną wnioskującej spółki. Wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie wyraźnie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (post. NSA z 11 czerwca 2008 r., I FZ 204/08, z 17 sierpnia 2010 r., I GZ 249/10). Tak więc samo ogłoszenie upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (post. NSA z 2 września 2010 r., I GZ 295/10 i z 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10). Zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów, w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Zatem samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek umożliwiający prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Ten jak wynika z akt sprawy obejmuje środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, które wynoszą ok. 220 000 zł. W tej sytuacji złożony wniosek nie mógł zostać w pełni uwzględniony. Strona dysponuje bowiem środkami pieniężnymi, które umożliwiają jej poniesienie kosztów sądowych choćby w określonej części. Realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (post. NSA z 28 września 2011 r., I FZ 267/11). Tym bardziej, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że syndyk masy upadłości jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego (przechowywanie majątku upadłej, koszty materiałów biurowych, opłaty pocztowe i bankowe oraz inne związane bezpośrednio z zabezpieczeniem, zarządem i likwidacja masy upadłości), a jednocześnie nie może ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Zgodnie bowiem z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (post. NSA z 17 listopada 2015 r., I GZ 740/15 oraz z 6 grudnia 2012 r., I FZ 431/12). Skoro zatem prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (post. NSA z 15 marca 2006 r., II OZ 258/06), należało uznać, że wniosek zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. Wobec faktu, że wpis w sprawie określono na kwotę 5863 zł, to referendarz uznał, że strona będzie w stanie uiścić kwotę 2 000 zł wpisu od skargi. Kwota ta stanowi ok 1/3 kwoty całości wpisu. Przede wszystkim strona skarżąca posiada na koncie bankowym kwotę ponad 200 000 zł, która może zostać przeznaczona na częściowe pokrycie kosztów sądowych. W orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolite jest stanowisko, że w świetle art. 246 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 10 i 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy; dopiero wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób nie budzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z 21 stycznia 2015 r. II FZ 1937/14). Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf