III SA/Łd 863/25

Dnia 3 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2026 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 września 2025 roku nr UP-642/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2025 roku nr 1378/2025. Decyzją z 10 września 2025 r. 2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ), na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.), dalej u.s.u.s., po rozpoznaniu wniosku M. J. (dalej skarżąca) o ponowne rozpatrzenie zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 lipca 2002 r. o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Spadkodawca – T. J. prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek. Na jego koncie, jako płatnika składek, powstały zaległości, ponieważ nie wywiązywał się z tego obowiązku. T. J. zmarł 28 kwietnia 2014 r. Postanowieniem z 13 lipca 2017 r. Sąd Rejonowy w K. I Cywilny, [...], orzekł, że spadek po zmarłym T. J. na podstawie ustawy nabyła żona M. J., która ponosi odpowiedzialność za całość zadłużenia na dzień otwarcia spadku, ponieważ nabyła spadek wprost. Decyzją z 23 listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi przeniósł na M. J. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym mężu T. J. Decyzja jest prawomocna. W dniu 9 kwietnia 2024 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego męża. W uzasadnieniu wniosku powołała się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną. Decyzją z 13 czerwca 2024 r. ZUS odmówił umorzenia odsetek liczonych na 9 kwietnia 2024 r. od zaległych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 76 981 zł oraz odmówił umorzenia odsetek liczonych na 9 kwietnia 2024 r. od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie 53 671 zł. Po złożeniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 14 sierpnia 2024 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 13 czerwca 2024 r. Wyrokiem z 27 lutego 2025 r., III SA/Łd 771/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję ZUS z 14 sierpnia 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 13 czerwca 2024 r. Następnie organ, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 4 lipca 2025 r., ponownie odmówił skarżącej umorzenia odsetek od nieopłaconych składek, ponieważ w jego ocenie: 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; 2) skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; 3) skarżąca nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia; 4) skarżąca nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek od składek, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym mężu skarżąca poinformowała, że jej i męża dom został zlicytowany na rzecz Banku PKO i ZUS, a obecnie pomieszkuje u osób trzecich. Dodała, że otrzymuje emeryturę w kwocie 1.680,60 zł, którą przeznacza na leki i nie wystarcza jej na codzienne funkcjonowanie. Podkreśliła, że razem z mężem wywiązywała się z płatności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej do 2002 r., kiedy zostali oszukani na kwotę ok. 300.000,00 zł. Następnie mąż dostał udaru i po 4 latach leczenia zmarł zostawiając skarżącą z długami firmy. Wskazaną na wstępie decyzją z 10 września 2025 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 4 lipca 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżąca od 28 kwietnia 2014 r. jest wdową, nie pracuje zarobkowo, od 31 lipca 2014 r. pobiera rentę rodzinną po mężu, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki: opłaty eksploatacyjne w kwocie 680,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 580,00 zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań pieniężnych, była właścicielką domu zlicytowanego, m.in. na rzecz ZUS, nie posiada składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności, nie upatruje możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, z uwagi na zlicytowany dom na rzecz spłaty zadłużenia w ZUS, większość emerytury przeznacza Pani na leki, a pozostałą część na życie, ukończyła 80 lat; zmaga się m.in. z problemami z nogami i kręgosłupem; uczęszcza na rehabilitację i przyjmuje leki; stan zdrowia skarżącej uległ pogorszeniu, dysponuje bardzo niską emeryturą w kwocie 1 560,00 zł; nie posiada miejsca do zamieszkania ani środków finansowych na spłatę odsetek od nieopłaconych składek. Z kolei z ustaleń samego organu wynika, że: skarżąca jest uprawniona do emerytury wypłacanej w zbiegu z rentą rodzinną w KRUS (renta wdowia); od 1 lipca 2025 r. ZUS wypłaca jej świadczenie w kwocie 281,85 zł brutto, 277,67 zł netto; we wrześniu 2025 r.. otrzyma kolejne dodatkowe roczne świadczenie w wysokości 1.878,91 zł brutto, 1.790,81 zł netto, ma 4 pracujących synów, jest właścicielką działki (łąki) o powierzchni 0,3500 ha położonej w K. (w dziale III księgi wieczystej widnieje ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji), nie ma zarejestrowanych pojazdów. Organ podał następnie, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 4 lipca 2025 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dopóki przedawnienie nie nastąpi, organ administracji publicznej winien podejmować z urzędu działania, aby wyegzekwować powstałe zadłużenie, zgodnie z przepisami u.s.u.s. