III SA/Łd 817/14

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 817/14 Uzasadnienie Pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. B.P. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną oraz 8-letnią córką. Skarżący, zgodnie z oświadczeniem, jest właścicielem domu o powierzchni 70 m2, mieszkania o powierzchni 69 m2 (w ½ części), nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha przeliczeniowego oraz innych nieruchomości, które określił jako "garaż i wiata". Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Jako dochód w gospodarstwie domowym wskazał dochody własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.800 zł oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez konkubinę również w kwocie 1.800 zł. Wnioskodawca wskazał także na ponoszone wydatki określając je na kwotę ok. 3.200 zł. Nadmienił także, że choruje na cukrzycę typu I w związku z czym ponosi dodatkowe nakłady finansowe na leczenie, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano m.in. informacji o posiadanych rachunkach bankowych skarżącego i jego konkubiny oraz informacji o ewentualnym fakcie posiadania pojazdów mechanicznych (wobec nie wykazania ich w oświadczeniu majątkowym). Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący w pierwszej kolejności wyjaśnił, że jest właścicielem ciągnika rolniczego marki Ursus C-330m o szacunkowej wartości ok. 10.000 zł, samochodu osobowego marki Ford Focus o szacunkowej wartości ok. 10.000 zł Przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynikało, że w roku 2013 uzyskał dochód w kwocie 15.795,28 zł, za rok 2012 w kwocie 9.820,00 zł. Przedłożył także zaświadczenie z urzędu skarbowego dotyczące dochodów jego konkubiny – A.S., z którego wynikał, że uzyskała ona w roku 2012 dochód w kwocie 6.243,66 zł, a roku 2013 – 4.779,65 zł. Odnośnie żądania złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub A.S. rachunkach bankowych i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych rachunków przedłożył jedynie wyciągi z rachunku Inteligo o nr [...], pozostającego jego własnością, z którego wynikało, ze środki zgromadzone na dzień 19.10.2014 r. wynosiły 968,88 zł oraz wyciąg z rachunku będącego własnością A.S. – rachunek Inteligo o nr [...], na którym saldo na dzień 19.10.2014 r. wynosiło 4.450,24 zł. Co istotne na rachunek będący własnością skarżącego dokonywane były wpłaty z innych rachunków (jak wykazały późniejsze wyjaśnienia skarżącego będące jego własnością), niejednokrotnie na wysokie kwoty. Uwagę zwracały przelewy przychodzące z 07.10.2014 r. na kwotę 20.000 zł, z 07.09.2014 r. na kwotę 2.000 zł, z 01.08.2014 r. na kwotę 1.500 zł. podobnie z rachunków A.S. i siostry skarżącego K.J.P. dokonywane były przelewy w kwotach od 1.500 do 2.000 zł na rachunki skarżącego. Zauważyć w związku z tym należy, że skarżący mimo wyraźnego wezwania do przekazania wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych nie przedstawił wyciągów z innego swojego rachunku, z którego – jak wskazano powyżej – dokonano wskazanych wpłat. W związku z wątpliwościami co do prawdziwości oświadczenia skarżącego o fakcie posiadania jedynie wskazanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza rachunku bankowego wezwano skarżącego ponownie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących informacji: a) wyjaśnienia, czy skarżący jest właścicielem rachunku bankowego o nr: [...] oraz rachunku o nr: [...]; b) wyjaśnienia kto jest prawnym właścicielem rachunku bankowego o nr. [...]; c) wyjaśnienia, czy zona skarżącego jest właścicielką rachunku bankowego o nr: [...] poprzez złożenie zaświadczeń z Banku P. i A. precyzujących, czy skarżący, jego konkubina i dzieci posiadają rachunki bankowe w tych instytucjach z wyszczególnieniem ich ilości i nr tych rachunków. W odpowiedzi na powyższe wezwania skarżący wyjaśnił, że jest właścicielem rachunku bankowego o nr [...], był właścicielem rachunku bankowego o nr [...] – rachunek ten obecnie jest zlikwidowany. Dalej wyjaśnił, że właścicielem rachunku bankowego o nr [...] jest jego siostra K.J.P., z której pomocy korzysta. Właścicielem natomiast rachunku bankowego o nr [...] jest jego narzeczona A.S., z pomocy której również korzysta. W załączeniu przedstawił wyciąg z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. Na rachunku "Głównym", który jak wyjaśnił jest jego rachunkiem podstawowym saldo na dzień 16.11.2014 r. wynosiło 1.162,37 zł; na rachunku "E", który – jak wyjaśnił – jest rachunkiem wyodrębnionym znajdują się środki stanowiące różnicę pomiędzy otrzymaną transzą dotacji a częścią dotacji wykorzystaną – saldo 739,96 zł; na rachunku "4.3C.", który – jak wyjaśnił – jest rachunkiem wyodrębnionym znajdują się środki stanowiące różnicę pomiędzy otrzymaną transzą dotacji a częścią dotacji wykorzystaną – saldo 16.975,01 zł; na rachunku "R.", który – jak wyjaśnił – jest rachunkiem, na którym znajdują się środki na wkład własny w związku z realizacją projektów unijnych – saldo 11.254,57 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13). Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, przedstawiając wszelkie okoliczności dotyczące majątku, dochodów i ogólnie pojętej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataił natomiast pewne fakty, a część innych przedstawił w sposób stawiający go w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W tym zakresie należy wskazać na fakt, iż formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy szczegółowo wyliczył stosunkowo wysokie koszty bieżącego utrzymania, które mogły wskazywać, iż z trudem wystarcza u środków finansowych na ich pokrycie. W żadnej natomiast mierze nie wykazał faktu otrzymywania pomocy finansowej od swojej rodziny, która to pomoc ma istotne znaczenie dla oceny jego możliwości finansowych – biorąc pod uwagę wysokość tej pomocy - w szczególności w kontekście obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W oświadczeniu majątkowym nie wykazał także faktu posiadania pojazdów mechanicznych, których wartość łaczna przekracza ok. 20.000 zł. Ponadto, co szczególnie istotne, w związku z wezwaniem do przekazania dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżący w praktyce zataił fakt posiadania trzech innych rachunków bankowych, przedkładając jedynie wyciąg z jednego posiadanego rachunku bankowego. Zauważyć przy tym należy, iż z niewykazanych innych rachunków bankowych skarżący dokonywał na swój rachunek podstawowy przelewy gotówkowe, którymi finansował swoje bieżące potrzeby. Powyższe wskazuje zatem, iż skarżący nie podał wszystkich, pełnych i wiarygodnych informacji o stanie swojego majątku, w szczególności posiadanych środków finansowych. Nie może przy tym być argumentem za niewykazaniem tych rachunków fakt, iż dwa z nich stanowiły tzw. rachunki wyodrębnione, służące do realizacji projektów unijnych, których beneficjentem był skarżący. Argument ten upada wobec ustalenia, iż ze wskazanych rachunków dodatkowych dokonywane były przelewy na rachunek bieżący skarżącego, służący mu na co dzień jako podstawowy, z którego dokonywał bieżących rozliczeń i wydatków bieżących związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Już tyko z powyższych względów stwierdzić należało, że oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącego okoliczności sprawia, że całe oświadczenie jest niewiarygodne. Zakwestionowanie zaś wiarygodności oświadczenia dyskwalifikuje cały wniosek, co skutkować winno jego oddaleniem. Niezależnie od powyższego dodać należy, że także informacje o stanie majątkowym i dochodach przekazane przez skarżącego nie dają podstaw do uznania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać zatem należy na fakt wynikający z oświadczeń samego skarżącego o jego stanie majątkowym i bieżących wydatkach. Z zestawienia przygotowanego przez skarżącego odnośnie jego dochodów i ponoszonych wydatków wynika, że skarżący w praktyce wydawał większe sumy pieniędzy niż faktycznie uzyskiwał dochodów. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że osoba, która jak twierdzi z trudem pokrywa bieżące wydatki wydaje środki pieniężne większe niż faktyczne jej dochody posiada dodatkowe źródła finansowania swoich potrzeb. Stwierdzić też należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych kosztów wydatków (ponad faktycznie uzyskiwane dochody) w ramach swojego gospodarstwa domowego (m.in. stosunkowo wysokich kosztów związanych z posiadaniem samochodu (ok.600 zł miesięcznie), kosztów telefonu, internetu i tv (ok. 240 zł miesięcznie), w ocenie referendarza, jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki nie związane w pełni z koniecznym utrzymaniem. Przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi, a przedmiotowe ustalenie nie może pozostać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie może także pozostać obojętny fakt, że skarżący wykazuje na swoich kontach bankowych wysokie obroty bieżące. Przypomnieć w tym względzie należy, iż skarżący – na żądanie referendarza – nie wykazał wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przemilczając fakt posiadania trzech innych rachunków. Z tych właśnie rachunków dokonywane były przelewy gotówkowe na rachunek główny skarżącego, służący finansowaniu jego bieżących potrzeb (przykładowo przelew na kwotę 20.000 zł z dnia 07.10.2014 r. Zestawienie dat przelewu i daty wniesieni skargi nie może przy tym pozostać obojętne. Albowiem wskazany przelew dokonany został miesiąc po wzniesieniu skargi do sądu administracyjnego, a zatem w dacie, w której skarżący już wiedział o konieczności odpłacenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. W tym miejscu wskazać także należy na fakt dokonywania przelewów na rachunek skarżącego przez członków jego rodziny. Przelewy te, oscylujące w granicach 1.500 – 2.000 zł również świadczą o faktycznym stanie finansów skarżącego i możliwościach członków jego rodziny. Powyższe ma znaczenie dla ustalenia jego faktycznych możliwości finansowych, w szczególności w kwestii poniesienia kosztów postępowania. Zdaniem referendarza, mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej uwagi i okoliczności faktyczne uznać należało, że wnioskodawca nie może zasłaniać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wskazać w tym miejscu należy jedynie na marginesie na wynikający kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między najbliższymi członkami rodziny. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem referendarza skarżący nie wykazał zatem dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego prowadzi do wniosku, że utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzyskuje także pomoc od rodziny oraz pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym A.S.. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.