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6. Po zacytowaniu treści tych przepisów organ stwierdził, że przesłanki te nie wystąpiły, uzasadniając tę konkluzję. Ponieważ nie zaistniały przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ może zatem umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez ZUS zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa (art. 100 oraz art. 97 §1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz art. 31 i 32 u.s.u.s.). Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącej stanu zdrowia, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na swój stan zdrowia - zmaga się z problemami z nogami i kręgosłupem (stany zwyrodnieniowe, zmiany dyskopatyczno-wytwórcze, rwa kulszowa). Ponadto cierpi na chorobę niedokrwienną serca i nadciśnienie tętnicze. Uczęszcza na rehabilitację i przyjmuje leki. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z którego wynika m.in., że posiadane schorzenia (upośledzenie narządu ruchu i choroby układu oddechowego i krążenia) powodują ograniczenie funkcji organizmu oraz konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, a także pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Odnosząc się do tego organ stwierdził, że wskazane problemy nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. W ocenie organu przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem skarżąca dysponuje dochodem w postaci świadczenia emerytalnego, które przyznawane jest na stałe, podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależne od stanu zdrowia. Organ wskazał następnie, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Skarżąca pobierała rentę rodzinną po zmarłym mężu wypłacaną przez KRUS w kwocie 1 878,91 zł brutto, przy której wypłacany jest przyznany na stałe dodatek pielęgnacyjny w kwocie 348,22 zł. Obecnie skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego wypłacanego w zbiegu z rentą rodzinną w KRUS (renta wdowia). Od 1 lipca 2025 r. ZUS wypłaca jej świadczenie w kwocie 277,67 zł, natomiast we wrześniu 2025 r. otrzyma kolejne dodatkowe roczne świadczenie w wysokości 1 790,81 zł. Analiza budżetu gospodarstwa domowego skarżącej doprowadziła organ do wniosku, że kształtuje się on na wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 30 czerwca 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które w I kwartale 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.869,94 zł. Zatem, w ocenie organu, nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ dodał, że skarżąca oszacowała stałe wydatki związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) na kwotę 680,00 zł i koszty leczenia w wysokości 580,00 zł miesięcznie. Do akt sprawy dołączyła także opłacone faktury, m.in. za energię elektryczną, wodę czy odpady komunalne. W ocenie organu oznacza to, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi na comiesięczne regulowanie wydatków, a jej sytuacja finansowa nie wskazuje na konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skoro skarżąca nie korzysta ze wsparcia z instytucji socjalnych skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku, to znaczy, że jej niezbędne potrzeby bytowe są zaspokajane. Organ odniósł się również do wykazanych kosztów leczenia i pozostających w aktach sprawy 6 faktur z apteki (z okresu od stycznia do maja 2025 r.) na łączną kwotę 2047,05 zł i stwierdził, że objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym pozwala na korzystanie z leków refundowanych, natomiast orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności umożliwia ubieganie się o dofinansowanie, m.in. kosztów leczenia czy zakupu lekarstw z MOPS/PCPR. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS, zatem jej budżet nie jest dodatkowo obciążony. W ocenie organu umorzenie zadłużenia na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym, a podstawowy wpływ na takie rozstrzygnięcie ma posiadany przez skarżącą majątek – jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 0,3500 ha, na której ZUS może dokonać zabezpieczenia hipotecznego Organ dodał, że skarżąca ma czterech dorosłych synów, którzy dysponują własnymi źródłami dochodów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zawiera przepisy, z których wynika, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Konkludując organ stwierdził, że skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca opisała swoją sytuację osobistą i majątkową, podnosząc, że jest ona bardzo trudna. Zobowiązania powstały w wyniku niepłacenia przez kontrahentów firmy, a na spłatę długów doszło do licytacji jej domu . Wskazała, że po wykupieniu lekarstw zostaje jej niewiele zł na życie. Powtórzyła argumentację z postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 września 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2025 r. o odmowie umorzenia skarżącej odsetek od składek w łącznej kwocie 76 981 zł (liczonych na 9 kwietnia 2024 r. – a więc od daty złożenia wniosku o umorzenie). Sprawa umorzenia ww. odsetek była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, który wyrokiem z 27 lutego 2025 r., III SA/Łd 771/24, uchylił poprzednią decyzję Prezesa ZUS z 14 sierpnia 2024 r. o utrzymaniu w mocy decyzji ZUS z 13 czerwca 2024 r. i o odmowie umorzenia skarżącej – na jej wniosek z 9 kwietnia 2024 r. - odsetek od składek. W wyroku tym Sąd wyraził ocenę prawną odnośnie do nieprawidłowego, w ocenie Sądu, przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, a przede wszystkim do przedstawionej wówczas przez organ argumentacji odnośnie do niespełnienia przez skarżącą przesłanek do umorzenia odsetek, nie podzielając argumentacji organu, że skarżąca ma realną możliwość spłaty zadłużenia Sąd podkreślił też, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien szczegółowo odnieść się do kwestii przedawnienia należności z tytułu odsetek. Akta administracyjne sprawy nie zawierały bowiem decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą z 23 listopada 2027 r. i umowy ratalnej z 9 sierpnia 2019 r. Organ nadesłał jedynie tytuły wykonawcze, a rozważania dotyczące okresów przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia budziły wątpliwości. ZUS w uzasadnieniu decyzji z 13 czerwca 2024 r. wskazał, że na wniosek skarżącej z dnia 27 kwietnia 2018 r., złożony na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umarzaniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, decyzją z 8 sierpnia 2018 r. określił warunki umorzenia. Decyzja uprawomocniła się 11 września 2019 r. Jednocześnie w dalszej części decyzji ZUS wskazał, że postępowanie abolicyjne do dnia wydania decyzji z 13 czerwca 2024 r. nie zostało zakończone decyzją, o której mowa w art. 1 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. z uwagi na zawarty 9 sierpnia 2019 r. układ ratalny, a zatem bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony od dnia 27 kwietnia 2018 r. do nadal. W ocenie Sądu, powyższe nie wyjaśnia, dlaczego układ ratalny spowodował zawieszenie biegu przedawnienia i zawieszenie to trwa nadal. Brak jest także ww. dokumentów, na które powołuje się ZUS. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Zgodnie z art. 168 § 1 p.p.s.a., orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Wyrok w sprawie III SA/Łd 771/24 jest prawomocny. Jak wynika z art. 179 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W treści tego przepisu wyraźnie przewidziano, że strony (a więc i organ) są związane prawomocnym wyrokiem. Tymczasem w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku III SA/Łd 771/24, powielając w zaskarżonej decyzji te same argumenty, których użył w uchylonych wcześniej decyzjach. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane. W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot pomimo braku ich całkowitej nieściągalności uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny. Proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i ZUS powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego ponownie (po wyroku III SA/Łd 771/24) została dokonana pobieżnie. Organ nie przeprowadził dogłębnej analizy stanu faktycznego sprawy i przedstawionej przez skarżącą sytuacji zdrowotnej i materialnej, co uniemożliwiło rzetelną ocenę przesłanek pozwalających na umorzenie odsetek od należności składkowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pobiera rentę rodzinną z KRUS w kwocie 1879,91 zł brutto, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 348,22 zł, a od lipca 2025 r. dodatkowo rentę wdowią z ZUS w kwocie 277,67 zł. Strona comiesięczne stałe wydatki oszacowała na kwotę 1260 zł (580 zł leczenie i 680 zł opłaty eksploatacyjne). Skarżąca nie ma innych zobowiązań i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu w sprawie ponownie nie została właściwie rozważona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia., związana z istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ w istocie powtórzył argumentację zakwestionowaną już w wyroku III SA/Łd 771/24. Skarżąca przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 18 kwietnia 2024 r., na mocy którego zaliczono skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności. We wskazaniach ustalono, że skarżąca wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz uznano, że wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej (...). W orzeczeniu wyjaśniono, że schorzenia nie rokują poprawy, wobec czego orzeczony stopień ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe. Tymczasem ZUS ponownie stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie zachodzi, bowiem skarżąca ma emeryturę oraz nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Powyższa ocena w ogóle nie odnosi się do stanu zdrowia skarżącej i ma wobec tego charakter dowolny, skoro skarżąca została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga opieki w codziennej egzystencji. Organ ponownie pomija okoliczność, że strona ma 80 lat, a więc ma ograniczone możliwości poprawy stanu zdrowia w tym wieku, a wręcz prognozowane powinno być zwiększenie wydatków na leczenie w związku z pogarszającym się stanem zdrowia. Tymczasem okoliczność, że w przeciągu niespełna 5 miesięcy (faktury z apteki za okres od 25 stycznia 2025 r. do 8 maja 2025 r.) skarżąca wydała na leki ponad 2 000 zł, organ zbył (bo nie można tego inaczej nazwać) nic nie wnoszącym do rozważań stwierdzeniem, że "objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym pozwala na korzystanie z leków refundowanych, natomiast orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności umożliwia ubieganie się o dofinansowanie, m.in. kosztów leczenia czy zakupu lekarstw z MOPS/PCPR". Również fakt, że skarżąca dysponuje trzynastą i czternastą emeryturą nie może powodować, że przeznaczy je na spłatę zaległych odsetek od zaległości składkowych, a jej własne potrzeby nie zostaną zaspokojone. W ramach oceny powyższej przesłanki organ skupił się w zasadzie wyłącznie na kwestii uzyskiwania przez skarżącą dochodu w postaci świadczenia emerytalnego (wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym i rentą wdowią), uznając, że w tej sytuacji omawiana przesłanka nie zachodzi. Organ wprost wskazywał, że skarżąca nie utraciła możliwości osiągania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia, odnosząc te możliwości tylko do posiadania przez nią prawa do świadczenia emerytalnego. Tymczasem w przytoczonym przepisie mowa jest o możliwościach uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie zaś o możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu. Zatem organ w ramach oceny omawianej przesłanki winien rozważyć, czy stan zdrowia skarżącej pozbawia ją możliwości uzyskania dodatkowego dochodu ponad otrzymywaną kwotę emerytury. Powyższych okoliczności organ jednak w ogóle nie badał, co było wynikiem błędnej wykładni omawianej przesłanki. Natomiast jest oczywiste, że skarżąca, mając 80 lat i stwierdzony orzeczeniem lekarskim znaczny stopień niepełnosprawności, nie uzyska żadnego dodatkowego dochodu z pracy. Interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Organ skoncentrował przy tym cześć swoich rozważań na okoliczności, że dochód skarżącej kształtuje się na wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 30 czerwca 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które w I kwartale 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.869,94 zł. Zatem – w ocenie organu - nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Argument ten w żaden sposób nie może zostać uznany za uprawniony – nie odnosi się bowiem do sytuacji skarżącej, jej stanu zdrowia, wieku i wydatków na utrzymanie zdrowia w należytym stanie, w tym na lekarstwa i rehabilitację (w skardze skarżąca wskazała np., że składa środki przez cały rok, żeby opłacić turnus rehabilitacyjny). Stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę i ma cechy arbitralnej, a nie swobodnej oceny. Egzekwowanie odsetek od należności z tytułu składek nie może prowadzić do sytuacji, że strona zmuszona zostanie do korzystania ze środków pomocy społecznej oferowanych przez państwo. Skarżąca jest osobą starszą, schorowaną, z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Dochód skarżącej jest obiektywnie niewysoki, co przy podnoszonych przez nią okoliczności dotyczących wieku i złego zdrowia i związanych z tym wysokich wydatków powinno stanowić okoliczność przemawiającą za umorzeniem odsetek. Organ tymczasem uznał, że jest na odwrót. Z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika potrzeba zabezpieczenia niezbędnego minimum, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Takie kryterium powinno stanowić punkt odniesienia dla oceny stanu finansowego gospodarstwa domowego przy rozstrzyganiu o zasadności umorzenia zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne. Stosując wykładnię celowościową wprowadzenia do u.s.u.s. art. 28 ust. 3a oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia określających uzasadnione przyczyny umorzenia, kiedy nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było umożliwienie - w uzasadnionych przypadkach - egzystencji podmiotom zadłużonym, ich powrót do normalnego życia oraz brak konieczności korzystania przez nich z pomocy społecznej, aby nie doprowadzić tych osób do coraz większego ubóstwa czy wpadania w spiralę zadłużeń. Fakt, że skarżąca nie posiada innego zadłużenia niż to wobec ZUS i nie korzysta z pomocy społecznej, nie oznacza, że spłata zadłużenia nie doprowadzi do pogorszenia się jej już trudnej sytuacji. Nie może to też przemawiać na jej niekorzyść. Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej będą zaspokojone (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. Argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej, które nie zostały prawidłowo ocenione. Ocena możliwości płatniczych zobowiązanego nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy nie oceniły materiału dowodowego w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Organ nie rozważył wszystkich możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącej, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jej egzystencji. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14). Powyższe prowadzi do wniosku, że organ ponownie nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego istotnych w sprawie okoliczności. Przede wszystkim wciąż nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą, nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ ponownie dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, w istocie ocena ta w bardzo dużym stopniu powielała argumentację negatywnie ocenioną wcześniej przez Sąd w wyroku III SA/Łd 771/24. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ nie uwzględnił przy tym oceny sądu z wcześniejszego wyroku odnośnie do kwestii przedawnienia należności z tytułu odsetek. Sąd w wyroku III SA/Łd 771/24 stwierdził: "Sąd ponadto zaznacza, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien szczegółowo odnieść się do kwestii przedawnienia należności z tytułu odsetek. Akta administracyjne sprawy nie zawierają bowiem decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą z dnia 23 listopada 2027 r. nr 2017-RED-DS/12 i umowy ratalnej z 9 sierpnia 2019 r. Organ nadesłał jedynie tytuły wykonawcze, a rozważania dotyczące okresów przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia budzą wątpliwości. Zauważyć należy, że ZUS w uzasadnieniu decyzji z dnia 13 czerwca 2024 r. wskazał, że na wniosek skarżącej z dnia 27 kwietnia 2018 r., złożony na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umarzaniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, decyzją z dnia 8 sierpnia 2018 r. określił warunki umorzenia. Decyzja uprawomocniła się 11 września 2019 r. Jednocześnie w dalszej części decyzji ZUS wskazał, że postępowanie abolicyjne do dnia wydania decyzji z dnia 13 czerwca 2024 r. nie zostało zakończone decyzją, o której mowa w art. 1 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. z uwagi na zawarty 9 sierpnia 2019 r. układ ratalny, a zatem bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony od dnia 27 kwietnia 2018 r. do nadal. W ocenie Sądu, powyższe nie wyjaśnia, dlaczego układ ratalny spowodował zawieszenie biegu przedawnienia i zawieszenie to trwa nadal. Brak jest także ww. dokumentów, na które powołuje się ZUS". Sąd stwierdza, że mimo wcześniejszych zastrzeżeń w aktach sprawy wciąż nie ma żadnych dokumentów, w oparciu o które organ przyjął, że do przedawnienia nie doszło. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, przede wszystkim wieku i zdrowia skarżącej, jej niewielkiego dochodu i wydatków związanych leczeniem i rehabilitacją, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Organ powinien wziąć pod uwagę, że konieczność spłaty odsetek w bardzo wysokiej kwocie (w stosunku do dochodów i wydatków skarżącej) nie może doprowadzić do sytuacji, w której osobie zobowiązanej bardzo trudno będzie funkcjonować w codziennym życiu, a podstawowe jej potrzeby nie będą zaspokojone Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. ak